Kamusal miras kuşatma altında: Çok sayıda tarihi yapı riskte

Birgün'den Sibel Bahçetepe'nin haberine göre; Galata Kulesi'nden Yerebatan Sarnıcı'na, Meslek Fabrikası'ndan Kurşunlu Külliyesi'ne kadar çok sayıda kamusal yapı, mülkiyet devri ve tahliye girişimleriyle gündemde. Belediyelerin restore ederek yurttaşların kullanımına sunduğu alanlara yönelik müdahalelere tepki gösteren uzmanlar, iktidarın yeni yasal yetkileri daha yoğun kullanabileceği uyarısında bulundu.

Tarihi yapılar ve halkın kullanımına açık kamusal alanlar, Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün mülkiyet ve tahliye girişimleriyle bir bir el değiştiriyor. İstanbul’da Galata Kulesi ve Yerebatan Sarnıcı, İzmir’de Meslek Fabrikası, Eskişehir’de Kurşunlu Külliyesi’ne yönelik müdahaleler, kamusal alanların geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor.

Uzmanlar, yaşananları siyasi müdahale olarak değerlendirerek iktidarın yeni yasal yetkileri daha yoğun kullanacağı ve kuşatmanın genişleyeceği uyarısında bulundu.

Eğitim, kültür ve belediye hizmetlerinin yürütüldüğü taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve tahliye girişimleri, kamusal alanların geleceğine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

SİYASİ BİR MÜDAHALE!

SOL Parti Ekoloji Çalışma Grubu’ndan yüksek mimar Hasan Kıvırcık, yaşanan sürecin kamusal alanların belediyelerin elinden alınmasına yönelik siyasi müdahalenin parçası olduğunu söyledi. Çok sayıda tescilli ve tarihi yapının belediyeler tarafından yıllar içinde onarılarak kullanılabilir hale getirildiğini vurgulayan Kıvırcık, “Bunlar yıllarca burayı kullanılır halde tutmak için çalışırken AKP iktidarı kamu idaresinden, belediyelerden buraları alıyor” diyerek yaşananlara tepki gösterdi.

Vakıflar Yasası’nda yapılan değişikliğin bunlara zemin hazırladığını kaydeden Kıvırcık, şöyle devam etti:

“Galata Kulesi bunlardan bir tanesiydi. İBB’nin elinden alındı. İzmir’deki Meslek Fabrikası yine tartışmalarla el konuldu. Yerebatan Sarnıcı’nın İBB tarafından şahane şekilde restorasyon sonrasında elden alınmak istemesi şunu gösteriyor halkın rağbet ettiği ve olumlu karşıladığı bu çalışmalarının sonuçlarının kamu idaresi ya da belediyelere dönmemesi için AKP’nin bir oyunu bu. Başka da bir şey değil.”

Odunpazarı’ndaki Kurşunlu Külliyesi’in de önemli bir kültürel miras olduğunu vurgulayan Kıvırcık, Anadolu kültürlerini yansıtan, belediyenin yıllar içinde oluşturduğu müze ve atölyelerin işlevinin korunması gerektiğini belirtti. Külliyede el sanatlarıyla geçimini sağlayan insanların da tahliye sürecinden etkilenebileceğine dikkat çeken Kıvırcık, “Şimdi burayı yıllarca belediye yapmış, kime verilebilir?

Nasıl bir ticari anlayışla bakılabilir? Ondan daha iyi yapacak bir durumda değiller açıkçası. Orada birçok el sanatları üstüne çalışan hayatını oradan geçindirmeye çalışan insanların yerinden edinmesiyle mümkün olacak bir değişiklik öneriliyor ya da çıkacak, bunun sonucu oraya gidecektir. Yaşananlar tek adam müdahalesinden başka bir şey değil” değerlendirmesini yaptı.

VİTES BÜYÜTECEKLER

İBB Meclis Üyesi mimar Barış Antik ise Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne mülkiyet devri konusunda yeni yetkiler tanıyan yasal düzenlemelerin, önümüzdeki dönemde daha yoğun biçimde kullanılabileceğini söyledi. Antik, sürecin siyasi bir takvim doğrultusunda ilerlediğini vurgulayarak “Belli ki memleketin genel gündeminden ötürü saray rejimi de kendine dönük bir takvim uyguluyor.

Fon meselesi belki de pek çok siyasi adımını belki de ötelemesine neden oldu. Önümüzdeki günlerde, seçim sathı mahalline girildikçe bu kanunla aldıkları yetkiyi daha yoğun bir şekilde kullanacaklarını düşünüyorum’’ dedi.

5737 sayılı Vakıflar Kanunu ve ilgili yönetmeliklerde Aralık 2025’te yapılan değişikliklere dikkat çeken Antik ‘‘Geçmişte vakıflar tarafından yapılan bakım-onarım veya sınırlı bir katkı -badana, boya veya tamirat gibi- katkı koyduğunu iddia ettikleri anda pek çok kültür ve tarihi yapının mülkiyetini Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne devredilebilecek. Akla ziyan bir düzenlemeydi bu’’ ifadelerini kullandı.

Antik, düzenlemenin Ayasofya, Galata Kulesi, Yerebatan Sarnıcı ve İBB’nin Saraçhane binası gibi çok sayıda kültür varlığı üzerinde hak iddia edilmesine olanak tanıdığını kaydederek, şöyle devam etti: ‘Bu hem hukuksuz hem gerçekliğe aykırı. Ancak mülkiyete çökme süreci olarak kullanılıyor" dedi.

Antik, şöyle devam etti: "AKP için bütün bu projelerin tamamını bir siyaset finansmanı olarak ele almak gerekir. Siyaset finansmanına ihtiyaç var. Bu şekilde vites büyüterek ablukayı artırmaya çalışacaklarını düşünüyorum.”

69 YILLIK BİNA DA TAHLİYE EDİLİYOR

Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 1957 yılından bu yana kullandığı merkez binası tahliye edilmek isteniyor. Kütahya Vakıflar Bölge Müdürlüğünün mülkiyetini talep ettiği binada, İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ecrimisil bedeli istenirken tahliye sürecinin de başlatıldığı öğrenildi.

Binanın 18 Haziran 2026 tarihinde vakıf adına tescil edildiği belirtildi. İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nün mevcut durumda taşınabileceği başka bir binasının bulunmadığı, Sazova bölgesindeki hizmet binasının ise ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığı, kurumun yeni bina çalışmasının sürdüğü ancak projenin tamamlanmasının 2028 yılını bulabileceği ifade edildi.

Mevcut binanın tahliye edilmesi halinde hem kamu hizmetlerinde ciddi aksamalar yaşanabileceği hem de binada görev yapan kamu emekçilerinin mağdur olabileceği kaydedildi. Tahliye ve ecrimisil talebine karşı kurumun hukuki girişimlerinin sürdüğü öğrenildi.

KESK’e bağlı Tarım ve Ormancılık Hizmet Kolu Kamu Emekçileri Sendikası’nın (Tarım Orkam-Sen) Bursa Şubesi örgütlenme sekreteri Kutsi Adım, tahliyeye tepki gösterdi. Adım "Eskişehir’de daha önce kentin kültürel mirası olan kurşunlu külliyesinin vakıflara devri ile başlayan ve sonrasında Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün Vakıflar Bölge Müdürlüğüne devredilmesi kamu kurum ve kuruluşlarının özelleştirilmesinden bağımsız değildir.

Üretimden yana değil tüketimden yana olan kamu kaynaklarını kamu için kullanmamakta da ısrar eden bir iktidar ile karşı karşıyayız" dedi.