İsrail’de kötünün iyisi ve düzenin sınırı

Türksat: 4A Frekans: 12457,5 Sembol: 30000 Polarizasyon: V(Dikey) FEC: 2/3

8 Kasım akşamüstü Kudüs’teki Cumhurbaşkanlığı konutunda, İsrail siyasetinin bütün çelişkilerini birkaç dakikaya sığdıran bir tören yapıldı. Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümeti kurma görevini eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’a verdi.

İşin tuhaf yanı, seçim boyunca Arap partileriyle ortaklık kurmayacağını söyleyen bu generalin başbakanlığa giden yolunun şimdi tam da o partilerin kazandığı on dokuz sandalyeden geçmesiydi.

İsrail, 27 Ekim seçimlerinin ardından neredeyse iki hafta boyunca sert bir siyasi hesaplaşmaya sahne oldu. İlk sonuçlar açıklanır açıklanmaz Netanyahu ve Likud, seçimin Arap partileri tarafından çalındığını ileri sürdü. Oysa Arap kasabalarından gelen haberler bambaşka bir hikaye anlatıyordu.

Yıllardır görülmemiş bir katılımla sandığa giden seçmenler, ülkenin siyasi dengesini değiştirmişti. Sayım tamamlandığında Ortak Liste ve Ra’am toplam on dokuz sandalyeyle tarihi bir başarı kazanmıştı. Likud 27 sandalyeyle yine birinci partiydi ama Netanyahu’nun bloğu 53 sandalyede kalmıştı.

Eisenkot’un Yashar’ı 21, müttefikleriyle birlikte oluşturduğu blok ise 48 sandalyeye ulaşabilmişti. Ne Netanyahu iktidarını sürdürebilecek çoğunluğa sahipti ne de Eisenkot tek başına hükümet kurabiliyordu. Son sözü söyleme ihtimali, İsrail siyasetinde söz hakkı sürekli tartışma konusu yapılan Filistinli yurttaşların temsilcilerine geçmişti.

Böylece ortaya yalnızca seçim sonuçlarıyla açıklanamayacak bir çelişki çıktı. İsrail’in eski genelkurmay başkanı, siyasi meşruiyetini tanımakta isteksiz olduğu partilerin desteğine ihtiyaç duyuyordu. Netanyahu’dan ve aşırı sağ ortaklarından sonra Eisenkot, İsrail’de ve dünyada pek çok kişi için kötünün iyisini temsil ediyor.

Daha az saldırgan, daha az yıkıcı bir yönetim ihtimali elbette küçümsenemez. Ama Netanyahu’nun gidişi, Filistinlilerin hayatını belirleyen düzenin de onunla birlikte gideceği anlamına gelmiyor. İsrail’de bugün asıl cevap bekleyen soru da burada yatıyor.

Değişecek olan yalnızca iktidarın sahipleri mi, yoksa o iktidarın Filistinliler üzerinde kurduğu düzen de değişebilir mi?

Seçim sonuçları da koalisyon hesapları da bu soruya cevap vermeye yetmiyor. Bunun için seçim gecesinden çok daha geriye, İsrail devletinin kuruluşundan bugüne uzanan siyasi tarihe bakmak gerekiyor.

İsrail’in doğuşu çoğu zaman Holokost’a verilmiş bir cevap olarak anlatılır. Bu anlatı her ne kadar gerçek bir acıya dayansa da işin aslı biraz daha uzun boyludur. Çünkü bu anlatı, İsrail devlet fikrini hazırlayan uzun siyasi tarihi ve bu tarihin Filistin toplumunda bıraktığı izleri gölgede bırakır.

Bilindiği üzere modern Siyonizm, 19. yüzyılın sonunda Avrupa’da yükselen milliyetçiliklerin, Yahudilere yönelik ayrımcılığın ve Rusya’daki pogromların ortasında örgütlü bir harekete dönüşmüştür. 1897’de Basel’de toplanan Birinci Siyonist Kongre, Filistin’de Yahudi halkı için hukuken güvence altına alınmış bir yurt kurmayı hedef olarak benimsemiştir.

Avrupa Yahudilerinin kuşaklar boyu yaşadığı güvensizliğe cevap olarak doğan bu hedef, Filistin’de somut bir karşılık bulmaya başladıkça orada yaşayan halkın toprağıyla ve siyasi iradesiyle karşı karşıya gelmiştir.

Özellikle Nazi Almanyası’nın gerçekleştirdiği emsalsiz soykırım, Yahudiler için güvenli bir yurt arayışını uluslararası siyasetin merkezine acil bir çözüm olarak taşımıştır. Holokost’un tarihteki yeri benzersiz olsa da Avrupa’da işlenen bir suçun siyasal ve maddi faturası, o suçta hiçbir payı olmayan Filistinlilere kesilmiştir.

