Sosyal medya sil baştan! Yeni uygulamada en çok merak edilen başlıklar: Tüm uyarılara rağmen korkulan oldu

Çocukların dijital ortamlarda korunması amacıyla hazırlanan sosyal medya düzenlemesi, 1 Kasım itibarıyla yeni bir dönemin kapısını açtı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmalar kapsamında sosyal medya platformlarına çocukların yaşlarının doğrulanması ve güvenli dijital ortam oluşturulması konusunda yeni sorumluluklar getirildi.

Düzenlemeyle birlikte özellikle 15 yaşından küçük çocukların sosyal medya kullanımına yönelik önemli sınırlamalar uygulanacak. Yaş doğrulama sisteminin ise e-Devlet entegrasyonuyla gerçekleştirilmesi planlanıyor. Ancak e-Devlet üzerinden yapılması beklenen sosyal medya yaş doğrulama uygulaması henüz kullanıcıların karşısına çıkmadı.

Doğrulama ekranının ne zaman erişime açılacağı merak konusu olurken, uygulamanın nasıl işleyeceği, kişisel verilerin güvenliği ve doğrulama yapmayan hesapların geleceği de tartışılmaya devam ediyor. Tüm merak edilenleri Bilişim Uzmanı Osman Demircan ile 10 soruda mercek altına aldık.e-DEVLET'TE YAŞ DOĞRULAMA HİZMETİ NEDEN HENÜZ GÖRÜNMÜYOR?1- 1 Kasım tarihi çok konuşuldu ancak e-Devlet’te henüz bir doğrulama ekranı görünmüyor.

Bu tarih uygulamanın başlangıcı olarak mı duyuruldu, yoksa süreç henüz tam anlamıyla başlamadı mı? Kullanıcılar kimlik doğrulamasını ne zaman yapabilecek?1 Kasım tarihi, yönetmeliğin resmen yürürlüğe girdiği tarih. Ancak bu durum, teknik altyapının ve bütün sosyal medya platformlarının doğrulama sistemlerinin aynı anda kullanıma açıldığı anlamına gelmiyor.

Cumhurbaşkanlığı Siber Güvenlik Başkanlığı, 31 Ekim’deki açıklamasında teknik işleyişin, kullanıcıların izleyeceği adımların ve platformların yükümlülüklerine ilişkin ayrıntıların aşamalı olarak duyurulacağını belirtti.2 Kasım itibarıyla e-Devlet’in kamuya açık Siber Güvenlik Başkanlığı hizmet listesinde sosyal medya için yaş doğrulama belirteci oluşturma hizmeti görünmüyor. Bununla birlikte, kimlik doğrulamasıyla açılan bütün ekranları bağımsız olarak kontrol etmek mümkün olmadığından sistemin hiçbir kullanıcıya açılmadığını kesin olarak söyleyemeyiz.

Yönetmeliğin 7. maddesi işlemin nasıl gerçekleşeceğini açıklıyor. Kullanıcı, e-Devlet üzerinden kimliğini doğrulayacak, Siber Güvenlik Başkanlığının hizmetinden dijital yaş doğrulama belirteci oluşturacak ve bu belirteci ilgili sosyal medya platformuna yükleyecek.

Yeni açılacak hesaplar için zorunluluk 1 Kasım’da başladı. Mevcut hesapların doğrulanması içinse 31 Mart 2027’ye kadar süre tanındı. Henüz açıklanmayan nokta, doğrulama ekranının bütün kullanıcıların erişimine tam olarak hangi tarihte açılacağı.

Bu nedenle vatandaşların sosyal medyada gördükleri bağlantılardan işlem yapmaya çalışmak yerine resmî e-Devlet uygulamasını ve yetkili kurumların açıklamalarını takip etmeleri gerekiyor. KORKULAN OLDU!2- Uygulamanın kendisinden çok, uygulama üzerinden yapılabilecek dolandırıcılık girişimleri gündeme geldi.

