Sorun iş gücünden kaynaklanmıyor

27 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan yazıdaki alıntılarda, zeytinlerin satış tutarının toplama maliyetini bile karşılamadığı için dalında kalacağı belirtilmekteydi. Bunun sanki işçi ücretlerinin yüksek olmasından kaynaklandığı gibi yanlış bir izlenim oluşmuştur.

Konuya biraz daha yakından bakmak gerekmektedir. AİLE İŞ GÜCÜKüçük aile işletmelerinde aile ile işletme iç içedir. İşlerin çoğu ailenin bireyleri tarafından yapılır. Tarımda her yaştan kişinin yapabileceği çeşitli işler vardır.

Herkes gücü yettiğince çalışır. Aile elde edilen ürünlerden bir kısmını kendi tüketir. Satılan ürünlerin geliri ile diğer ihtiyaçlarını karşılar. Gelirin bir kısmını tasarruf ederek işi geliştirir. Doğal ve ekonomik risklerle karşılaşırsa katlanır ve sabreder.

Zeytin, incir, üzüm, fındık, tütün, sebze gibi ürünler, aile işletmelerinde yetiştirilince hiçbir ürün dalında kalmaz. İnsanlar gündelik hesabı yapmadan ürünlerinin bakımını ve hasadını yapar. Yeterli arazisi olmayanlar boş kaldıklarında komşu işletmelerin faaliyetlerine yardımcı olarak ücret alırlar.

Ekip halinde yapılması gereken işlerde toplu çalışarak karşılıklı yardımlaşma olur. Çiftçi aileleri bütünlüğünü koruduğu sürece mesele olmaz. Gençler sigortalı işte çalışmak için veya eğitim amacıyla aileden uzaklaştığı zaman işler güçleşir.

Yaşlılar bedensel güç gerektiren işleri yapamaz. ÜCRETLİ İŞÇİLERAşı yapmak, tütün dengi basmak, kestane, ceviz, çam fıstığı, zeytin gibi ürünleri çırpmak, özel beceri gerektiren işlerdir. Bu durumda işi ehil birine yaptırıp karşılığını ödemek gerekir.

Hiçbir koruyucu ekipman olmadan elinde uzun bir sırıkla yüksek ağaçlara sincap gibi tırmanarak çalışmak, beceri ister ve çok risklidir. Bunların ücretleri sıradan işçilere göre yüksektir. Mevsimlik tarım işçileri sosyal güvencesi olmadan, düşük ücretle ve zor işlerde çalışmaktadırlar.

Devamlı oturdukları yerden ayrılıp, derme çatma barınaklarda, çağdaş yaşamın çoğu nimetlerinden yoksun olarak yaşarlar. Trafik ve iş kazaları, tarım ilaçlarıyla zehirlenme, akrep ve yılan sokması, sivrisinek ve sıtma, besin yoluyla bulaşan diğer parazitler, ishal, güneş çarpması sık rastlanan sorunlardır.

Sağlık hizmetlerinden yararlanamazlar. Çoğu kez çocuklar eğitimden yoksun kalır. İş güvenceleri yoktur. İş bulamazlarsa aç kalırlar. Ücretlerinden dayıbaşı, elçi gibi aracılara da pay verirler. Bu insanların emeği olmazsa tarımsal üretimde büyük aksaklıklar olur.

Onlara ödenen, geçimlerini güçlükle sağlayacak ücreti çok görmemek gerekir. ENDÜSTRİYEL TARIMBüyük ve ihtisaslaşmış işletmelere el emeği pahalı geldiği için onlar işlerini mekanizasyon yoluyla halletmeye çalışır. Tahıllar, ayçiçeği, mercimek, pamuk, şekerpancarı, sanayi domatesi gibi ürünler mekanizasyona elverişlidir.

Güçlü traktörler, iş genişliği büyük olan toprak işleme, ekim ve ilaçlama makineleri, biçerdöverler, pamuk hasat makineleri, domates hasat makineleri kullanılarak geniş alanlar işlenebilir. Becerikli bir işçi, verimli bir tarlada 100 kg kütlü pamuk toplayabilir.

Ortalama kişi başına 80 kg toplandığı varsayılarak 400 kg verimi olan tarlanın bir dekarını toplamak için beş işçi gerekir. Yıllarca dağ köylerinden ve diğer yerlerden mevsimlik olarak gelen ekipler hasat yaptılar ve kazandıkları para ile geçimlerini sağladılar.

Teknoloji gelişti ve pamuk hasat makinesi çıktı. Görkemli bir makine doğrusu, 250 beygir gücünde devasa bir motoru var, deposunda sekiz ton pamuğu biriktirebiliyor. 100 dekardan küçük parsellere girmiyor. Bir günde 100-110 dekar alanın hasadını yapabiliyor.

Kısacası 500-600 işçinin yapacağı işi bir günde bitiriyor. Parsellerin köşelerinde toplanmayan yerler kalıyor. Yaprak kırıntıları ayıklandığı için elle toplanan pamuk temiz olur. Makineli hasatta daha fazla çerçöp kalıyor.

Devasa makine, özellikle sonbaharda nemli olan tarlanın toprağını sıkıştırıyor. Makine, yedek parçaları, lastiği, yaktığı yakıt, ithal malı ve döviz ödenerek tedarik ediliyor. İşçimize ücret vermek yerine yabancı ülkelere kaynak aktarıyoruz.

Köyünde iş bulamayan insanlar kentlere akın ediyor, köyde iş yapacak insan kalmıyor. Tütün, haşhaş, keten, kenevir gibi emek yoğun ürünlerden vazgeçilmesi insanların geçimden aciz kalmasına neden oldu. Coğrafyamıza uygun olan küçükbaş hayvancılık geriledi, çoban bulunmaz oldu.

Et ve süt ürünleri pahalandı ve sorunlar halk sağlığını tehdit edecek boyuta geldi. Binbir güçlükle yetiştirilen ürünlerin dalında kalması ve tüketicilerin pahalılıktan yakınması tam bir çelişkidir. Bu çözülmesi gerekli bir sorun olup, çözüm mümkündür.