Tarihsel bir adaletsizliğin telafisi, böylece bir başka adaletsizliğin zemini haline gelmiştir. Birleşmiş Milletler’in 1947 tarihli taksim planı iki devlet öngörmesine rağmen bu devletlerden biri 1948’de ilan edilmiş, diğeriyse hiçbir zaman kurulamamıştır.

Filistinlilerin Nakba dediği kitlesel yerinden edilme, Filistin toplumunun mekânsal bütünlüğünü, mülkiyet düzenini, akrabalık ve komşuluk ağlarını ve siyasal varlığını bir bütün olarak parçalamıştır. Sonraki on yıllarda yerleşimlerin genişlemesi, kontrol noktaları ve hareket kısıtlamaları Batı Şeria’da yaşam alanını daraltmış, Gazze’ye uygulanan abluka ise bir nüfusun dünyayla bağını kesmiştir. Bugün yaşananlar da bu mekânsal kuşatma rejiminin devamıdır.

Kuruluşun bir başka yüzü de İsrail toplumunun kendi içinde kurduğu karmaşık gruplar arası hiyerarşidir. Dışarıdan bakıldığında İsrail toplumu çoğu zaman tek parça bir Yahudi topluluğu gibi görünse de içeride oluşan ilişkiler pek de göründüğü gibi değildir.

Yahudiliğin dışında ortak değerleri bulunmayan toplulukların bir araya gelerek oluşturduğu bir devletten söz ediyoruz. Orta Doğu ve Doğu Avrupa’dan gelen Aşkenazlar, bu toprakları hiç terk etmemiş Mizrahiler ve İberya’dan sürgün edilen Sefaradlar bir araya gelmiştir.

Ortak inançlarına rağmen yüzyılların ayrılığı farklı kültürler ve ritüeller yaratmıştır. Fakat bu buluşma hiçbir zaman eşit koşullarda gerçekleşmemiştir.

Devletin ilk yıllarında kurumları ve yönetici kadroları büyük ölçüde Avrupa kökenli Aşkenaz elitler şekillendirmiştir. 1948 sonrasında Orta Doğu ve Kuzey Afrika’dan gelen göçmenlerin önemli bir kısmı önce geçiş kamplarına, ardından ülkenin çevresindeki kalkınma kasabalarına yerleştirilmiştir.

Bu deneyim ekonomik bir eşitsizlik yaratmış, aynı zamanda hangi dilin, kültürün ve tarih anlatısının makbul İsraillilik sayılacağını da belirlemiştir. 1977’de Menahem Begin’in Likud’u, Mizrahi seçmenin güçlü desteğiyle İşçi Partisi’nin otuz yıllık hâkimiyetine son vermiştir.

Fakat temsilin genişlemesi toplumsal eşitsizliği çözmemiş, Filistinlilere yönelik politikayı da yumuşatmamıştır. Kimlik siyaseti eski hiyerarşileri görünür kılarken farklı toplulukları aynı güvenlikçi ve milliyetçi çerçevede birleştirmeyi de başarmıştır.

Mizrahi seçmenin onlarca yıldır sağın en sadık tabanlarından biri olması bunun en açık göstergesidir.

Gadi Eisenkot’un yükselişi asıl anlamını bu tarihin içinde kazanıyor. Eisenkot başbakanlık koltuğuna oturursa, kuruluşunun üzerinden yetmiş sekiz yıl geçmiş bir devlette bu makama ulaşan ilk Mizrahi lider olacak. Geçiş kamplarında başlayıp kalkınma kasabalarında süren bir göç hikâyesi devletin zirvesine taşınacak.

Ne var ki sembolün gücü, onu taşıyan siyasetin yönünü kendiliğinden belirlemiyor. Mizrahi olmak Arap dünyasıyla kendiliğinden bir yakınlık anlamına gelseydi, Mizrahi seçmen yarım asırdır sağın en sadık tabanı olmazdı.

Eisenkot’un kampanyası da bu konuda bir yanılsamaya yer bırakmadı. Netanyahu’yu ve aşırı sağ ortaklarını sert bir dille eleştirdi. Fakat 7 Ekim 2023’ten bu yana İsrail siyasetinin ortak zeminine dönüşen güvenlikçi anlayışın dışına çıkmadı.

Filistin devletine karşı olduğunu açıkça söyledi ve Ürdün Nehri ile Akdeniz arasındaki bütün alanda üstün güvenlik sorumluluğunun İsrail’de kalması gerektiğini savundu. Seçmene güven vermek için de 2006 Lübnan savaşında komutan olarak uyguladığı, saldırılara orantısız güçle karşılık vermeyi esas alan Dahiye doktrinini öne çıkardı.

