Abu Dabi barış görüşmelerinde 2. gün: Toprak ve güvenlik garantileri masada

Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy, Rusya ile barış görüşmelerinin çarşamba günü Abu Dabi'de ikinci gününe girmesiyle birlikte ABD'li arabulucuların yaklaşımında değişiklik olduğunu düşündüğünü belirterek bu gelişmeden memnuniyet duyduğunu ifade etti. Ancak görüşmelerde henüz herhangi bir ilerleme sağlandığı açıklanmadı.

Zelenskiy, salı günü Kopenhag'da gazetecilere yaptığı açıklamada, "Değişiklikler görüyorum. Duyduklarımdan büyük memnuniyet duyuyorum," dedi. Ukrayna lideri, görüşmeleri "yapıcı ve oldukça kapsamlı" olarak nitelendirdi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da müzakerelerin "oldukça verimli" geçtiğini belirtirken, ABD Başkanı Donald Trump'ın özel temsilcisi Jared Kushner, Washington'ın iki taraf arasındaki görüş ayrılıklarını azalttığını söyledi.

Ancak Kushner, konuya ilişkin ayrıntı paylaşmadı. Bununla birlikte, taraflardan gelen olumlu değerlendirmeler, Kiev ile Moskova arasındaki derin görüş ayrılıklarını gölgelemeye yetmedi. Özellikle toprak meselesi ve ateşkes koşulları, müzakerelerin önündeki en önemli engeller arasında yer alıyor.

Çarşamba günkü görüşmelerde, enerji altyapısı ve Karadeniz'i de kapsayan gerilimi düşürmeye yönelik önlemlerin yanı sıra liderler düzeyinde üçlü bir toplantı yapılması ihtimalinin ele alınması bekleniyor. Toprak anlaşmazlığı sürüyorToprak meselesi, müzakerelerin en önemli anlaşmazlık konularından biri olmayı sürdürüyor.

Moskova, Ukrayna ordusunun doğudaki bölgelerden, halen Kiev yönetiminin kontrolünde bulunan alanlar da dahil olmak üzere, çekilmesini talep ediyor. Zelenskiy, Rus müzakere heyetinin, Moskova güçlerinin Donbas'ta Ukrayna'nın kontrolünde bulunan toprakların yarısını ele geçirdiğine ilişkin gerçeği yansıtmayan iddialarda bulunduğunu söyledi.

Ukrayna heyetinin bu iddialara video kayıtlarıyla karşılık verdiğini belirten Zelenskiy, Abu Dabi'de bulunan NATO Avrupa Müttefik Kuvvetler Yüksek Komutanı General Alexus Grynkewich'in de Ukrayna'nın savaş alanına ilişkin haritalarının gerçeğe daha yakın olduğunu doğruladığını aktardı. Ukrayna lideri, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in ülkesinin cephedeki ilerleyişi konusunda yanlış bilgilendirildiğini öne sürdü.

Zelenskiy'e göre Putin, Rus ordusunun doğuda Ukrayna'nın kontrolünde kalan toprakları birkaç ay içinde ele geçirebileceğine inanıyor. Ancak Rusya, 2014 yılında Ukrayna'yı ilk kez işgal etmesinden bu yana Donbas bölgesinin tamamında kontrol sağlayabilmiş değil.

Zelenskiy, toprak meselesinin nihai olarak Abu Dabi'deki müzakere heyetleri tarafından değil, liderler düzeyinde çözüme kavuşturulması gerektiğini vurguladı. Görüşmeler öncesinde ABD Başkanı Donald Trump da Ukrayna'nın toprak değişikliklerini kabul etmek zorunda kalabileceğini ima etmiş ve ülkenin sonuçta "biraz farklı bir şekle" sahip olacağını söylemişti.

Güvenlik garantileri ve Avrupa'nın rolüWashington ve Moskova, müzakerelerin bir parçası olarak Avrupa'nın daha geniş güvenlik düzenlemelerini ele almaya da çalışıyor. Kushner, ABD'nin Ukrayna, Rusya ve Avrupa'yı içeren yeni bir güvenlik çerçevesi istediğini söyledi.

Rus heyetinden bir kaynak ise, savaşın sona erdirilmesinin Moskova'nın gündemindeki maddelerden yalnızca biri olduğunu belirtti. Rusya'nın Dışişleri Bakan Yardımcısı Sergei Ryabkov'u heyete dahil etmesi dikkat çekici. 2022'deki geniş çaplı işgalden önce, Moskova'nın NATO'dan doğu Avrupa'daki askeri varlığını geri çekmesini talep ettiği süreçte yer almıştı.

Avrupalı yetkililer Abu Dabi'de ayrı görüşmeler gerçekleştirse de üçlü müzakerelere katılmıyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Avrupalı temsilcilerin Abu Dabi'deki varlığını küçümseyerek, "Abu Dabi'ye uçmuşlar. Bırakın otelde otursunlar," dedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Avrupalı ülkelerin nihayetinde müzakerelere dahil olması gerektiğini belirterek, bu ülkelerin "sorunun çözümünün bir parçası" olduğunu söyledi. Ateşkes ve esir takasıMoskova, acil ateşkes çağrılarını reddetmeyi sürdürüyor.

Lavrov, Avrupa hükümetlerini Ukrayna'ya askeri kayıplarını telafi etmesi için zaman kazandırmaya çalışmakla suçladı. Ancak Rusya da 2014-2015 yıllarında imzalanan Minsk ateşkes anlaşmalarının ardından geçen dönemi, Şubat 2022'de geniş çaplı işgal harekâtını başlatmadan önce Ukrayna'nın doğusundaki askeri ve siyasi varlığını güçlendirmek için kullanmıştı.

Kiev yönetimi ise sınırlı süreli ateşkeslerin daha kapsamlı bir ateşkesin önünü açmasını umuyor. Bu beklenti, geçtiğimiz ay Rusya'nın işgali altındaki Oleşki'de gerçekleştirilen ve insani yardım ulaştırılmasına ve sivillerin tahliye edilmesine imkân sağlayan insani operasyonun ardından gündeme geldi.

Görüşmelerde geniş kapsamlı bir esir takası da ele alınıyor. Zelenskiy, tarafların 1.000'er ya da ihtimal dahilinde 1.500'er esirin takasını değerlendirdiğini açıkladı. ABD'li yetkililerin daha ileri görüşmeler gerçekleştirmek üzere Rusya'ya gitmesi bekleniyor.

Söz konusu öneri, Kiev ve Moskova'nın ateşkes konusunda uzlaşmaya varamamasına rağmen 1.000'er esiri takas etme kararı aldığı Mayıs 2025'teki İstanbul müzakerelerinin ardından geldi. Ancak yeni bir anlaşma henüz resmen açıklanmadı.

Diplomatik girişimler kapsamında şu ana kadar somut sonuç veren adımlar, insani düzenlemeler ve esir takaslarıyla sınırlı kaldı. Daha kapsamlı bir ateşkes ya da nihai barış anlaşması konusunda ise henüz uzlaşma sağlanamadı.