Aksaray'ın deprem gerçeği! AFAD raporu dikkat çekti

Aksaray, Türkiye'nin büyük deprem tehlikesiyle anılan şehirlerine kıyasla daha sakin bölgelerinden biri olarak biliniyor. Ancak kentte deprem meydana gelmeyeceği yönündeki yaygın düşünce, bilimsel verilerle örtüşmüyor. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının (AFAD) hazırladığı Aksaray İl Afet Risk Azaltma Planı'nda, kenti etkileyebilecek fay hatları, yerel zemin koşulları ve olası deprem tehlikeleri ayrıntılı şekilde ele alınıyor.

AKSARAY'DA DEPREM RİSKİ VAR MI?

Aksaray'da deprem tehlikesi bulunuyor. Kent, Türkiye'nin bazı yüksek tehlikeli bölgelerine göre daha düşük sismik hareketliliğe sahip olsa da çevresindeki aktif fay sistemleri nedeniyle tamamen güvenli kabul edilmiyor.

AFAD'ın 2021 yılında hazırladığı İl Afet Risk Azaltma Planı'na göre Aksaray merkez ve ilçelerini etkileyebilecek yaklaşık 100-150 kilometrelik çevrede toplam 22 aktif fay zonu, tekil fay veya fay segmenti bulunuyor.

Raporda bu fayların tek başlarına yaklaşık 5,9 ile 7,2 arasında büyüklükte deprem üretme potansiyeline sahip oldukları belirtiliyor.

Ancak bu veriler, söz konusu büyüklüklerde depremlerin yakın zamanda meydana geleceği anlamına gelmiyor.

AKSARAY İÇİN EN ÇOK DİKKAT ÇEKEN FAY HATTI HANGİSİ?

AFAD'ın raporunda Aksaray il merkezi açısından en önemli deprem kaynaklarından biri Tuz Gölü Fay Zonu olarak gösteriliyor.

Özellikle Helvadere segmentine dikkat çekilen planda, bu fayın yaklaşık 7 büyüklüğünde deprem üretme potansiyeli bulunduğu ifade ediliyor.

Tuz Gölü Fay Zonu, Şereflikoçhisar çevresinden başlayarak Aksaray ve Hasandağı yakınlarına uzanan geniş bir tektonik yapı içerisinde yer alıyor.

Raporda Helvadere segmentinin geçmişteki deprem hareketleri incelenerek olası büyük depremlere ilişkin değerlendirmeler yapılıyor.

Bununla birlikte fayların deprem üretme potansiyeli, belirli bir tarihte deprem meydana geleceğini gösteren bir tahmin olarak değerlendirilmiyor.

AKSARAY'IN EN GÜVENLİ İLÇELERİ HANGİLERİ?

Aksaray'da deprem tehlikesi bakımından Güzelyurt ve Gülağaç gibi ilçeler zaman zaman daha sakin bölgeler arasında gösteriliyor.

Ancak AFAD'ın güncel deprem tehlike haritasında ilçeler doğrudan en güvenli veya en riskli şeklinde sıralanmıyor.

Deprem tehlikesi, ilçe sınırlarından çok fay hatlarına uzaklık, beklenen yer ivmesi ve yerel zemin özellikleri gibi etkenlere göre değişiyor.

Bu nedenle Güzelyurt, Gülağaç, Ortaköy, Eskil, Sultanhanı, Ağaçören ve Sarıyahşi'nin tamamını tek bir risk sınıfında değerlendirmek doğru değil.

AFAD'ın il afet planında Aksaray Merkez, Eskil ve Sultanhanı'nın bazı kesimlerinde alüvyonlu zeminlere dikkat çekilirken Ortaköy, Gülağaç ve Güzelyurt'ta dere yatakları ve kaya düşmesi gibi farklı yerleşim tehlikeleri de ele alınıyor.

AKSARAY MERKEZDE ZEMİN RİSKİ BULUNUYOR MU?

Deprem sırasında oluşabilecek hasarı yalnızca fay hatlarına uzaklık belirlemiyor. Binaların dayanıklılığı ve üzerine inşa edildikleri zemin de önemli rol oynuyor.

AFAD'ın il afet planında yer verilen bilimsel bir araştırmada, Aksaray merkezdeki bazı alanların zemin sıvılaşmasına karşı hassas olduğu belirtiliyor.

Araştırmada özellikle kentin kuzeybatı, güneybatı ve güney kesimlerindeki bazı zeminlerde sıvılaşma potansiyelinin daha yüksek olduğu tespit ediliyor.

Zemin sıvılaşması, deprem sırasında suya doygun bazı zeminlerin taşıma gücünü kaybetmesiyle binaların zarar görmesine yol açabiliyor.

Bu nedenle aynı şehirde bulunan iki farklı mahalle veya yapı arasında depremden etkilenme düzeyi önemli ölçüde değişebiliyor.

AKSARAY 5. DERECE DEPREM BÖLGESİ Mİ?

Ancak Türkiye'de deprem bölgelerini 1'den 5'e kadar derecelendiren eski sistem artık kullanılmıyor.

AFAD tarafından hazırlanan yeni Türkiye Deprem Tehlike Haritası, 1 Ocak 2019'da yürürlüğe girdi.

Yeni haritada deprem bölgeleri yerine, belirli konumlar için hesaplanan en büyük yer ivmesi değerleri gösteriliyor.

Bu nedenle Aksaray'ın tamamını günümüzde resmî olarak 5. derece deprem bölgesi şeklinde tanımlamak doğru değil.

AKSARAY DEPREM TEHLİKE HARİTASINA NEREDEN BAKILIR?

Aksaray'da yaşayan vatandaşlar, bulundukları adresin deprem tehlikesine ilişkin bilgilere AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden ulaşabiliyor.

Haritada adres veya koordinat üzerinden sorgulama yapılarak ilgili konumdaki deprem tehlike parametreleri görüntülenebiliyor.

Ancak bu harita, bir binanın depreme dayanıklı olup olmadığını göstermiyor.

Bir yapının gerçek deprem riskinin değerlendirilmesinde zemin etüdü, yapım yılı, taşıyıcı sistem özellikleri ve mühendislik hizmeti alıp almadığı gibi unsurların ayrıca incelenmesi gerekiyor.

Aksaray'ın deprem açısından görece sakin bir şehir olarak bilinmesi, olası büyük sarsıntılara karşı hazırlık yapılmasının önemini ortadan kaldırmıyor.