Özellikle 1 Kasım öncesinde “Dikkat, dolandırılabilirsiniz” uyarıları yapıldı. Şu ana kadar bu sistem bahane edilerek gerçekleştirilen dolandırıcılık vakaları yaşandı mı? Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi, 23 Ekim tarihinde yaptığı açıklamada, yeni yaş doğrulama düzenlemesini fırsat bilen kötü niyetli kişilerin sahte SMS, e-posta ve sosyal medya bağlantılarıyla vatandaşların kişisel ve finansal bilgilerini ele geçirmeye çalıştığının tespit edildiğini bildirdi.

Dolayısıyla yaş doğrulama bahanesiyle gerçekleştirilen dolandırıcılık girişimlerinin tespit edildiğini söyleyebiliyoruz. Burada dolandırıcıların kullanabileceği yöntem oldukça basit. Kullanıcıya hesabının kapatılacağı söyleniyor ve acilen yaş doğrulaması yapması isteniyor.

Gönderilen bağlantı, gerçek e-Devlet giriş ekranına benzeyen sahte bir siteye yönlendiriyor. Kullanıcı burada e-Devlet şifresini ve SMS doğrulama kodunu girerse hesabının ele geçirilmesi riski doğuyor. Sahte ödeme veya doğrulama ekranlarında banka kartı bilgileri de çalınabiliyor.

Özellikle doğrulama ekranının henüz görünür olmaması, vatandaşların alternatif bağlantılar aramasına yol açabileceği için dolandırıcıların kullanabileceği bir belirsizlik yaratıyor. Vatandaşların bilmesi gereken en önemli konu, yaş doğrulaması için herhangi bir kişiye e-Devlet şifresi, SMS kodu veya banka kartı bilgisi vermelerinin gerekmediği.

HER HESAP İÇİN AYRI DOĞRULAMA MI YAPILACAK?3- Bir kişinin birden fazla sosyal medya hesabı varsa ne olacak? Tüm hesaplarını ayrı ayrı mı doğrulaması gerekecek, yoksa tek bir kimlik doğrulamasıyla bütün hesaplarını kullanabilecek mi?

Yönetmeliğe baktığımızda temel yükümlülüğün hesaplar üzerinden tanımlandığını görüyoruz. Örneğin, bir kişinin iki Instagram hesabı, bir Facebook hesabı ve bir TikTok hesabı olduğunu düşünelim. Yönetmeliğe göre sosyal ağ sağlayıcıların hesapları yaş doğrulama belirteci üzerinden doğrulaması gerekiyor.

Mevcut hesaplar için de en az bir kez doğrulama zorunluluğu bulunuyor. Ancak burada henüz açıklanmamış önemli bir teknik ayrıntı var. e-Devlet üzerinden üretilen tek bir yaş doğrulama belirtecinin birden fazla hesapta kullanılıp kullanılamayacağı henüz net değil.

Yönetmeliğin 7. maddesi, belirtecin kullanıcı tarafından ilgili sosyal medya platformuna yükleneceğini söylüyor. Fakat aynı belirtecin farklı platformlarda tekrar kullanılmasına ilişkin açık bir düzenleme bulunmuyor. Bu nedenle bugün bütün hesapların tek bir işlemle otomatik olarak doğrulanacağını söylemek doğru olmaz.

Teknik açıdan iki farklı model uygulanabilir. Her hesap için ayrı bir belirteç oluşturulabilir veya aynı kişinin yaşını doğrulayan belirteç, belirlenen güvenlik kuralları çerçevesinde birden fazla hesap için kullanılabilir.

Hangi modelin uygulanacağı, Siber Güvenlik Başkanlığının sosyal medya şirketleriyle paylaşacağı teknik rehbere bağlı. Buradaki önemli güvenlik meselesi, aynı belirtecin kötü niyetli kişiler tarafından kopyalanarak başkalarının hesaplarında kullanılmasının engellenmesi olmalı.

