Libya Türkiye’yi enerji sahalarına çağırıyor: Ankara’nın tercihi Chevron

Libya Temsilciler Meclisinin 20 Ekim’de Türkiye ile 2019’da imzalanan deniz yetki alanları sınırlandırma mutabakatını onaylaması, Doğu Akdeniz’de yeni bir dönemin kapısını araladı. Yıllarca anlaşmaya karşı çıkan Libya Temsilciler Meclisi, önceki ret kararlarını da kaldırdı.

Libya’dan Türkiye’ye petrol ve doğal gaz kaynaklarını birlikte değerlendirme çağrısı geldi. Yunanistan ise harekete geçti. Atina’nın yeni hesabının merkezinde, Amerikan enerji devi Chevron var. Libya Başkanlık Konseyi Başkan Yardımcısı Musa el-Koni, 21 Ekim’de Anadolu Ajansına yaptığı açıklamada, Türk şirketlerini ülkesinde petrol ve doğal gaz aramaya davet etti.

Koni, “Türkiye bu noktada temel bir ortak olacaktır. Diğer ülkelerden önce davranmasını umuyorum.” dedi. Türk şirketlerinin Libya’nın doğusunda, batısında ve güneyinde faaliyet göstermesini istedi. Koni’nin sözleri, AA’nın dün yayınladığı enerji dosyasında yeniden gündeme geldi.

Libya’nın kara ve deniz alanlarının yaklaşık yüzde 70’i henüz kapsamlı sismik araştırmadan geçmedi. Türkiye’nin geliştirdiği derin deniz arama kapasitesi, iki ülkeye bu kaynakları birlikte değerlendirme olanağı sunuyor. ATİNA’NIN ‘EN GÜÇLÜ DARBE’ HESABILibya’nın Türkiye ile yakınlaşması Atina’da rahatsızlık yarattı.

Yunanistan’ın To Vima gazetesi, 1 Kasım’daki haberinde Tobruk’un kararının Yunan Hükümeti’nde ciddi kaygıya neden olduğunu yazdı. Gazeteye konuşan üst düzey bir hükümet yetkilisi, Chevron’un Girit’in güneyine gelişini Türkiye-Libya mutabakatına vurulacak “en güçlü darbe” olarak nitelendirdi.

Chevron, Yunan HELLENiQ Energy ile 16 Şubat’ta Girit ve Mora açıklarındaki dört blok için anlaşma imzalamıştı. Ortaklıkta Amerikan şirketinin payı yüzde 70. Araştırmaların aralık ortasında İyon Denizi’nden başlaması, 2027 başında ise Girit’in güneyine uzanması bekleniyor.

Asıl anlaşmazlık Crete 1 ve Crete 2 sahalarında. Bu blokların bazı bölümleri Libya’nın deniz yetki alanı iddialarıyla çakışıyor. Trablus yönetimi, daha önce Yunanistan’ın söz konusu sahalarda açtığı ihalelere diplomatik notalarla itiraz etmişti.

Atina, Amerikan şirketinin bölgede araştırma yapmasının kendi tezlerini güçlendireceğini hesaplıyor. ANKARA İMZA ATTIMeselenin Türkiye açısından dikkat çeken yanı ise hükümetin Amerikan enerji şirketleriyle yaptığı anlaşmalar.

Türkiye Petrolleri (TPAO), 5 Şubat’ta Chevron’la uluslararası petrol ve doğal gaz arama-üretim mutabakatı imzaladı. Yalnızca 11 gün sonra aynı şirket Yunanistan’la Girit’in güneyindeki tartışmalı sahaları da kapsayan anlaşmaya imza attı.19 Şubat’ta ise Millî Savunma Bakanlığı (MSB), Yunanistan-Chevron anlaşmasına tepki gösterdi.

Bakanlık, faaliyetlerin Türkiye’nin kıta sahanlığını doğrudan etkilemediğini ancak Türkiye-Libya mutabakatına ve Libya’nın BM’ye bildirdiği deniz yetki alanlarına aykırı olduğunu açıkladı. MSB’nin hukuka aykırı bulduğu girişimin merkezindeki şirket, Enerji Bakanlığının ortak arama ve üretim için anlaşma imzaladığı Chevron’du.

Böylece Ankara’nın enerji diplomasisi ile Doğu Akdeniz’deki deniz yetki alanlarını savunma politikası arasındaki çelişki belirginleşti. Chevron’la yapılan mutabakatın hangi sahaları kapsayacağı ve şirketin Yunanistan’daki faaliyetleri karşısında nasıl bir tutum izleneceği kamuoyuna açıklanmadı.

