Yapay zeka ile ortaya çıktı: Bazı organlar daha erken yaşlanıyor

Yapay zeka destekli araştırma, insan organlarının aynı hızda yaşlanmadığını ortaya koydu. Peki, hangi organlar daha hızlı yaşlanıyor?

Avusturya Bilimler Akademisine bağlı CeMM Moleküler Tıp Araştırma Merkezi ile Viyana Üniversitesinin ilgili kurumları tarafından yürütülen araştırmada, insan organlarının biyolojik yaşlanma süreçlerinin birbirinden farklı ilerlediği belirlendi. Çalışmada yapay zeka destekli görüntüleme modelleri kullanılarak farklı dokuların biyolojik yaşları hesaplandı.

Biyolojik yaşlanma izleri nasıl tespit ediliyor? Nature Medicine dergisinde yayımlanan araştırmada, araştırmacılar mikroskobik doku görüntülerinden biyolojik yaşlanma izlerini belirlemek amacıyla “doku saatleri” geliştirdi.

Çalışmada elde edilen sonuçlar, organların takvim yaşından farklı hızlarda yaşlanabildiğine işaret etti.

25 binden fazla görüntü incelendi Araştırmanın kapsamını Genotip-Doku İfadesi Projesi (GTEx) kapsamında 983 kişiden elde edilen 40 farklı doku türü oluşturdu. Araştırmacılar, bu dokulara ait 25 binden fazla yüksek çözünürlüklü dijital görüntüyü bilgisayarlı görü modelleriyle analiz etti.

Organlar biyolojik yaşlanmadan bağımsız mı? Yapay zeka modellerinin yaptığı incelemelerde, dokuların yapısında zaman içinde ortaya çıkan değişimlerin yalnızca kişinin kronolojik yaşıyla açıklanamadığı görüldü. Araştırmacılar, bu değişimlerin biyolojik yaşlanmayla doğrudan bağlantılı olduğunu belirledi.

Geliştirilen doku saatleri, incelenen organların biyolojik yaşını ortalama 4,9 yıllık hata payıyla tahmin edebildi.

Hangi organlar daha erken yaşlanıyor? Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, bazı organ ve dokuların diğerlerinden daha erken yaşlanma belirtileri gösterebilmesi oldu. Bulgulara göre akciğer, böbrek, pankreas ve böbrek üstü bezlerinde 20 ila 40 yaş arasında erken yaşlanma izleri görülebildi.

Sonuçlar şaşırttı Buna karşılık diğer dokuların farklı yaşlanma süreçleri izlediği belirlendi. Rahim dokusunda ise özellikle menopoz döneminde belirgin biyolojik yaşlanma izlerinin ortaya çıktığı tespit edildi. Bu sonuçlar, insan vücudundaki tüm organların yaşlanma sürecinin aynı şekilde ilerlemediğini ve organların kendi biyolojik yaşlanma hızlarına sahip olabileceğini gösterdi.

Hastalıklar yaşlanmayı etkiliyor mu? Çalışmada bazı hastalıklarla dokuların biyolojik yaşlanması arasındaki bağlantılar da incelendi. Bulgular, böbrek yetmezliğinin birden fazla dokuda yaşlanmayı hızlandırabildiğini, diyabetin ise özellikle pankreas dokusunda daha belirgin yaşlanma izleri oluşturduğunu ortaya koydu.

Araştırmacılar böylece yalnızca kişinin genel biyolojik yaşını değil, belirli organların ve dokuların yaşlanma durumunu da değerlendirmeye yönelik yeni bir yöntem ortaya koydu.

Organ yaşı nasıl tahmin ediliyor? Araştırmanın bir diğer aşamasında ise dokularda tespit edilen yaşlanma izleri kan örnekleriyle eşleştirildi. Bu çalışma sonucunda, yalnızca kan örneklerinden yararlanarak organ bazında biyolojik yaş tahmini yapabilecek modeller geliştirildi.

Kan tabanlı göstergelerin Alzheimer, Crohn hastalığı, kistik fibrozis, vaskülit, diyabet ve inme gibi hastalıklarla bağlantılı yaşlanma modellerini tespit edebildiği açıklandı.

Araştırmacılar, geliştirilen yöntemin gelecekte organ sağlığının ve hastalık süreçlerinin takibinde kullanılabileceğini değerlendiriyor. Özellikle kan örneklerinden elde edilen biyolojik yaşlanma göstergelerinin geliştirilmesi halinde, organlardaki yaşlanma süreçlerinin daha kolay ve düzenli şekilde izlenmesi hedefleniyor.