Türkiye araştırma ve geliştirmeye 980 milyar lira harcadı

Türkiye’de araştırma ve geliştirme faaliyetlerine ayrılan kaynak, 2025 yılında bir önceki yıla göre 328 milyar 607 milyon lira artarak 980 milyar 428 milyon liraya ulaştı. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) açıkladığı verilere göre, AR-GE harcamalarının milli gelir içindeki payı da yükselirken bu alanda çalışan personel sayısı 318 bine yaklaştı.

AR-GE harcamalarında şirketler ilk sırada 2025 yılında gayri safi yurt içi AR-GE harcamalarının gayri safi yurt içi hasıla içindeki oranı, önceki yıl kaydedilen yüzde 1,46 seviyesinden yüzde 1,5’e çıktı. Harcamaların sektörlere göre dağılımında mali ve mali olmayan şirketler yüzde 65 ile en büyük payı aldı.

Yükseköğretim kurumları yüzde 30,3’lük oranla ikinci sırada yer alırken genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşların payı yüzde 4,7 olarak hesaplandı. AR-GE faaliyetlerinde en yüksek gider kalemini ise yüzde 58,8 ile personel harcamaları oluşturdu.

Söz konusu harcamaların finansmanında da şirketler öne çıktı. Toplam kaynağın yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından karşılanırken genel devletin katkısı yüzde 31,1, yükseköğretim kurumlarının katkısı yüzde 14,1 oldu.

Yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3, diğer yurt içi kaynakların payı ise yaklaşık yüzde 0,01 olarak kayıtlara geçti. AR-GE alanında 318 bine yakın personel çalıştı Araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde görev yapan personel sayısı, tam zaman eş değeri üzerinden 2025’te 317 bin 982 kişiye ulaştı.

Bu çalışanların yüzde 67,9’u şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretim kurumlarında, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi. Kadın AR-GE personelinin sayısı 108 bin 453 olarak belirlenirken kadınların toplam personel içindeki oranı yüzde 34,1 oldu.

Kadın çalışanların sektörel dağılımında yükseköğretim yüzde 48,1 ile ilk sırada yer aldı. Bu oran genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak hesaplandı. Personelin yüzde 31’i doktora derecesine sahip AR-GE çalışanlarının eğitim düzeyleri incelendiğinde, lisans mezunları yüzde 40,6 ile ilk sırada yer aldı.

Doktora veya eş değer eğitim seviyesine sahip personelin oranı yüzde 31, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4 oldu. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekiler ise yüzde 4,1 pay aldı.

Bölgesel dağılımda AR-GE harcamalarının en yüksek olduğu yer İstanbul oldu. Toplam harcamaların yüzde 31,8’i İstanbul’da gerçekleştirilirken Ankara yüzde 30 ile ikinci, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölge yüzde 9,5 ile üçüncü sırada yer aldı.

AR-GE personelinin dağılımında da İstanbul yüzde 32,2 ile ilk sırada bulunurken Ankara yüzde 19,8, aynı bölge yüzde 8,4 pay aldı. Yüksek teknoloji yatırımları öne çıktı Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık AR-GE harcamasının yüzde 54,9’u AR-GE merkezlerinde yapıldı.

Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5’lik bölümünü ise 250 ve üzerinde çalışanı bulunan girişimler gerçekleştirdi. İmalat sanayisindeki AR-GE harcamaları 322 milyar 656 milyon lira olarak hesaplandı. Bu tutarın yüzde 47,7’si yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimlere ait oldu.

Orta yüksek teknoloji grubunun payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji grubunun payı yüzde 7,2, düşük teknoloji grubunun payı ise yüzde 4,4 olarak belirlendi. İmalat sanayisinde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan girişimlerde çalıştı.

Bu grubu 23 bin 298 araştırmacıyla yüksek teknoloji alanındaki işletmeler takip etti. Şirketlerin AR-GE harcamaları içindeki dolaylı AR-GE teşviklerinin oranı da son 10 yılda önemli ölçüde arttı. 2015 yılında yüzde 14,8 olan teşviklerin harcamalardaki payı, 2025’te yüzde 26,5’e çıktı.

Aynı dönemde mali ve mali olmayan şirketlerin AR-GE harcamaları 11,2 milyar liradan 637,3 milyar liraya yükseldi.