Öte yandan Batı Şeria’nın tamamen ilhakına da, yerleşimci şiddetine de karşı çıkıyor. Ama bunu demografik bir kaygıyla yapıyor, çünkü milyonlarca Filistinliyi doğrudan yönetmenin İsrail’in Yahudi çoğunluğunu tehlikeye atacağını düşünüyor.

Gerekçesi ne olursa olsun, bu yaklaşım Netanyahu döneminin en sert uygulamalarının bir kısmını frenleyebilir. Bir köylünün zeytinliğine yeniden ulaşabilmesi ya da bir kontrol noktasında geçen saatlerin kısalması küçük şeyler sayılmaz.

Yine de bunlar, bir halkın kendi devletini kurma ve kendi geleceğini belirleme hakkının yanında küçük kalır. Eisenkot’un önerisinde işgalin ne zaman biteceğine dair bir şey yok. Önerinin özü, işgalin daha düzenli, daha az göze batan ve dünyaya karşı daha kolay savunulur biçimde yönetilmesi.

Filistinliler de yeni hükümeti, toprak, hareket özgürlüğü, siyasal temsil ve güvenlik alanlarında hangi hakları tanıyıp güvenceye aldığına bakarak tartacak.

Ama o hükümetin önce kurulması gerekiyor ve bunun anahtarı İsrail’in kendi Filistinli yurttaşlarının elinde. Ra’am ve Ortak Liste, Herzog’la yapılan görüşmelerde Eisenkot’u başbakan adayı olarak önerdi. Görevi ona getiren 67 tavsiyenin on dokuzu bu iki partiden geldi.

Bu tavsiye iki partiyi koalisyona bağlamıyor, ama kapının aralandığını açıkça gösteriyor. Likud’un seçim gecesi ortaya attığı iddia ise başka bir gerçeği açığa vurdu. Bir azınlığın oy kullanması, İsrail sağının gözünde neredeyse bir meşruiyet sorunu olarak görüldü.

Verilen bu tepki Filistinli yurttaşların siyasal sistemdeki yerine dair çok şey anlatıyor.

Oy kullanmaları bile meşruiyet tartışmasına dönüşen bir topluluk için on dokuz sandalye, eşit yurttaşlığa giden yolun ilk adımı olabilir mi? Bunun cevabı biraz da sandalyelerin nasıl kullanılacağına bağlı. Arap desteği yalnızca başbakanı belirleyen tek seferlik bir pazarlıkta kalırsa, Knesset’te daha çok Arap milletvekili oturur ama güç dengesi pek değişmez.

Sivil eşitlik, kamu kaynaklarının dağılımı, ayrımcılıkla mücadele ve Arap kasabalarındaki can güvenliği konularında bağlayıcı sözler alınabilirse, sınırlı da olsa gerçek bir değişimin önü açılabilir. Bu ilişki Eisenkot için de bir sınav.

Netanyahu’nun biraz daha ölçülüsü mü olacak, yoksa gerçekten başka bir yol mu açacak? Bu sorunun cevabını kökeninden çok Arap partileriyle kuracağı ilişki verecek.

Üstelik Eisenkot bu sınava, dengeleri hızla değişen bir dünyada girecek. İsrail’de sayım tamamlanırken Atlantik’in öbür yakasında başka bir sandık daha açıldı. 3 Kasım’daki ara seçimlerde Demokratlar hem Temsilciler Meclisi’nde hem Senato’da çoğunluğu kazandı.

Trump başkanlığının kalan iki yılını artık karşısında duran bir Kongre’yle geçirecek. Bu sonuca Netanyahu’nun ikinci yenilgisi demek abartı olmaz. Yıllardır Washington’daki en güçlü dayanağı Trump olan bir lider, kendi ülkesinde çoğunluğu yitirdiği günlerde müttefikinin de güç kaybettiğini izledi.

Yine de bu tablodan ABD’nin İsrail politikasında köklü bir dönüşüm beklemek aceleci olur. Askerî yardım, diplomatik koruma ve Kongre’de iki partinin de İsrail’e verdiği destek yerli yerinde duruyor. Değişebilecek olan, bu desteğin tonu ve şartları.

Demokratların elindeki bir Kongre, yerleşimci şiddeti, Gazze’deki insani durum ve ilhak adımları konusunda çok daha fazla soru sorabilir. Netanyahu’dan ayrışmak isteyen bir başbakan, bu sorulara yaslanarak kendi iç siyasetinde manevra alanı kazanabilir.

