TEPAV’dan dikkat çeken analiz: Türkiye’de 17,6 milyon kişi çoklu yoksunluk içinde

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), TÜİK’in Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması verilerini kullanarak Türkiye’deki çoklu yoksunluk tablosunu inceledi. Araştırmaya göre, 2019-2025 döneminde reel medyan eşdeğer gelir yüzde 72 artarken, temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan kesimlerin yaşam koşullarında aynı ölçüde iyileşme yaşanmadı.

Çalışmada, reel değeri sabit tutulan göreli yoksulluk eşiğinin altında kalan nüfusun oranının 2019’daki yüzde 21,3 seviyesinden 2025’te yüzde 4,2’ye gerilediği belirtildi. Ancak iki günde bir et, tavuk veya balık içeren öğün tüketemeyenlerin oranı 2019’da yüzde 33,6 iken 2025’te yüzde 35,1’e yükseldi.

17,6 milyon kişi çoklu yoksunluk içinde

TEPAV’ın araştırmasına göre, 2025 yılında Türkiye nüfusunun yüzde 20,9’una karşılık gelen 17,6 milyon kişi çoklu yoksunluk içinde bulunuyor. Bu oran 2019’da yüzde 25,3 seviyesindeydi. Ağır çoklu yoksunluk oranı da aynı dönemde yüzde 15,8’den yüzde 13’e geriledi.

Araştırmada çoklu yoksunluk; beslenme, ısınma, barınma, ödemeler, eşya ve sosyal yaşam, sağlık hizmetlerine erişim, gelir ve hanede çalışma olmak üzere farklı alanlardaki sorunlar üzerinden değerlendirildi. Sekiz alanın en az dördünde yoksunluk yaşayanlar çoklu yoksun, en az beşinde sorun yaşayanlar ise ağır çoklu yoksun olarak tanımlandı.

5,5 milyon kişi gelir eşiğinin üzerinde olmasına rağmen yoksun

Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri, gelir yoksulu sayılmadığı hâlde temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan kesim oldu. Çoklu yoksunluk yaşayanların yüzde 31,3’ünün, yani yaklaşık 5,5 milyon kişinin geliri resmî yoksulluk eşiğinin üzerinde bulunuyor.

Bu gruptakilerin yüzde 57,2’si hane geçimini sağlamakta zorlandığını belirtiyor. Araştırma, özellikle kira ve yaşam maliyetlerinin yüksek olduğu büyükşehirlerde, gelirleri yoksulluk sınırının üzerinde bulunan hanelerin de beslenme, ısınma ve faturaların ödenmesi gibi temel alanlarda sıkıntı yaşayabildiğini ortaya koyuyor.

Yoksunluk en çok hangi kesimlerde yoğunlaşıyor?

TEPAV verilerine göre ağır çoklu yoksunluk; dört veya daha fazla çocuklu, tek ebeveynli ve hane reisinin işsiz olduğu ailelerde daha yoğun görülüyor. Güneydoğu Anadolu Bölgesi de yoksunluğun öne çıktığı bölgeler arasında yer alıyor.

Dört veya daha fazla çocuklu hanelerde yaşayan çocukların yüzde 45,2’si ağır çoklu yoksunluk içinde bulunurken, tek çocuklu hanelerde bu oran yüzde 8 olarak hesaplandı.

Araştırmada ayrıca çoklu yoksunluk yaşayan kişilerin yüzde 76 ila 82’sinin bir sonraki yıl da aynı koşullarla karşılaştığı belirtildi. TEPAV, yoksunluğun gelir yoksulluğuna kıyasla daha kalıcı hâle gelebildiğine dikkat çekti.

Avrupa karşılaştırmasında Türkiye ilk sırada

Araştırmada Türkiye'nin Avrupa ülkeleriyle karşılaştırması da yapıldı. Gelir yoksulluğu, ağır maddi ve sosyal yoksunluk ile hanede çok düşük çalışma göstergelerinden en az ikisinde aynı anda sorun yaşayanların oranı Türkiye’de yüzde 11,1 olarak hesaplandı. AB-27 ortalaması ise yüzde 6,1 oldu.

TEPAV'ın değerlendirmesine göre, gelir göstergelerindeki iyileşme tek başına hanelerin yaşam koşullarındaki değişimi açıklamaya yetmiyor. Özellikle düşük gelir grubunda beslenme, barınma, ısınma ve düzenli ödeme gibi temel ihtiyaçlara erişimdeki sorunlar varlığını koruyor.

Çoklu yoksunluk ölçülsün

TEPAV, çoklu yoksunluğun daha kalıcı hâle geldiğine dikkat çekerek yoksullukla mücadelede yeni adımlar atılması gerektiğini vurguladı. Araştırmada, TÜİK’in resmî yoksulluk göstergelerine çoklu yoksunluk ölçütünün eklenmesi ve sosyal yardımların belirlenmesinde yalnızca hane gelirinin değil, beslenme, ısınma, barınma ve ödeme güçlüğü gibi temel ihtiyaçların da dikkate alınması önerildi.

Ayrıca hanelerin yaşam koşullarını değerlendirecek bir yoksunluk puanı oluşturulması ve çoklu yoksunluk için kalkınma planına ayrı bir hedef konulması istendi.