Türklere Güvendiler 98- Eduard K. Zuckmayer

3 Ağustos 1890 günü Almanya’da Mainz şehri yakınlarındaki Nackenheim’ da dünyaya geldi. Beş yaşında piyano çalışmalarına, 11 yaşında doğaçlama ve beste çalışmalarına başladı. Liseden sonra ailesinin isteği ile hukuk öğrenimine başladıysa da yarım bıraktı ve tümüyle müziğe yöneldi.

Bonn Üniversitesi'nde felsefe ve sanat tarihi, Köln, Münih, Berlin konservatuvarlarında müzikoloji eğitimi gördü. 1914 yılında “konser piyanistliği” ve “orkestra şefliği” eğitimini tamamladı. O yıl, orkestra şefliği sınıfının en iyi öğrencilerine verilen “Wüllner Armağanı”nı kazandığı gibi Mendelssohn ve Bach yarışmalarında ödül aldı.

Zuckmayer I. Dünya Savaşı sırasında 3 yıl cephede çarpıştıktan sonra ağır yaralı olarak yurda döndü. Frankfurt’a yerleşti; müzisyenliğe solist ve şef olarak devam etti; Meinz Konservatuvarında piyano öğretmenliği yaptı. 1925 yılına kadar konser piyanistliği ve orkestra şefliği alanlarında, sanat dünyasında adından en çok söz edilenler arasında yer aldı.

Ününün zirvesinde iken konser etkinliklerine son verdi; Kuzey Denizi’ndeki Juist Adası’nda bulunan “Schule am Meer”de (Sahildeki Okul) öğretmenlik ve sanat danışmanlığı görevini kabul etti.

1933 yılında Nazilerin iktidara gelmesi üzerine arkadaşları ile birlikte bu okulu kapama kararı aldılar. Zuckmayer Annesi tarafından yarı Yahudi idi. “Melez ırktan” olduğu için Ulusal Müzik Birliği’nden çıkartıldı.

1930'larda Türk hükûmetinin ve özellikle Atatürk'ün, özel davetiyle Türkiye'ye gelerek müzik eğitimine katkılarda bulunan, Ankara Devlet Konservatuvarı’nın ve Ankara Devlet Operası’nın kurucularından olan Paul Hindemith’in önerisi üzerine Türkiye Millî Eğitim Bakanlığı Zıckmayer’e çalışma teklifinde bulundu. Bu teklifi kabul eden Zuckmayer, 1936'da Türkiye'ye geldi.

Müzik öğretmeni yetiştirmek için kurulmuş olan Musiki Muallim Mektebi’nde piyano öğretmenliğine atandı, bu görevi sırasında Türkiye’nin ilk madrigal korosu ve öğrenci orkestrasını kurarak yönetti; oda müziği çalışmalarını başlattı, kurumun kütüphanesini düzenledi; piyano dersi verdiği öğrencileriyle konserler düzenledi. 1938 yılında Musiki Muallim Mektebi’nde müzik öğretmeni yetiştiren bölümün Gazi Terbiye Enstitüsü’ne bağlanması üzerine çalışmalarına bu enstitüde devam etti ve ömrünün sonuna kadar piyano bölümü, orkestra, koro yöneticilikleri; oda müziği, müzik teorisi, müzik formları, açıklamalı müzik derslerinin öğretmenliğini ve bölüm başkanlığını sürdürdü.

Gazi Eğitim Enstitüsü’nün ana binasının arkasında yapımı 1939 tamamlanan Müzik Bölümü binasının (bugün anaokulu olarak kullanılan bina) yapılmasına öncülük etti. Bina, 1966 yılına kadar okulun ihtiyaçlarına karşılık verdi.

Zuckmayer, Gazi Eğitim Enstitüsü’ndeki görevlerinin yanı sıra Millî Eğitim Bakanlığı’nca yayımlanacak müzik ders kitapları için rapor vermek, radyoda piyano ve oda müziği konserlerinin canlı yayınlarını gerçekleştirmek; müzik bölümü öğrencileriyle Anadolu’nun pek çok yerinde konserler vermek, halk türküsü düzenlemeleri yapmak gibi faaliyetler içinde oldu. Sanatçı, tıpkı Hindemith gibi halk müziği ezgilerinden yararlanarak bir eğitim müziği yaratılması gerektiği görüşündeydi.

Türk atasözlerini bestelemek, uyarlamak; yabancı şarkılara Türkçe sözler yazmak yoluyla okul şarkıları yazdı.

1944 yılı Eylül ayında Türkiye Almanya’ya savaş ilan ettiğinde Alman olduğu için gözaltına alınan sanatçı, 15 ay Kırşehir’de enterne edildi. Kırşehir’de gözaltına alınanlardan oluşan bir koro kurdu. 1946’da Ankara’ya dönünce konservatuar’ın müzik kuramı hocası ve koro direktörü oldu.

Melez ırktan olduğu için evlenmeye layık olduğunu gösteren bir sertifikayı Alman Büyükelçiliği konsolosluk şubesinden alamadığı için hayat arkadaşı Gisela Jokisch ile daha önce evlenememişti. 1947 yılında evlenebildiler ve Gisela’nın kızı Michaela’yı evlat edindi. Anne-kız 1950 yılında Almanya’ya döndü ama Zuckmayer Ankara’da kaldı.

1950 yılından itibaren yurdun değişik yerlerine öğrencileri ile birlikte konser gezileri yaptı; okul şarkıları seslendirerek çok sesli müzik kavramını aşılamaya çalıştı.1970 yılında Gazi Eğitim Enstitüsü Müzik Bölümü başkanlığını bıraktı. Türkiye’ye "ikinci vatanım" diyen sanatçı, 2 Temmuz 1972’de Ankara’da hayatını kaybetti, Cebeci Mezarlığı’nda toprağa verildi.