Birinci Meclis’in Sessiz Muhalifi Mersinli Cemal Paşa

Birinci Meclis’in az bilinen muhaliflerinden Mersinli Cemal Paşa’nın Meclis yıllarını arşiv belgeleri ve zabıt cerideleriyle incelendi.

Çalışmaya göre Paşa, II. Grup içinde yer almasına rağmen yüksek sesli tartışmalardan uzak duran, halkçı bir muhalefet çizdi.

Sinop Üniversitesi’nden Doç. Dr. Süleyman Tekir ile Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Bilim Uzmanı Gürkan Polat’ın “Birinci Mecliste Bir Muhalif: Mersinli Cemal Paşa” başlıklı makalesi, Paşa’nın askerî kimliğinin gölgesinde kalan siyasi yönünü ele alıyor.

Makale, KSBD’nin Sonbahar 2020 sayısında (Yıl 12, Sayı 23, s. 86-100) yayımlandı.

Isparta mebusu olan Mersinli Cemal Paşa, Malta sürgününden döndükten sonra 29 Aralık 1921’de TBMM’ye katıldı. Çalışmaya göre Paşa başta Mustafa Kemal Paşa’nın önderliğindeki I. Grup’ta yer aldı, ancak burada fazla kalmadan muhalif II. Grup’a geçti. Meclisteki mebusluğu 1 yıl 3 ay 21 gün sürdü.

Makaleye göre Paşa, kürsüye çıkıp çok konuşmaktan kaçındı. Genellikle konuşanları dinleyip analiz yaptı, komisyon çalışmalarında ve kanun tekliflerinde öne çıktı.

2 Ocak 1922’de Millî Müdafaa Encümeni (MME) Riyasetine seçildi.

MME Reisi olarak hazırladığı Mükellefiyet-i Nakliye-i Askeriye Kanunu teklifi 2 Mayıs 1922’de kabul edildi.

23 Ağustos 1922’de gazilerin durumunun iyileştirilmesi için teklif verdi, teklif kabul edildi.

Makale, Paşa’nın muhalif tavrının öne çıktığı olaylar olarak şunları gösteriyor:

11 Mart 1922: Hüseyin Avni Bey’in, kumandanlara verilecek paranın şahsa verilmesine karşı çıkması üzerine Paşa, “Ordu kumandanına, kolordu kumandanına, fırka kumandanına binlerce evladınızı emniyet ediyorsunuz da üç bin kuruşu niçin emniyet etmiyorsunuz?” diyerek karşı çıktı.

Makaleye göre Paşa bu sırada kendi grubundan bir mebusa da itiraz etti.

13 Nisan 1922: Bilinen en uzun resmî konuşmasını bedel-i nakdî (bedelli askerlik) konusunda yaptı. Konuşmanın başında tepki çeken Paşa, sonunda birçok mebusu ikna etti.

16 Ekim 1922: Gizli oturumda, terhis edilecek askerlerin köylerine güvenle ulaşmasını talep etti.

19 Ekim 1922’de Yahya Kaptan’ın ailesine maaş bağlanması oylamasında Paşa tartışmaya girmedi, ancak ret oyu verdi.

Makale, bunun nedenini Yahya Kaptan’ın vaktiyle Cemal Paşa ile Mustafa Kemal Paşa’nın arasını açması olarak aktarıyor.

Çalışmaya göre Paşa, çok sayıda belge sunulmasına rağmen Kaptan’ın masum olduğuna inanmadı.

Meclis Sonrası: TCF, Suikast Soruşturması ve Ölüm

I. TBMM kapandıktan sonra gözlerden uzaklaşan Paşa, 1924’ün sonlarında Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’na katıldı.

Paşa, VI. Dönem’de İçel mebusu olarak Meclise döndü ve 7 Ekim 1941’de Ankara’da vefat etti.

Bu haber Samsun Haber - Son Dakika Samsun Haberleri - Akasyam.com tarafından yayımlanmıştır. İzinsiz kopyalanamaz, alıntılarda kaynak gösterilmesi zorunludur.

Yorumunuz incelendikten sonra yayın ilkelerimize uygun bulunması hâlinde yayınlanır. Hakaret, iftira ve reklam içeren ifadeler reddedilir.

Günün Özeti E-Postanıza Gelsin Öne çıkan haberleri, analizleri ve köşe yazılarını her sabah gelen kutunuzda bulun.