Ankara Metrosu'nda raylara düşen birini elektrik çarpar mı? İşte gizli tehlike: "Üçüncü Ray

Başkentte her gün yüz binlerce yolcunun işe, okula veya evine gitmek için kullandığı Ankara Metrosu (M1, M2, M3, M4) ve Ankaray (A1) istasyonlarında peronda beklerken hemen herkesin aklından zaman zaman o korkutucu soru geçiyor: "Ya raylara düşersem, elektrik çarpar mı?"İstasyonların duvarlarındaki sarı renkli uyarı levhaları ve sık sık yapılan sesli anonslar ray hattında "Yüksek Gerilim" bulunduğunu vurgulasa da, bu enerjinin rayların tam olarak neresinden geçtiği çoğu yolcu tarafından bilinmiyor. Raylı sistem mühendisliği verileri, Ankara Metrosu'ndaki elektrik akımının çalışma prensibini ve olası bir düşme anında hangi noktanın ölümcül risk taşıdığını net bir biçimde ortaya koyuyor.

GİZLİ TEHLİKE: KENARDAKİ'ÜÇÜNCÜ RAY'Ankara'daki metro ve Ankaray trenleri, YHT (Yüksek Hızlı Tren) veya banliyö hatlarında gördüğümüz tepeden geçen elektrik telleri (katener sistemi) yerine enerjisini zemindeki "Üçüncü Ray" (Third Rail) adı verilen özel ve iletken bir raydan alıyor. Hattın ortasında paralel olarak uzanan ve trenin devasa çelik tekerleklerinin üzerinde hareket ettiği iki ana yürüme rayında insanı çarpacak bir yüksek gerilim (elektrik) bulunmuyor.

Bu iki ray, yalnızca elektrik devresinin topraklama/nötr (dönüş) hattı görevini üstleniyor. Dolayısıyla rayların arasındaki beton zemine basan veya doğrudan tekerleklerin bastığı bu iki demir raya temas eden bir kişiyi elektrik çarpmıyor.

Asıl ölümcül tehlike, yürüme raylarının hemen yan tarafında (genellikle peronun karşı duvarına yakın kısımda) zeminden biraz daha yüksekte paralel olarak uzanan sarı kapaklı üçüncü rayda yatıyor. Trenler, yan taraflarındaki "akım toplama pabuçları" (collector shoe) adı verilen parçaları bu raya sürterek hareket enerjisini sağlıyor.750 VOLT DOĞRU AKIM ANINDA ÖLÜMCÜL OLABİLİRAnkara Metrosu ve Ankaray hatlarındaki bu üçüncü rayda tam 750 Volt Doğru Akım (DC) ve binlerce amperlik devasa bir enerji bulunuyor.

Evlerdeki 220 voltluk prizlerin dahi ölümcül olabildiği düşünüldüğünde, 750 voltluk doğru akımla temas edilmesi saniyeler içinde ağır yanıklara ve kalp durmasına yol açıyor. Üçüncü rayın üst kısmında, yukarıdan düşebilecek cisimlere veya yanlışlıkla üzerine basılmasına karşı sarı veya fiberglas malzemeden üretilmiş yalıtkan bir koruyucu kapak (muhafaza) yer alıyor.

Ancak bu kapak yalnızca üst yüzeyi örtüyor; rayın alt ve yan kısımları tren pabuçlarının temas edebilmesi için tamamen açıkta duruyor. Ray hattına düşen bir kişinin panikle ayağa kalkarken kenardaki bu üçüncü raya tutunması, ayağının kapağın altına kayması veya kapağa basıp kırması doğrudan yüksek akıma kapılmasına neden oluyor.

RAYLARA DÜŞERSENİZ NE YAPMALISINIZ?Metro istasyonlarında raylara eşya (telefon, çanta vb.) düşürülmesi halinde yolcuların kesinlikle kendi başlarına hatta inmemesi ve derhal istasyon güvenlik görevlilerine haber vermesi gerekiyor. Görevliler, enerjiyi kestirmeden yalıtkan uzun kıskaçlarla eşyayı güvenli bir şekilde çıkarabiliyor.

Bir yolcunun raylara düşmesi veya düşürülmesi durumunda ise izlenmesi gereken 3 hayati adım şöyle: Üçüncü Raydan Uzak Durun: Duvardaki veya peronun karşı kenarındaki üzeri sarı kapaklı üçüncü raya kesinlikle dokunmayın, destek almak için tutunmayın ve üzerine basmayın. Acil Durdurma Butonuna Basın (Perondakiler İçin): Peronda bulunan diğer yolcular vakit kaybetmeden peron duvarlarındaki kırmızı "Acil Durum / Tren Durdurma" butonlarına basmalıdır.

Bu buton hem yaklaşan treni otomatik olarak durdurur hem de o bölgedeki cer elektriğinin kesilmesini sağlayabilir. Peron Altı Güvenli Yaşam Boşluğuna Saklanın: Eğer tren istasyona büyük bir hızla girmek üzereyse ve perona yukarı tırmanacak vakit yoksa, üçüncü rayın bulunmadığı peron duvarının altındaki "güvenli yaşam boşluğuna" (peron çıkıntısının hemen altındaki oyuğa) cenin pozisyonunda uzanarak trenin geçmesi beklenmelidir.

Asla iki rayın ortasına yatılmamalıdır. BAŞKENTRAY'DA SİSTEM TAMAMEN FARKLIAnkara'daki raylı sistemlerin tamamı aynı teknolojiyle çalışmıyor. Sincan-Kayaş arasında hizmet veren Başkentray banliyö hattında yerde "üçüncü bir elektrik rayı" bulunmuyor.

TCDD Taşımacılık tarafından işletilen Başkentray'da enerji, trenlerin üzerindeki pantograf mekanizması aracılığıyla havadaki 25.000 Volt Alternatif Akım (AC) taşıyan katener tellerinden alınıyor. Bu nedenle Başkentray (banliyö) hatlarında zemindeki raylara basıldığında elektrik çarpması riski bulunmazken, trenlerin üzerine çıkmak veya istasyonlarda havadaki tellere yaklaşmak (selfie çekmek vb.) doğrudan ark (elektrik atlaması) yoluyla ölümcül sonuçlar doğuruyor.