Sümer krallarından kutsal metinlere: Binlerce yıllık ömür anlatıları ne söylüyor?

Bir kralın 28 bin 800 yıl hüküm sürdüğünü kaydeden Sümer tabletleri ile yüzlerce yıllık yaşamları anlatan kutsal metinler, insan ömrüne ilişkin aynı soruyu gündeme getiriyor: Geçmişte insanlar gerçekten çok daha uzun mu yaşıyordu? Yanıtı ararken ilk yapılması gereken, hükümdarlık süresini, toplam ömrü ve bir topluluk içinde geçirilen zamanı birbirinden ayırmak.

Çünkü ilk bakışta birbirine benzeyen bu sayılar, metinlerde aynı şeyi anlatmıyor. Sümer Kral Listesi yönetimin hangi şehirden hangi şehre geçtiğini sıralarken, kutsal metinlerdeki uzun süreler soy anlatıları ve peygamber kıssaları içinde karşımıza çıkıyor.

Sümer tabletindeki 28 bin 800 yıl neyin süresi?

Oxford Üniversitesi’nin Sümer edebiyatı veri tabanındaki çeviriye göre Sümer Kral Listesi, krallığın gökten indirilmesiyle başlayan bir anlatı kuruyor. Ardından Eridu kentinde Alulim’in kral olduğu ve 28 bin 800 yıl hüküm sürdüğü belirtiliyor.

Alalgar için 36 bin, En-men-lu-ana için ise 43 bin 200 yıllık hükümdarlık süreleri veriliyor.

Buradaki temel ayrıntı, sayıların doğrudan bu kişilerin doğumdan ölüme kadar yaşadığı süreyi göstermemesi. Metin, kralların yönetimde kaldığı süreleri sıralıyor. Bu nedenle “Sümer tabletleri insanların 43 bin yıl yaşadığını kanıtlıyor” biçimindeki bir ifade, metnin söylediğini değiştirerek aktarıyor.

Tabletin gerçek olması, sayının doğrulandığı anlamına gelmiyor

Sümer Kral Listesi’nin önemli bir nüshasını barındıran Oxford Üniversitesi Ashmolean Müzesi, eseri mit, efsane ve tarihsel bilgilerin birleşimi olarak tanımlıyor.

Listenin başlangıcındaki olağanüstü uzun hükümdarlıklar, tarihsel hükümdarlara yaklaşıldıkça daha gerçekçi sürelere dönüşüyor. Bu özellik, bütün bölümlerin aynı nitelikte bir tarih kaydı olarak okunamayacağını gösteriyor.

Müzenin değerlendirmesine göre liste, Mezopotamya üzerindeki yönetme hakkının bir dönemde tek bir şehirde bulunduğu düşüncesini de yansıtıyor. İsin hükümdarları böylece kendilerini geçmişin güçlü krallıklarının meşru devamı olarak sunabiliyordu.

Dolayısıyla belge yalnızca bir isim ve süre dökümü değil; krallığın kökenini ve yönetme hakkını açıklayan bir anlatı niteliği taşıyor.

Kutsal metinlerdeki yüzlerce yıllık ömürler

Tevrat’ın Yaratılış bölümünde Âdem’in toplam ömrü 930, Metuşelah’ın toplam ömrü 969 yıl olarak aktarılıyor. Sümer listesinden farklı olarak bu bölümde doğrudan kişilerin yaşam süreleri belirtiliyor.

Aynı metin, kişilerin çocuk sahibi oldukları yaşları ve sonrasında kaç yıl daha yaşadıklarını da sıralıyor. Uzun ömürler böylece birbirini izleyen kuşakları anlatan bir soy zincirinin parçası hâline geliyor.

Amerika Birleşik Devletleri Katolik Piskoposlar Konferansı’nın yayımladığı açıklamalı metin, bu soy listelerinin edebî işlevine dikkat çekiyor. Açıklamada, Yaratılış’taki tufan öncesi ve sonrası düzen ile eski Mezopotamya anlatıları arasında ilişki kuruluyor. Ayrıca İbranice ve Yunanca el yazmalarında bazı sayıların farklı olduğu belirtiliyor.

Bu karşılaştırma, anlatılar arasındaki benzerlikleri incelemek için bir çerçeve sağlıyor. Ancak ortak bir motifin bulunması, tek başına bütün metinlerin aynı anlamı taşıdığını veya doğrudan birbirinden kopyalandığını kanıtlamıyor.

Hz. Nuh için belirtilen 950 yıl toplam ömür mü?

Kur’an’ın Ankebût suresi 14. ayetinde Hz. Nuh’un kavmi arasında bin yıldan elli yıl eksik bir süre kaldığı ifade ediliyor.

Buradaki önemli ayrıntı, ayetin doğrudan “Nuh’un toplam ömrü 950 yıldı” dememesi. İfade, kavmi arasında geçirilen süreyi bildiriyor.

Böylece üç ayrı metin türünde üç farklı bilgiyle karşılaşılıyor: Sümer Kral Listesi’nde hükümdarlık süresi, Yaratılış’ta toplam yaşam süresi, Ankebût suresinde ise kavim arasında kalınan süre.

Bu ayrım yapılmadan bütün sayıları “eski insanların ömrü” başlığı altında toplamak, metinlerin kendi ifadelerini belirsizleştiriyor.

İnanç yorumu ile tarihsel doğrulama farklı sorulara cevap veriyor

Kutsal metinlerdeki uzun süreler, inanç çerçevesinde ilahî kudret, mucize ve peygamberlik anlatıları üzerinden değerlendirilebilir. Tarihsel araştırma ise bir kişinin belirtilen süre boyunca yaşadığını bağımsız belgelerle doğrulayıp doğrulayamadığını sorar.

Bir sürenin kutsal metinde yer alması, o ifadenin dinî gelenekteki yerini gösterir. Tarihsel ve biyolojik doğrulama ise farklı türden kanıtlar gerektirir.

Bu nedenle bilimsel doğrulama bulunmadığını belirtmek ile bir inanç hakkında hüküm vermek birbirine karıştırılmamalıdır. Aynı şekilde bir anlatının inanç bakımından kabul edilmesi, onu bütün antik toplumların yaşam süresini gösteren nüfus verisine dönüştürmez.

Uzun ömür anlatıları bize neyi gösteriyor?

Sümer kral listeleri ve kutsal metinler, geçmiş toplumların zaman, soy, iktidar ve kutsallık anlayışlarını incelemek için önemli kaynaklar. Ancak bu metinlerde geçen olağanüstü süreler, antik insanların genel olarak yüzlerce veya binlerce yıl yaşadığını gösteren bağımsız kanıtlar değil.

Bu anlatıları anlamanın başlangıç noktası, sayının büyüklüğünden önce neyi ölçtüğünü sormak: Bir insanın ömrünü mü, bir kralın yönetimini mi, yoksa bir peygamberin kavmi arasında geçirdiği süreyi mi?

Kaynaklar

1. Oxford Üniversitesi, The Electronic Text Corpus of Sumerian Literature, “The Sumerian King List”; Ashmolean Museum, “Sumerian King List” koleksiyon açıklaması.

2. United States Conference of Catholic Bishops, Yaratılış 5. bölüm ve açıklama notları.

3. Diyanet İşleri Başkanlığı, Kur’an-ı Kerim, Ankebût suresi, 14. ayet meali.