Çukur: Vartolu' projesinde yapay zeka krizi: Erkan Kolçak Köstendil ve sendikadan sert tepki

Türk dizi ve sinema sektöründe yapay zeka teknolojilerinin kullanımı yeni ve büyük bir telif krizini beraberinde getirdi. Ay Yapım bünyesinde faaliyet gösteren yapay zeka prodüksiyon stüdyosu "AI Yapım" tarafından üretilen "Çukur: Vartolu" projesinde, fenomen karaktere hayat veren ünlü oyuncu Erkan Kolçak Köstendil'in dijital kopyasının (avatarının) rızasız şekilde kullanıldığı ortaya çıktı.

Gelişme, Oyuncular Sendikası’nın kamuoyuna yaptığı resmi bildirim ve oyuncunun peş peşe gelen tepkileriyle sanat dünyasının gündemine oturdu. Festival Gösteriminde Ortaya Çıktı: Sendikadan Resmi AçıklamaKriz, WAIFF isimli festivalde gösterimi gerçekleştirilen yapay zeka destekli film projesinde patlak verdi.

Gösterimde, televizyon ekranlarında izlenme rekorları kıran Çukur dizisinin unutulmaz karakteri "Vartolu Sadettin"i canlandıran Erkan Kolçak Köstendil'in dijital figürünün yer aldığı görüldü. Konuya ilişkin harekete geçen Oyuncular Sendikası, kamuoyuna ve meslektaşlarına yönelik yayımladığı bildiride şu ifadelere yer verdi:"WAIFF isimli festivalde gösterimi yapılan yapay zeka teknolojili prodüksiyonda,'Çukur' dizisinde Vartolu karakterini canlandıran üyemiz Erkan Kolçak Köstendil'in dijital figürünün yer aldığı tespit edilmiştir.

Oyuncumuz, söz konusu dijital figürün oluşturulmasına ve projede kullanılmasına yönelik hiçbir rızasının ve onayının bulunmadığını sendikamıza bildirmiştir."Erkan Kolçak Köstendil'den İronik: "Sizce Kime Benziyor?"Canlandırdığı karakterin dijital bir ikizinin kendisinden habersiz üretilmesine tepki gösteren Erkan Kolçak Köstendil, projede kullanılan görseli kişisel Instagram hesabından paylaşarak ironik bir dille eleştirdi. Köstendil paylaşımında; "Yapay zeka teknolojisi gelişti ne güzel, aferin yaratıcı genç çocuklar sizi:) Yalnız ben bunu bir aktöre benzettim, sizce kime benziyor?

Yorumlarda buluşalım" ifadelerini kullanarak projeyi yürüten ekibe göndermede bulundu.'Çukur' Paylaşımlarını Sosyal Medya Hesabından KaldırdıTepkisini yalnızca sözlü açıklamayla sınırlı tutmayan ünlü aktör, yaşanan krizin ardından radikal bir adım attı. Köstendil, yıllarca başrolünde yer aldığı ve geniş kitlelerce tanınmasını sağlayan Çukur dizisine ilişkin geçmiş yıllarda sosyal medya hesabında paylaştığı tüm görsel ve içerikleri profilinden tamamen sildi.

Oyuncunun bu hamlesi, sektörde yapay zeka ve dijital haklar/oyuncu hakları konusunda yeni bir hukuki tartışmanın kapısını araladı. İşte o açıklama: KAMUOYUNA VE MESLEKTAŞLARIMIZAHer şeyden önce şu gerçeğin altını çizmek isteriz: Sadece bir oyuncunun değil, hiçbir insanın görüntüsü ve sesi kendi açık rızası olmadan dijital ortamda kopyalanamaz ve modellenemez.

