İnsan Ne Zaman Huzur Bulur?

İnsan, binlerce yıldır aynı sorunun peşinde: Nasıl daha iyi, daha mutlu ve daha huzurlu yaşarım?

İki bin beş yüz yıl kadar önce Sokrates, Atina sokaklarında insanlarla konuşuyor, onlara sorular soruyordu. Aslında aradığı şey hepimizin zaman zaman kendimize sorduğu aynı soruydu: İyi bir hayat nasıl yaşanır?

Mutlu olabilmek için Platon erdemi, Aristoteles mutluluğu, Stoacılar insanın kendi kontrolündeki şeylere yönelmesini ve değiştiremeyeceği durumları kabullenmesini, Epiküros ise ölçülü yaşamayı öne çıkardı. Her biri insanın mutlu ve iyi yaşamasının başka bir yolunu gösterdi.

Aradan yüzyıllar geçti, dünya değişti, bilim ilerledi, hayat bambaşka bir hâl aldı. Ama insan pek değişmedi. Hâlâ mutlu olmanın, içinin rahat etmesinin, kısacası huzuru bulmanın peşinde koşuyor.

Peki, huzur nedir?

İnsan, ihtiyaçları nerdeyse nihayetsiz. Dünyaya geldiğinde başkasının şefkatine, büyüdüğünde sevgiye, güvene, kabul görmeye, ilerleyen yaşlarında saygınlığa ve daha nice şeye ihtiyaç duyuyor. Bir ihtiyacını karşılıyor, ardından bir başkası ortaya çıkıyor.

Ev sahibi oluyor, daha iyisini istiyor. Makam sahibi oluyor, daha yükseğine göz dikiyor. Kazanıyor, biriktiriyor, sahip oluyor; fakat aradığı tatmini nerdeyse hiç bulamıyor.

Çünkü insan, bütün yapabildiklerine rağmen aynı zamanda nihayetsiz derecede aciz bir varlık. Hayatın her safhasında başkalarına muhtaç. Ne kadar zengin ve imkân sahibi olsa da bir hastalık, bir kayıp, bir ayrılık, bazen bütün sahip olduklarını anlamsızlaştırmaya yetiyor.

Üstelik insanın bütün ihtiyaçları karşılansa bile huzura kavuşacağı söylenemez. Zira huzur, ihtiyaçların eksiksiz giderilmesi değildir. Her istediğine sahip olmak, sanılanın aksine huzuru getirmiyor.

Bugün insanlık, tarihin belki de en konforlu dönemlerinden birini yaşıyor. Teknoloji hayatımızı kolaylaştırıyor, imkânlarımız artıyor, dünyanın nimetlerine ulaşmak her geçen gün daha da kolaylaşıyor. Ne var ki bütün bunlar huzurumuzu artırmaya yetmiyor.

Büyük evlerde yaşayanların da yalnızlığı var. Servet sahibi olanların da kaygıları var. Makam sahibi olanların da gönül darlığı var.

Demek ki konfor başka, huzur başka.

Mutlulukla ilgili “Son Kadın” adlı kitabımda bir karakterin ağzından şöyle bir bölüm yazmıştım:

Zenginler zenginliklerini kaybetme korkusuyla, fakirler yaşam koşullarının zorluğu nedeniyle mutsuzdur. Güzeller güzelliklerini yitirmeye başladığında, çirkin olduğunu düşünenler de bunu düşünmeye başladıklarında... Korkaklar içinde bulundukları acziyetten, cesurlar cesaretleri nedeniyle çoğunlukla baş edemeyecekleri işlere bulaşmaktan mutsuzdur.

Hastalar sağlıklı olmadıkları için sağlam olanlarsa sağlığını kaybetmekten korktukları için mutsuzdur. Dünyada her şeye sahip olmak her şeyi kaybetme korkusunu da birlikte getirir. Hiçbir şeye sahip olamamak da bunun acısını...

Yalnızca kendini düşünen benciller de mutsuzdur çünkü ne kadar isteseler de sonunda dünyanın kendi etraflarında dönmediğini anlarlar. Başkalarını düşünenler de mutsuzdur çünkü cehennemi andıran dünya, acı çekenlerin çığlıklarıyla dolu.

Tüm bu acılara gözünü kapatıp küçük dünyalarında kendilerince mutluluğu yaşamaya çalışanlar da mutsuzdur çünkü dünyaları çok kırılgandır. Her an başlarına yıkılabilir.”

Para ihtiyaçlarımızın bir kısmını karşılamaya yetebilir ama gönlümüzün bütün ihtiyaçlarına cevap veremez. Makam bize itibar kazandırabilir ama ya insanın kendisine duyduğu saygı? Zenginlik hayatı kolaylaştırır ama hayatınızı anlamlı kılabilir mi? Hatta bazen sahip olduklarımız arttıkça kaybetme korkumuz da büyür.

Modern insanın en büyük çıkmazlarından biri de budur. Her şeye ulaşmak kolaylaşırken neyin peşinden gitmeye değer olduğunu unutması...

Özellikle modern düşüncede etkisini gösteren nihilizm, hayatın anlamını ve değerlerin varlığını sorgulayan bir anlayışla insanın karşısına çıktı. Değerlerin geçerliliğini yitirdiği, iyilik ve kötülüğün ortak ölçülerinin sorgulandığı bir dünyada insan neye dayanarak yaşayacaktı?

Her şeyin kişisel arzu ve çıkarlara indirgendiği bir hayatın insanı huzura götürmesi mümkün müydü?

Oysa insan yalnızca kendisi için yaşayan bir varlık değil. Ailesine, dostlarına, topluma ve nihayetinde insanlığa karşı mesuliyetleri var. Başkasının hakkını gözetmeden, merhameti unutarak, adaleti önemsemeden huzurlu bir hayat kurabilir mi?

Kanaatimce bugün ihtiyacımız olan şey, hayatı yeniden değerler etrafında düşünmektir. Dürüstlük, adalet, merhamet, vefa, sevgi, saygı ve kanaat… Bunlar eski zamanlardan kalmış güzel kelimelerden ibaret değil. Birlikte yaşayabilmenin, birbirimize güvenebilmenin ve insan kalabilmenin temel şartlarıdır.

Huzur, biraz da insanın vicdanıyla arasının iyi olmasıdır. Kimsenin hakkına girmeden yaşayabilmek, bir başkasının sevincine ortak olabilmek, ihtiyaç duyana el uzatabilmek, başını yastığa koyduğunda kendisiyle hesaplaşmaktan korkmamaktır.

Elbet insanın ekonomik imkânlara, güvenli bir yaşama ve adil bir topluma ihtiyacı var. Bunları küçümseyemeyiz. Lakin bütün bunların yanında, hayatımıza istikamet verecek bir değerler manzumesine de ihtiyacımız var.

Hız ve haz çağı adı verilen bu çağda belki de biraz yavaşlamalı, daha fazlasına sahip olma telaşından sıyrılıp sahip olduklarımızın kıymetini yeniden düşünmeliyiz. Başkalarından üstün olmaya değil, kendimizden daha iyi bir insan olmaya gayret etmeliyiz.

Zira insanı huzura kavuşturan, sahip olduğu şeylerin çokluğu değil, yaşadığı hayatı anlamlı kılabilmesidir.