Türkiye'de 12-14 milyon diyabetli: Yeni teknolojiler ve tedavi öyküleri

İstanbul — Diyabet, hem dünyada hem de Türkiye'de giderek artan bir sağlık sorunu olarak öne çıkarken erken tanı, doğru tedavi ve yeni teknolojilerle hastaların yaşam kalitesinin yükseldiği örnekler etkinlikte paylaşıldı. 14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında gerçekleştirilen "Diyabette yalnız değilsiniz" etkinliğinde Acıbadem Sağlık Grubu uzmanları, hastalığın organlara etkilerini, GLP-1 grubu ilaçların kullanımını ve tedavideki teknolojik dönüşümü ele aldı; diyabetle başa çıkan hastalar deneyimlerini anlattı.

Etkinlikte anlatılan öyküler arasında görme engelli psikolog Nisa Güner’in dijital insülin pompasını ekran okuyucu ve yapay zeka desteğiyle bağımsız kullanması, İlhan Güngördü’nün 52 kilo verip insülini bırakması ve Selin Oral’ın 38 kilo vererek yarı maratona hazırlanmaya başlaması dikkat çekti.

Diyabetin hızla artışı ve uzman uyarıları

Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nden (DİYAM) Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunun tahmin edildiğini belirterek, "Diyabet mikrobik etkeni olmayan bir pandemi gibi inanılmaz hızla artıyor.

Ülkemizde her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığını, ikiye katlandığını saptadık" uyarısında bulundu. Prof. Dr. Yılmaz, GLP-1 analogları hakkında da değerlendirmede bulunarak, "Diyabet tedavisinde kullandığımız GLP-1 analogları doğru kullanıldığında tıbbın önemli buluşlarından biri ama bu ilaçlar reçetesiz satılmamalı. Çünkü çok ciddi yan etkileri var" dedi.

Etkinlikte ele alınan tedavi ve teknoloji başlıkları

Acıbadem Ataşehir Hastanesi’nde düzenlenen etkinlikte, diyabetin erken tanısı, organlar üzerindeki etkileri, GLP-1 grubu ilaçların doğru kullanımı ve tedavide yararlanılan yeni teknolojiler konuşuldu. Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, geçmişte günlük birkaç parmaktan ölçümle yürütülen takibin, sürekli glikoz ölçen sensörler sayesinde çok daha ayrıntılı hale geldiğini ve "Sürekli glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyi atladığımızı gördük" ifadeleriyle anlattı.

Prof. Dr. Yılmaz ayrıca, "Zamanla insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak" öngörüsünü paylaştı.

Acıbadem Ataşehir Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu ise teknoloji seçiminin hastanın ihtiyaçlarına göre yapılması gerektiğini vurguladı. Doç. Dr. Tanrıkulu, özellikle diyabetli çocuğu olan ailelerde gece hipoglisemi endişesinin sensörler ve insülin pompaları ile azalabildiğini ifade etti.

Hastaların deneyimleri: Kilo kaybı, bağımsız tedavi yönetimi

Etkinlikte söz alan hasta anlatıları, tedavi ve teknolojinin hastalar üzerindeki somut etkilerini gösterdi. Yıllarca kilo sorunu yaşayan 46 yaşındaki Selin Oral, sağlık ekibi kontrolünde uygulanan ilaç, beslenme ve egzersiz programıyla yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilara indiğini, yarı maraton düzeyinde antrenmanlara başladığını anlattı.

Oral, "Kilolarım nedeniyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, ardından oğlumun da desteğiyle koşmaya başladım" diyerek tedavinin günlük yaşamını nasıl değiştirdiğini aktardı.

Günlerce hastanede yatan ve kan şekeri 600 ile komaya giren İlhan Güngördü, 52 kilo vererek diyabeti, hipertansiyon ve karaciğer yağlanması sorunlarını nasıl geride bıraktığını etkinlikte paylaştı. Güngördü’nün öyküsü, tedavi ve yaşam tarzı değişikliklerinin kronik hastalıkların seyrini değiştirebildiğine işaret etti.