WASHİNGTON KARŞI ÇIKIYOR ANKARA ANLAŞIYORÜstelik mesele yalnızca Chevron’la sınırlı değil. Amerikan Dışişleri Bakanlığı, 25 Ekim’de Libya Temsilciler Meclisinin Türkiye-Libya mutabakatını onaylamasını “yararsız ve kışkırtıcı” olarak nitelendirdi.

Washington, tutumunun değişmediğini de vurguladı. ABD yönetimi Türkiye-Libya mutabakatına itiraz ederken Ankara, Amerikan şirketleriyle enerji anlaşmalarını artırıyor. TPAO, 8 Ocak’ta ExxonMobil’in iştiraki ESSO ile Karadeniz ve Akdeniz’deki yeni arama alanlarında işbirliği mutabakatı imzaladı.

Şubat ayında Chevron’la da ortak arama ve üretim anlaşmasına gidildi. Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar, bu ortaklıkları Türkiye Petrollerinin büyüme stratejisinin bir parçası olarak sundu. Türkiye Petrollerinin Libya’da doğrudan faaliyetleri de bulunuyor.

Şirket, şubattaki genel ihalede Repsol’la bir kara sahasında, Repsol ve MOL’le de bir deniz sahasında arama hakkı kazandı. Chevron ise aynı ihalede farklı bir kara sahasını aldı. Şirketler birbirlerine rakip teklif vermedi ancak ortak bir konsorsiyum da oluşturmadı.

Ankara bir yandan Libya’yla deniz yetki alanlarında elde ettiği kazanımları savunuyor, diğer yandan bu kazanımlara itiraz eden Washington’un enerji şirketleriyle ortaklıklarını genişletiyor. Hükümetin açıklığa kavuşturması gereken mesele burada düğümleniyor:- Amerikan şirketleriyle hangi deniz sahalarında, hangi üretim ve ruhsat koşullarıyla çalışılacak?- Türkiye’nin kendi araştırma kapasitesi ve Libya’yla doğrudan enerji işbirliği bu anlaşmaların neresinde duracak?- Libya Türkiye’yi kaynaklarını birlikte değerlendirmeye çağırırken Ankara neden Washington’la işbirliğini büyütüyor?

FRANSIZ GEMİSİNE HÂLÂ YOL AÇILMADIYunanistan-GKRY elektrik bağlantısı için görevlendirilen Fransız Abeille Marengo, 27 Ekim’den bu yana Girit’in Kandiye Limanı’nda bekliyor. Great Sea Interconnector (GSI) projesinde deniz tabanı araştırmalarının yeniden başlaması için 8 Ekim’de yapılan izin başvurusu hâlâ sonuçlanmadı.

Çalışmaların, 2024’te Türk ve Yunan savaş gemilerinin karşı karşıya geldiği Çoban Adası açıklarına uzanması planlanıyor. Yunan Kathimerini gazetesi, geminin hareketi için Ankara-Paris temaslarına işaret etti. Erdoğan ile Macron’un 27 Ekim’deki telefon görüşmesinde kablonun ele alındığı ise açıklanmadı.

Aynı bölgede başka bir kablo projesinde çalışmalar sürüyor. Bahamalar bayraklı Kobi Ruegg, EMC fiber optik hattı için araştırma yapıyor. Türkiye, 28 Ekim tarihli NAVTEX ile çalışmaların Türk kıta sahanlığında kendi onayıyla yürütüldüğünü bildirdi.

ATİNA, MISIR VE İSRAİL’İ DE DEVREYE SOKTUAtina, Türkiye-Libya mutabakatına karşı bölgesel temaslarını artırıyor. Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis, Mısırlı mevkidaşı Bedir Abdulati ile 2020’de imzalanan kısmi deniz yetki alanları anlaşmasını doğuya doğru genişletme seçeneğini görüştü.

Kahire de Libya’nın Türkiye ile mutabakatı onaylamasına itiraz etti. Henüz yeni bir sınırlandırma anlaşması imzalanmadı. İsrail’in Atina Büyükelçisi Pninat Yanai ise 31 Ekim’de Türkiye-Libya mutabakatını hedef aldı. Anlaşmanın hukuki geçerliliği bulunmadığını savunan Yanai, Yunanistan’ın tezlerine açık destek verdi.

Böylece Atina’nın denizdeki hazırlıklarına Kahire ile yürütülen diplomatik temaslar ve Tel Aviv’den gelen destek de.