Avustralya'da 368 milyar dolarlık AUKUS anlaşması için fesih çağrısı

Avustralya'nın ABD ve İngiltere ile birlikte yürüttüğü AUKUS savunma ortaklığı, ülkede yeni bir tartışmanın merkezine yerleşti. Bağımsız bir kamu soruşturması sonucunda hazırlanan raporda, nükleer denizaltı programının sonlandırılması ve hükümetin anlaşmadan çekilmesi çağrısı yapıldı.

Eski İşçi Partili milletvekili Peter Garrett ve eski Avustralya Savunma Kuvvetleri Komutanı Chris Barrie'nin öncülük ettiği soruşturma kapsamında, anlaşmanın ekonomik, askeri ve stratejik sonuçları incelendi. Binlerce sayfalık belge ve 1000'den fazla başvurunun değerlendirildiği çalışmada, AUKUS'un Avustralya'nın savunma politikası açısından ciddi riskler taşıdığı sonucuna varıldı.

AUKUS ülke tarihinin en riskli savunma kararı olarak nitelendirildi

Raporda AUKUS anlaşması, Avustralya tarihindeki en riskli ve en maliyetli savunma kararı olarak tanımlandı. Soruşturma heyeti, anlaşmanın yeterli parlamento denetimi ve kamuoyu değerlendirmesi yapılmadan şekillendirildiğini savundu.

AUKUS kapsamında Avustralya'nın ABD ve İngiltere ile nükleer enerjili denizaltı teknolojisi alanında iş birliği yapması ve uzun vadede kendi denizaltı filosunu oluşturması hedefleniyor. Ancak rapora göre projenin maliyeti, teslimat takvimi ve dış ülkelere bağımlılık gibi unsurlar Avustralya açısından önemli belirsizlikler barındırıyor.

Soruşturmanın dikkat çeken değerlendirmelerinden biri de AUKUS'un Avustralya'yı Çin ile yaşanabilecek olası bir askeri çatışmanın içine çekebileceği yönündeki uyarı oldu. Raporda, ABD ve İngiltere ile derinleşen askeri iş birliğinin Avustralya'nın dış politika bağımsızlığını sınırlayabileceği belirtildi.

Ayrıca ülkenin savunma stratejisinin uzun yıllar boyunca müttefiklerinin askeri ve teknolojik kararlarına bağımlı hale gelebileceği ifade edildi.

Denizaltıların teslimat takvimi belirsizlik taşıyor

AUKUS programının temel hedeflerinden biri, Avustralya'nın ABD yapımı Virginia sınıfı nükleer denizaltılara sahip olması. Ancak ABD'deki denizaltı üretim kapasitesi ve teslimat takvimine ilişkin sorunlar, projenin geleceği konusunda soru işaretleri oluşturuyor.

Raporda, ABD'nin kendi üretimindeki gecikmeler nedeniyle Avustralya'ya vaat edilen Virginia sınıfı denizaltıları zamanında teslim edemeyebileceği uyarısı yapıldı.

Raporda öne çıkan bir diğer konu ise nükleer atıkların yönetimi. Avustralya'nın denizaltıların işletilmesi sonucunda ortaya çıkacak kullanılmış nükleer yakıt ve radyoaktif atıkların yönetimi, depolanması ve bertaraf edilmesinden sorumlu olması bekleniyor.

Soruşturma kapsamında bu sürecin ilave maliyetinin 180 milyar Avustralya dolarına kadar çıkabileceği ileri sürüldü. Ancak bu rakamın resmi olarak belirlenmiş bir maliyet tahmini olmadığı ve Avustralya'nın henüz kalıcı bir nükleer atık depolama alanına sahip bulunmadığı vurgulandı.

Hükümete anlaşmayı sonlandırma ve yeni inceleme çağrısı

Bağımsız soruşturma raporunda Avustralya hükümetine AUKUS anlaşmasını sonlandırma çağrısının yanı sıra kapsamlı denetim önerileri de sunuldu.

Öneriler arasında parlamento ve Sayıştay tarafından bağımsız incelemeler yapılması, planlanan askeri üs projelerinin askıya alınması ve anlaşmanın teknoloji paylaşımını kapsayan ikinci ayağının yeniden değerlendirilmesi bulunuyor. Raporda ayrıca Avustralya'nın Çin ile ilişkilerinde daha bağımsız ve dengeli bir politika izlemesi gerektiği görüşüne yer verildi.

Avustralya hükümeti rapora karşı çıktı

Avustralya hükümeti ise soruşturmanın değerlendirmelerine katılmadığını açıkladı. Hükümet, raporu taraflı olarak nitelendirirken AUKUS ortaklığının ülkenin ulusal güvenliği açısından temel öneme sahip olduğunu savundu. Canberra yönetimi, nükleer denizaltı programının Avustralya'nın savunma kapasitesini artıracağını ve Hint-Pasifik bölgesindeki güvenlik çıkarlarını korumaya yardımcı olacağını belirtiyor.

Böylece 368 milyar Avustralya dolarlık AUKUS projesinin geleceği, ülkede güvenlik politikaları, ekonomik maliyetler ve ulusal egemenlik ekseninde yeniden tartışmaya açılmış oldu.