Tüketici ucuz sebze meyve yiyecek mi: Dört bakanlıktan ortak Hal Yasası adımı

Sebze ve meyvede üretici ile tüketici arasındaki aracı sayısını azaltmayı ve fiyat oluşumunu daha şeffaf hale getirmeyi amaçlayan yeni Hal Yasası taslağında zincir marketlere yönelik önemli düzenlemeler gündemde. Taslakta yerli ürün satışının artırılması, kooperatiflerin güçlendirilmesi ve hallerde dijital takibin yaygınlaştırılması öngörülüyor.

Dört bakanlığın ortak çalışmasıyla hazırlandığı belirtilen düzenlemenin temel hedefi, sebze ve meyvenin tarladan market rafına ulaşana kadar geçtiği süreci yeniden düzenlemek. Çalışmanın yasalaşması halinde hem üreticinin pazarlık gücünün artırılması hem de tüketici fiyatlarının aşağı çekilmesi amaçlanıyor.

Hal Yasası taslağında zincir marketlerin yerli sebze ve meyve satışına daha fazla ağırlık vermesine yönelik yeni yükümlülükler öngörülüyor. Yerli üretimin market raflarında daha fazla yer bulmasının vergisel teşviklerle desteklenmesi de planlanan başlıklar arasında bulunuyor.

Ancak düzenleme henüz yürürlüğe girmiş değil. Marketlere getirilecek yükümlülüklerin kapsamı ve uygulamanın nasıl işleyeceği, teklifin yasama sürecinde netleşecek.

Ürünlerin doğrudan üreticiden alınması planlanıyor

Taslakta üreticinin ürününü daha az aracı üzerinden tüketiciye ulaştırması hedefleniyor. Bu kapsamda zincir marketlerin ürün tedarikinde doğrudan üretici ve üretici örgütleriyle daha fazla çalışmasına yönelik düzenlemeler hazırlanıyor.

Aracı sayısının azaltılmasıyla üreticinin satış fiyatı ile tüketicinin ödediği raf fiyatı arasındaki farkın daraltılması amaçlanıyor. Düzenlemenin fiyatlara ne ölçüde yansıyacağı ise uygulamanın kapsamına ve piyasa koşullarına bağlı olacak.

Kooperatiflerin güçlendirilmesi hedefleniyor

Yeni düzenlemenin önemli başlıklarından birini tarımsal kooperatiflerin güçlendirilmesi oluşturuyor. Türkiye genelindeki tarımsal amaçlı kooperatif sayısının kısa vadede artırılması ve üreticilerin örgütlü biçimde pazara erişiminin kolaylaştırılması hedefleniyor.

Kooperatiflerin daha etkin hale gelmesiyle küçük ve orta ölçekli üreticilerin ürünlerini doğrudan satabilme kapasitesinin artırılması planlanıyor. Böylece üreticinin pazarlık gücünün yükseltilmesi ve tedarik zincirindeki maliyetlerin azaltılması amaçlanıyor.

Hallerde dijital takip genişletilecek

Taslakta toptancı hallerindeki ürün hareketlerinin dijital sistemler üzerinden daha yakından takip edilmesi de yer alıyor. Ürün giriş ve çıkışları, stok hareketleri ve ticari işlemlerin daha şeffaf biçimde izlenmesi hedefleniyor.

Dijital takip sisteminin yaygınlaştırılmasıyla kayıt dışı ticaretin azaltılması ve olağan dışı fiyat hareketlerinin daha hızlı tespit edilmesi amaçlanıyor. Hal yönetimleri ile ilgili idari personelin veri aktarımı ve denetim sorumluluklarının da artırılması gündemde bulunuyor.

Bazı ürünlerde ithalat kotası değerlendiriliyor

Ancak bu başlıkların henüz kesinleşmiş bir uygulama olmadığına dikkat çekiliyor. Hangi ürünlerin kapsama alınacağı ve kota oranlarının nasıl belirleneceği yasama sürecinde netleşecek.

Fiyatlarda kalıcı düşüş hedefleniyor

Düzenlemenin temel amaçlarından biri, üreticiden tüketiciye uzanan zincirde oluşan maliyetleri azaltarak sebze ve meyve fiyatlarında daha istikrarlı bir yapı oluşturmak. Aracı sayısının azaltılması, kooperatiflerin güçlendirilmesi ve dijital denetimin artırılması bu hedef doğrultusunda öne çıkan araçlar arasında yer alıyor.

Bununla birlikte taslağın yasalaşmasının fiyatları otomatik olarak düşüreceği yönünde kesin bir sonuç bulunmuyor. Fiyatların seyri; üretim miktarı, girdi maliyetleri, lojistik giderleri, hava koşulları ve piyasa arzı gibi birçok etkene bağlı olacak.

Gözler Meclis sürecine çevrildi

Hal Yasası değişikliğine ilişkin çalışmalar sürerken, düzenlemenin kanun teklifi olarak Meclis gündemine taşınması bekleniyor. Teklifin ayrıntıları ortaya çıktığında zincir marketlere getirilecek yükümlülüklerin ve üreticiye sağlanacak desteklerin kapsamı da daha net görülecek.

TBMM kayıtlarında tarım ürünlerinin toptan ticareti, hal ve pazarlarda şeffaflık ile haksız ticaret uygulamalarına ilişkin farklı bir kanun teklifinin de komisyonda bulunduğu görülüyor. Yeni hazırlanan Hal Yasası taslağının ise ayrı bir yasama süreci kapsamında şekillenmesi bekleniyor.