Bölgesel siyasette ise değişimin alanı daha dar. İran konusunda Eisenkot ile Netanyahu arasındaki mesafe, Filistin meselesindekinden bile az. Türkiye ile ilişkilerde Netanyahu’nun gidişi Ankara’ya ilişkileri yeniden ele alma fırsatı verebilir.

Ancak Eisenkot’un güvenlik anlayışı ve Filistin devletine bakışı bu fırsatın sınırlarını baştan çiziyor. Trump’ın zayıflaması, dış politikayı liderler arası kişisel yakınlık üzerine kuran herkes için bir uyarı. Ankara’nın son yıllarda Beyaz Saray’la kurduğu ilişki de bu tarzın dışında sayılmaz.

Ama bütün bu dış hesaplar, önce İsrail’de verilecek kararı bekliyor. Eisenkot’un önünde, gerekirse uzatılabilecek yirmi sekiz günlük bir süre var. En güçlü ihtimal, Arap partilerinin dışarıdan desteğine yaslanan bir azınlık hükümeti.

Netanyahu bloğunun dağınık muhalefetin içinden birkaç sandalye koparması ya da pazarlıkların tıkanıp İsrail’in yeniden erken seçime sürüklenmesi de ihtimal dışı değil. Hangisi olursa olsun, güvenliği her şeyin önüne koyan siyasetin yakın dönemde süreceğini tahmin etmek zor değil.

Mizrahi bir başbakan, İsrail toplumunun iç hiyerarşisi açısından gerçek bir tarihsel eşik olabilir. Filistinlilerin haklarının adım adım daraltılması meselesinde ise bir liderin kökeni tek başına hiçbir şeyi değiştirmeye yetmez.

Filistin meselesinde daha adil bir gelecek, ancak güvenliği tek tarafın denetimine indirgeyen anlayış aşıldığında ve Filistinliler eşit siyasal özneler olarak tanındığında mümkün olabilir.

Bugünkü güç ilişkileri içinde bu ihtimal uzak görünüyor. Bölgenin barışa doğru evrilmesi, bu uğurda siyasal risk almayı göze alabilen liderler gerektiriyor. Ne İsrail’de ne bölgede ne de dünya siyasetinde şimdilik böyle bir liderlik var.

Yine de siyasal olarak imkânsız görünen pek çok koşulun toplumsal mücadelelerle değiştiğini tarih defalarca gösterdi. Washington’da sandıktan çıkan sonuç ve İsrail’de Arap seçmenin rekor katılımı bu yönde ilk işaretler olabilir.

8 Kasım akşamı Herzog’dan görevi alan general için asıl sınav da burada başlıyor. Önümüzdeki haftalar, onun kötünün iyisi olmakla mı yetineceğini, yoksa değişim isteyenlerin sesine kulak mı vereceğini gösterecek.

İlke TV'yi, Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin İlke TV’nin özel haberlerini ve güncel gelişmeleri anında takip etmek için tıklayarak WhatsApp kanalımıza abone olabilirsiniz. * ilketv.com.tr’de yayımlanan yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Yazılar İlke TV’nin kurumsal bakışıyla örtüşmeyebilir. Yazıların tüm hukuki sorumluluğu yazarlarına aittir.

Ahmet Kabaiş’e saldırı | Nizamettin Kabaiş: ‘Dosya çözülmüş olsaydı bunlar olmazdı’ 10 Kasım 2026 10:14 Cafer Mahiroğlu soruşturmasında 8 kişiye gözaltı kararı 10 Kasım 2026 10:01 10 ayda 116 tutuklunun tahliyesi engellendi: ‘Tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalı’ 10 Kasım 2026 09:40 1500 işçinin kaldığı Hasdal’da protesto: ‘Barınma koşulları iyileştirilsin’ 10 Kasım 2026 09:24 “Yeşil Mutabakat” genelgesi Resmi Gazete’de yayımlandı 10 Kasım 2026 09:10

Ahmet Kabaiş’e saldırı | Nizamettin Kabaiş: ‘Dosya çözülmüş olsaydı bunlar olmazdı’ Cafer Mahiroğlu soruşturmasında 8 kişiye gözaltı kararı 10 ayda 116 tutuklunun tahliyesi engellendi: ‘Tahliye hakkı idarenin takdirine bırakılmamalı’ 1500 işçinin kaldığı Hasdal’da protesto: ‘Barınma koşulları iyileştirilsin’ Web sitemizde yer alan haber içerikleri izin alınmadan, kaynak gösterilerek dahi iktibas edilemez. Kanuna aykırı ve izinsiz olarak kopyalanamaz, başka yerde yayınlanamaz.

Adres Kavaklıdere Mah. Paris Cad.