Latmos'ta doğal yaşam ve üretim tehlike altında Püreni korumak yöreyi korumaktır

Latmos Dağları'ndaki pürenliklerin arıcılık, hayvancılık ve biyolojik çeşitlilik açısından oldukça önemli olduğunu vurgulayan EKODOSD Başkanı Bahattin Sürücü, bölgenin korunması gerektiğini belirtti. Latmos'un Antik dönemden bu yana üretim kültürü ile doğal yaşamı buluşturduğunun altını çizen Sürücü, koruma statüsünün bütüncül olması konusunda çağrıda bulundu.

Sınırları Aydın ve Muğla arasında uzanan ve özellikle arıcılık ve hayvancılık sektörleri için oldukça önemli rol üstlenen pürenlerin yetiştiği Latmos (Beşparmak) Dağları risk altında. Ekosistemin devamlılığı için hayati önem taşıyan pürenlerin korunmasının önemine değinen Ekosistemi Koruma ve Doğa Sevenler Derneği (EKODOSD) Başkanı Bahattin Sürücü, özellikle sonbaharda çiçek açan bu bitkilerin bal arıları için önemli bir besin kaynağı oluşturduğunu belirtti.

İlk bakışta verimsiz ya da boş arazi olarak değerlendirilebilen bölgelerde yetişen, halk arasında funda, püren ve süpürge çalısı olarak bilinen bitkiler, Latmos’un fıstık çamları arasındaki alanları pembe ve mor çiçekleriyle renklendiriyor. Bu bölgeler aynı zamanda çok sayıda canlıya yaşam alanı da sunuyor.

Püren nektarından elde edilen ballar, koyu renkleri ve kendine özgü keskin aromalarıyla biliniyor. Pürenliklerin yalnızca bitki örtüsünün bir parçası olmadığını kaydeden Sürücü, yöredeki geleneksel üretimin sürdürülmesinde de pay sahibi olduğunu ifade etti

Pürenlerin ekolojik işlevlerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan EKODOSD Bilim Danışmanı Prof. Dr. Ali Çelik ise, Erica cinsinin dünya genelinde 700’den fazla türle temsil edildiğini belirtti. Çelik, Türkiye’de bu cinsin doğal olarak yetişen beş taksonunun bulunduğunu ve bunlardan birinin ülkeye endemik olduğunu söyledi. Çelik,

"Erica cinsi (Ericaceae), dünya genelinde 700’den fazla türle temsil edilmektedir. Başlıca Güney Afrika, Akdeniz bölgesi ve Batı Avrupa’da yayılış gösterir. Türkiye’de bu cinsin doğal olarak yetişen beş taksonu bulunmaktadır ve bunlardan biri Türkiye’ye endemiktir.

Erica arborea ve Erica manipuliflora ülkemizin kıyı bölgelerinde yaygın olarak görülürken, Erica bocquetii ülkemize endemik bir türdür. Halk arasında funda, püren ve süpürge çalısı olarak anılan bu bitkiler, türlerine göre farklı dönemlerde çiçeklenir.

Özellikle sonbaharda çiçeklenen püren türleri, diğer bitkilerin çiçeklenmesinin azaldığı dönemlerde bal arıları için önemli bir nektar ve polen kaynağı oluşturur. Bal arıları, yaşadıkları çevredeki besin kaynakları ve diğer canlılarla sürekli etkileşim içindedir.

İklim değişikliği ve doğal yaşam alanlarının tahrip edilmesi, bu hassas dengeleri bozabilir. Arıların besin kaynaklarının azalması, koloni sağlığını ve bal üretiminin miktarını ve kalitesini olumsuz etkileyebilir. Püren türlerini değerli kılan yalnızca bal üretimine katkıları değildir.

Bu bitkiler, arıların diğer besin kaynaklarının azaldığı dönemlerde de beslenmelerine yardımcı olur. Böylece kolonilerin kışa daha sağlıklı girmesine ve kışı daha az kayıpla geçirmesine katkı sağlayabilir. Makilik alanların önemli bileşenlerinden olan pürenler, bitkiler ve hayvanlar arasındaki ekolojik ilişkilerin sürdürülmesinde rol oynar.

Bu bitkilerin ve yetiştikleri doğal alanların korunması, biyolojik çeşitliliğin ve ekolojik dengenin geleceği açısından büyük önem taşır" dedi.

Latmos’un arıcılık geçmişinin bölgenin kültürel mirasıyla da bağlantılı olduğunu belirten Sürücü, antik dönemde Karya bölgesinde bal üretimi ve ticaretinin ekonomik yaşamda önemli bir yer tuttuğunu dile getirdi. Tarihi kaynaklarda Latmos Herakleiası, Pidasa ve Theangela’dan Mısır’a bal gönderildiğine ilişkin kayıtlar bulunduğunu aktaran Sürücü, dağın farklı noktalarındaki dev kayalar üzerinde yer alan ve halk arasında “kovanlık” olarak bilinen arı barınaklarının da geçmişten bugüne uzanan geleneğin izlerini taşıdığını söyledi.

Pürenlerin keçilerin otlatıldığı makilik alanların da bir parçası olduğunu hatırlatan Sürücü, Latmos’taki zeytinliklerin, fıstık çamı topluluklarının, doğal bitki örtüsünün ve kültür varlıklarının çeşitli baskılarla karşı karşıya kaldığını belirtti. Sürücü,

"Binlerce yıllık bir geçmişe sahip olan bu coğrafyada pürenler, arıların beslenmesinin yanı sıra keçilerin otlatıldığı ve zengin bir yaban hayatının devam ettiği makilik alanların da bir parçasıdır. Böylece tek bir bitki topluluğu, arıcılık, hayvancılık, doğal yaşam ve yöre halkının geleneksel üretim biçimleri arasında bağlantı kurmaktadır.

Ancak Latmos’taki zeytinlikler, fıstık çamı toplulukları ve doğal bitki örtüsü ve kültür varlıkları ciddi baskı altındadır. Bu baskı sonucunda pürenliklerin de yok olması, yalnızca bitki örtüsünün kaybı anlamına gelmez. Arıların besin kaynakları, keçilerin otlakları, geleneksel arıcılık ve hayvancılık faaliyetleri ve bunlarla birlikte yaşayan yöre kültürü de zarar görür.

Pürenlerle kaplı alanlar, işe yaramayan kıraç araziler olarak değerlendirilmemelidir. Bu alanlarda antik dönemden günümüze uzanan bir üretim kültürü ve birbirine bağlı bir ekosistem varlığını sürdürmektedir. Pürenlerin korunması, yalnızca bir bitkinin korunması değil, arıların, hayvancılığın, biyolojik çeşitliliğin ve yöre halkının yaşam biçiminin de korunmasıdır.

Latmos’ta tek bir bitki topluluğunun bile doğaya ve insana ne kadar büyük bir zenginlik kattığını pürenler üzerinden görebiliyoruz. Bu nedenle, eşsiz coğrafyanın daha fazla tahrip edilmesinin önüne geçilmeli, Latmos’un doğal, arkeolojik, jeolojik ve kültürel değerleri bir bütün olarak ele alınarak alanın özelliklerine uygun, etkili ve bütüncül bir koruma statüsü oluşturulmalıdır" ifadelerini kullandı.