KİMLİK BİLGİLERİ SOSYAL MEDYA DEVLERİNE AÇILMAYACAK4- Kullanıcıların en büyük endişelerinden biri de kişisel veriler. T.C. kimlik numarası Meta gibi sosyal medya şirketlerinin eline geçecek mi? Kimlik bilgileri kim tarafından görülebilecek ve nerede saklanacak?

Yönetmeliğe göre sosyal medya şirketlerine kullanıcının T.C. kimlik numarası, adı, soyadı veya doğum tarihi aktarılmayacak. Düzenlemenin kişisel verilerin korunması açısından en önemli özelliklerinden biri bu. Sistem, doğrudan kimlik paylaşımı yerine dijital yaş doğrulama belirteci üzerinden çalışacak.

Aslında sistem, yaş sınırlarını belirlemek için temel olarak bir hesaplama yaparak kullanıcının hangi yaş eşiklerini geçtiğini tespit edecek. Örneğin, 25 yaşında bir kullanıcı e-Devlet üzerinden kimliğini doğruladığında sistem, bu kişinin 15 ve 18 yaş sınırlarını geçtiğini belirleyecek.

Sosyal medya şirketi, kişinin tam doğum tarihini veya kimlik numarasını öğrenmeden gerekli yaş sınırını karşıladığını anlayabilecek. Yönetmeliğin 7. maddesi bu konuda oldukça açık. Yaş doğrulama belirteci yalnızca kişinin 15 ve 18 yaş eşiklerini geçip geçmediği bilgisini içerecek.

Kullanıcıyı doğrudan tanımlayan kimlik bilgileri belirteçte bulunmayacak. Kimlik doğrulama işlemi e-Devlet altyapısında gerçekleştirilecek. Belirteç ise Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından sunulan hizmet üzerinden üretilecek.

YAŞ DOĞRULAMA SİSTEMİNDE VPN AÇIĞI TARTIŞMASI5- Yaş sınırına ilişkin uygulama pratikte nasıl işleyecek? Örneğin yaş sınırının altında olan bir çocuk VPN kullanarak veya farklı yöntemlerle bu kısıtlamayı aşabilecek mi? VPN kullanmak, tek başına e-Devlet üzerinden yapılan yaş doğrulamasını geçersiz hâle getirmiyor.

Ancak VPN ve farklı teknik yöntemlerle sistemin uygulanmasından kaçınmaya yönelik girişimler olabilir. Burada iki farklı güvenlik mekanizmasını birbirinden ayırmamız önemli. Birincisi, kullanıcının yaşı; ikincisi ise kullanıcının hangi ülkeden platforma eriştiğinin belirlenmesi.

VPN kullanıldığında internet bağlantısının görünen IP adresi değiştirilebilir. Örneğin, Türkiye'deki bir kullanıcı bağlantısını başka bir ülkeden geliyormuş gibi gösterebilir. Ancak e-Devlet üzerinden oluşturulan yaş doğrulama belirteci, kullanıcının resmî yaş bilgisine dayanacağı için VPN kullanılması kişinin yaşını değiştirmez.

Asıl konu, platformların kullanıcının bulunduğu ülkeyi nasıl belirleyeceği ve yaş doğrulamasını ne kadar güçlü uygulayacağı. Bunun yanında çocukların ebeveynlerine ait hesapları kullanmaları, yetişkinlere ait doğrulama bilgilerini ele geçirmeleri veya başkalarına ait hesaplardan giriş yapmaları da olası riskler arasında bulunuyor.

Yönetmeliğin 6. maddesi, bu nedenle sosyal medya şirketlerine ilk doğrulamanın ardından da yaşa ilişkin kontrol mekanizmaları uygulama yükümlülüğü getiriyor. Platform, bir hesabın doğrulanan yaş grubuna aykırı şekilde kullanıldığından şüphelenirse hesabı askıya alabilecek ve yeniden yaş doğrulaması isteyecek.