Görme engelli psikolog Nisa Güner ise dijital insülin pompası ve sensörünü ekran okuyucu ile yapay zeka desteği sayesinde tek başına kullanabildiğini anlattı. Retinitis pigmentosa nedeniyle görme yetisini kaybeden Güner, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı aldığını; glikoz sensörü kullanmaya tanı döneminden itibaren başladığını ve son altı aydır dijital insülin pompasıyla tedavisini sürdürdüğünü söyledi.

Güner, sensörden gelen verilerin ekran okuyucu tarafından seslendirilmesi ve glikoz grafikleriyle ilgili betimlemeleri yapay zekâdan almasının tedavi bağımsızlığını sağladığını vurguladı: "Altı aydır pompayı sorunsuz kullanıyorum".

Diyabetin organlara etkileri ve erken tanının önemi

Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğine dikkat çekerek, iyi izlenmediğinde kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarına yol açabildiğini belirtti.

Yılmaz, diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktararak erken dönemde önlem alınmasının hem organ hasarlarını önlediğini hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın da diyabetin yalnızca kan şekerini etkilemediğini; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalık olduğunu belirtti.

Apaydın, "Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski iki kat fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en önemli nedeni diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük nedenlerinin de başında gelir" dedi.

Sahadaki veriler ve DİYAM hedefi

Etkinlikte paylaşılan kutu bilgi içinde İç Hastalıkları Uzmanı Dr. Ferhat Çetin, Acıbadem Üniversitesi Diyabet Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde izlenen 11 bin 270 diyabet hastasına ait verileri kamuoyuyla paylaştı. Bu verilere göre diyabet tanısı konulan her 10 hastanın 7’sinde aşırı kiloluluk veya obezite sendromu bulunuyor; hastaların yüzde 46’sında karaciğer yağlanması görülüyor; her iki diyabet hastasından biri aynı zamanda kalp-damar hastalıklarıyla ilgili sorunlar yaşıyor.

Ayrıca tedaviye başlanmasının ardından hastaların hemoglobin A1c değerlerinin dünya ortalamasının altına gerilediği ifade edildi.

Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, DİYAM bünyesinde 100 bin diyabet hastasının kaydını tutmayı hedeflediklerini söyledi ve bu hedefe ulaşılması halinde akademik çalışmalara önemli katkı sunulacağını, dünyanın en büyük diyabet veri kaynaklarından birinin oluşturulacağını belirtti.

GLP-1 ilaçları konusunda uyarılar

Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, GLP-1 grubu ilaçların diyabet tedavisindeki önemine vurgu yaparken bu ilaçların hekim değerlendirmesi ve sağlık ekibi kontrolünde kullanılmasının şart olduğunu belirtti: "GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en önemli buluşlarından biridir.

Ancak bunlar gelişigüzel kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir." Yılmaz, safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği veya trigliserit düzeyinin 500’ün üzerinde olması gibi durumlarda bu ilaçların kullanımının uygun olmayabileceğini, tedavi öncesinde gerekli kontrollerin yapılmasının şart olduğunu söyledi. Ayrıca Prof.

Dr. Yılmaz, bu ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesinin önemli bir sorun oluşturduğuna ve sosyal medyada yayılan yanlış bilgilerin hastaları tedaviden uzaklaştırabildiğine dikkat çekti.

Sonuç ve bundan sonraki süreç

Etkinlikte sunulan hasta öyküleri, teknolojik araçlar ve klinik veriler diyabetin doğru yönetildiğinde korkulan bir hastalık olmaktan çıkabileceğini gösterdi. Uzmanlar erken tanı, kişiye özel tedavi planı ve teknolojik takibin önemini vurgularken, sağlık kurumları ve veri kayıt projeleri yoluyla daha geniş kapsayıcı yaklaşımların hedeflendiği ifade edildi.

İzleyen dönemde DİYAM’ın hasta kayıt hedefi ve teknolojik gelişmelerin yaygınlaşması, tedaviye erişim ve izlemi güçlendirirse diyabetin yol açtığı organ hasarlarının azaltılmasında ilerleme bekleniyor.

Haberde adı geçen uzman ve hastaların anlattıkları, diyabet yönetiminde multidisipliner ve teknoloji destekli yaklaşımların somut örneklerini ortaya koyuyor. Erken dönemde tanı koyma, uygun tedavi seçimi ve hasta eğitimi ile hem yaşam kalitesi yükseliyor hem de uzun vadeli komplikasyon riski azalıyor.