Araştırmaya göre katılımcıların yüzde 89,2’si komşuluk kültürünün zayıflayacağını düşünüyor

Esenler Belediyesi Prof. Dr. Sadettin Ökten Şehir Düşünce Merkezi’nin 12 büyükşehirde yürüttüğü araştırma, katılımcıların komşuluk ilişkilerinin geleceğine ilişkin kaygısını ortaya koydu. Çalışmaya katılanların yüzde 89,2’si komşuluk kültürünün zamanla zayıflayacağını düşünüyor.

Buna karşılık neredeyse yüzde 85’i kendi komşuluk deneyimlerinden memnun ya da çok memnun olduğunu söylüyor. Araştırmayı değerlendiren Ankara Üniversitesi Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Feyza Korkmaz Sağlam, bu iki sonucun insanların bugünkü deneyimleriyle geleceğe dair beklentilerinin farklılaştığını gösterdiğini belirtti.‘Türkiye'de Mahalle Kültürü, Komşuluk İlişkileri ve Aile Araştırması’ 1,5 yıllık çalışma sonucunda İstanbul, Tekirdağ, İzmir, Bursa, Ankara, Antalya, Kayseri, Samsun, Trabzon, Erzurum, Malatya ve Gaziantep’te yapıldı.

Araştırmada bin 622 kişiden anket verisi toplandı. Nicel çalışmaya derinlemesine görüşmeler de; ayrıca üç büyükşehirde odak grup görüşmeleri gerçekleştirildi. Karma yöntemle yürütülen çalışmada, katılımcıların çoğunluğunun mahalle bağlarının zayıflayacağını, hatta son bulacağını düşündüğü aktarıldı.

ZAYIFLAMANIN NEDENLERİSağlam, komşuluk ilişkilerindeki zayıflamada hızlı kentleşme ve apartman yaşamının öne çıktığını söyledi. Dijitalleşmenin insanları yalnızlaştırdığına yönelik değerlendirmelerin de araştırmada yer aldığını belirten Sağlam, bu durumun pandemi sonrasında arttığını ifade etti.

Pandemiyle birlikte insanların bir kırılma yaşadığını, yalnızlaştığını ve kapanma döneminde oluşan engellerle sınırların görece kalıcı hâle geldiğini kaydetti. Sağlam’a göre katılımcılar toplumsal güven konusunda sorun yaşadıklarını da dile getirdi.

Bu kaygının doğrudan komşularla yaşanan olumsuz bir deneyimden kaynaklanmadığını belirten Sağlam, insanların artık birbirine güvenme konusunda ciddi tehdit ve risk algıladığını söyledi. Araştırmada komşuya duyulan güvenin üç farklı düzeyde görüldüğünü aktardı: Bazı katılımcılar çocuklarını emanet etmeyeceklerini ancak acil durumda anahtar verebileceklerini, bazıları çocuklarını birkaç saatliğine bırakabileceklerini ama yatılı göndermeyeceklerini belirtti.

Bir kesim ise ne anahtarını ne de çocuğunu komşusuna emanet edeceğini söyledi. Sağlam, bu farklılıkların genel olarak toplumsal güvenin düşüşüyle bağlantılı olduğunu ifade etti. GÜNDELİK DAYANIŞMA AZALIYORKatılımcıların yüzde 88,4’ü mahallelerde dayanışmanın zayıfladığını belirtti.

Sağlam, ölüm, cenaze ve düğün gibi önemli yaşam olaylarında komşuların birbirine destek olmak istediğini ya da destek beklediğini, ancak gündelik yaşamda dayanışmanın azaldığını söyledi. Alışveriş gibi ihtiyaçların çevrim içi uygulamalarla karşılanmasının komşular arasındaki etkileşimi azalttığını anlattı.

Sağlam, 150 daireli bir apartmanda yaşayanların birbirini tanımayabildiğini; kimsenin komşusunun kapısını çalıp tuz ya da ekmek istemediğini, ihtiyacını uygulama üzerinden karşıladığını belirtti. Gündelik karşılaşmalar olmayınca insanların birbirini tanımadığını, tanımadıkları kişileri yabancı ve risk unsuru olarak görebildiğini kaydetti.

Araştırmada mahalle bağlılığı ve aidiyetinin genç kuşaklarda en düşük seviyede olduğu görüldü. Sağlam, gençlerin dijitalleşmeyle daha fazla iç içe olduğunu, kariyerlerinin ve eğitimlerinin başında bulunduklarını söyledi.

Kariyer kurma telaşının komşuluk ilişkilerine vakit ayırmalarını zorlaştırdığını, bu alışkanlığı edinmeden ilerleyen yaşlara geçebileceklerini belirtti. Komşuluk ilişkilerini daha çok çocuklu aileler ile orta yaş üzeri kadınların yürüttüğünü aktaran Sağlam, gençlerin ileride çocuk sahibi olduktan sonra çocukları üzerinden komşularıyla dayanışma ihtiyacı duyabileceğini düşündüklerini ifade etti.

ORTAK ALAN İHTİYACIYerel yönetimlerin komşuluğu doğrudan güçlendiremeyeceğini söyleyen Sağlam, belediyelerin insanların karşılaşıp birbirini tanıyabileceği olumlu ortamlar hazırlayabileceğini belirtti. Araştırmada kentsel alanlardaki ortak alanların en çok dile getirilen ihtiyaçlardan biri olduğunu kaydeden Sağlam, bu alanların artırılmasının ve özellikle gençlerin ilgisini çekecek yerlere yatırım yapılmasının etkileşimi artırabileceğini söyledi.

Sağlam, araştırmanın yalnızca olumsuz bir tablo sunmadığını da vurguladı. İnsanların hâlâ komşularıyla ve mahalle esnafıyla ilişki kurmak, etkileşimde bulunmak ve güvenli bir yaşam alanı oluşturmak istediğini belirtti. Komşuluğu mahalle bağlarının en önemli harcı olarak nitelendiren Sağlam, insanların buna açık olduğunu; güven ilişkisi kurulabilecek ortamlar sağlanması hâlinde komşuluk ilişkilerinin artabileceğini düşündüklerini söyledi.