Hiçbir oyuncunun görüntüsü, sesi ve ayırt edici kişisel özellikleri, geçmişte gerçekleştirdiği bir performansa dayanılarak, iradesi dışında yeni dijital performanslar üretmek amacıyla sınırsız biçimde kullanılamaz. Bir kişinin iradesi dışında dijital kopyasının oluşturulması, hiç gerçekleştirmediği davranışların ve söylemediği sözlerin kendisine atfedilmesi ve bunların ticari amaçlarla kullanılması, kişilik hakları bakımından ciddi hukuki sorunlar doğurduğu gibi icracı haklarımız açısından da hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

Geçtiğimiz günlerde Ay Yapım bünyesinde yapay zekâ stüdyosu olarak faaliyet gösterdiği belirtilen “AI Yapım” tarafından hazırlanan, yapay zekâ teknolojisiyle üretilmiş “Çukur: Vartolu” isimli yeni prodüksiyonun WAIFF isimli festivalde yapılan gösterimine ilişkin görseller kamuoyuna yansımıştır. Söz konusu karakteri yıllarca başarıyla canlandıran ve performansıyla karakterin izleyicilerin kalbinde yer edinmesini sağlayan meslektaşımız Erkan Kolçak Köstendil’in dijital bir figürünün projede kullanıldığı görülmektedir.

Meslektaşımız, söz konusu dijital figürün oluşturulmasına ve bu projede kullanılmasına ilişkin herhangi bir rızasının bulunmadığını sendikamıza bildirmiştir. Her şeyden önce şu gerçeğin altını çizmek isteriz: Sadece bir oyuncunun değil, hiçbir insanın görüntüsü ve sesi kendi açık rızası olmadan dijital ortamda kopyalanamaz ve modellenemez.

Hiçbir oyuncunun görüntüsü, sesi ve ayırt edici kişisel özellikleri, geçmişte gerçekleştirdiği bir performansa dayanılarak, iradesi dışında yeni dijital performanslar üretmek amacıyla sınırsız biçimde kullanılamaz. Bir kişinin iradesi dışında dijital kopyasının oluşturulması, hiç gerçekleştirmediği davranışların ve söylemediği sözlerin kendisine atfedilmesi ve bunların ticari amaçlarla kullanılması, kişilik hakları bakımından ciddi hukuki sorunlar doğurduğu gibi icracı haklarımız açısından da hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

Oyuncular Sendikası olarak teknolojinin, dijital sanatın ve yapay zekânın sektörümüze sunduğu katkıları ve beraberinde getirdiği etkileri yakından takip ediyoruz. Ancak, hiçbir teknolojik ilerlemenin oyuncuların emeği, mesleki itibarı ve hakları pahasına gerçekleşmesine izin kabul etmiyoruz.

Teknolojinin sektörümüzü ileriye taşıması, karaktere ruh veren oyuncuyu, insanı ve emeği Olan denklem dışına iterek yapılmaz. Sanat, insan emeğiyle var olur. Oyuncuların haklarını korumak ve savunmak ise sendika olarak en temel sorumluluğumuzdur.

Ayrıca şunu da netleştirelim: Geçmişte belli bir proje için atılan imza yüzümüzün, sesimizin veya mimiklerimizin sınırsız bir veri havuzuna aktarılıp bizden bağımsız hâliyle veya yeniden kullanılabileceği anlamına gelmemektedir. Sesimiz ve bedenimiz kimliğimizin, canlandırdığımız karakterlere kattığımız özgün performans ise emeğimizin parçasıdır.

Hiçbiri sınırsız biçimde kullanılabilecek anonim bir “veri” değildir. Bu konu sadece bireysel bir hak ihlali değil, aynı zamanda hâlihazırda zor bir dönemde geçen sektör çalışanlarının geleceğini ve istihdamını doğrudan ilgilendirmektedir.

Bizler teknolojiye karşı değiliz, ancak rızamız dışında dijital suretlerimizin oluşturulmasına, emeğimizin ve becerilerimizin sektörle olan katkılarının yok sayılmasına veya haklarımızın sömürülmesine karşıyız. Meslektaşımız Erkan Kolçak Köstendil’in yanındayız.

Süreci yakından takip edeceğimizi ve meslektaşımızın haklarını korumak adına gerekli tüm adımları kararlılıkla atacağımızı kamuoyuna bildiririz. Mesleğimizin güvencesi, örgütlü dayanışmadadır.