Dolayısıyla sistemin başarısı yalnızca e-Devlet doğrulamasına değil, doğrulanan kişinin hesabı gerçekten kullanıp kullanmadığının güvenilir biçimde kontrol edilebilmesine de bağlı. DOĞRULANMAYAN HESAPLARI NE BEKLİYOR?6- Sahte hesaplar, bot hesaplar ve anonim profillerin durumu ne olacak?

Kimlik doğrulaması yapmayan hesaplar doğrudan silinecek mi, yoksa belirli bir süre tanınacak mı? Bu düzenleme, doğrudan anonim hesapları yasaklayan veya bütün sahte hesapları otomatik olarak kapatan bir düzenleme değil. Yönetmeliğin temel amacı, kullanıcıların yaşlarını doğrulamak.

Bir kullanıcının gerçek adını sosyal medya hesabında kullanması zorunlu hâle getirilmiyor. Örneğin, kişi takma adla kullandığı hesabını yaş doğrulamasından geçirebilir. Ancak bot hesaplar açısından farklı bir durum söz konusu.

Otomatik oluşturulan hesapların da yaş doğrulamasından geçmesi gerekecek. Bu durum, çok sayıda sahte hesabın otomatik biçimde oluşturulmasını zorlaştıracaktır. Bununla birlikte yaş doğrulaması, tek başına hesabın gerçek bir insan tarafından yönetildiğini veya otomatik yazılımlarla kontrol edilmediğini kesin olarak kanıtlamıyor.

Mevcut hesaplar açısından son tarih 31 Mart 2027. 15 yaşını doldurmadığı tespit edilen kişilerin hesapları, kullanıcıya bilgi verilerek kapatılacak. İtiraz edilmezse ilgili veriler gecikmeksizin silinecek. İtiraz edilirse başvuru sonuçlanana kadar veriler korunacak.

Ancak yetişkin olduğu hâlde doğrulama yapmayan hesapların 31 Mart sonrasında otomatik olarak silinmesi gerektiğine ilişkin açık ve net bir hüküm şu an bulunmuyor. Platformların doğrulama yükümlülüğünü yerine getirmesi gerekecek.

Doğrulanmayan hesaplar için hangi erişim kısıtlamalarının uygulanacağına ilişkin teknik ve operasyonel ayrıntılar ise henüz netleşmiş değil. 7- Bir kişi adına başkası hesap açarsa ne olacak? Başkasının kimlik bilgileriyle hesap açılmasının önüne nasıl geçilecek?

Bu sorunun yanıtı, aslında sistemin en önemli teknik güvenlik konularından biri. Mevcut düzenlemede sosyal medya platformu, kendisine gönderilen yaş doğrulama belirtecinin resmî sistem tarafından oluşturulduğunu kontrol ediyor.

Ancak bu mekanizmanın tek başına doğrulama yapan kişiyle sosyal medya hesabını kullanan kişinin aynı olduğunu kesin olarak kanıtladığını şu an için söyleyemeyiz. Bu konu, belirteç yayımlandığında ve ilgili kurumlarca açıklamalar yapıldığında netlik kazanacak.

Örneğin, yetişkin bir kişinin yaş doğrulama belirtecinin başka bir kişi tarafından ele geçirildiğini düşünelim. Eğer sistem, belirtecin yalnızca gerçek sahibi tarafından ve belirli bir hesap için kullanılmasını sağlayan ek güvenlik kontrollerine sahip değilse kötüye kullanım riski oluşabilir.

Bu nedenle teknik mimaride belirteçlerin kopyalanmasını, başka hesaplarda tekrar kullanılmasını ve yetkisiz kişilerce kullanılmasını önleyen kontroller bulunması büyük önem taşıyor. Yönetmelik, yaş doğrulama yöntemlerinin manipülasyon girişimlerine dayanıklı olmasını zorunlu kılıyor.

Bir diğer önemli nokta da e-Devlet hesabının güvenliği. Bir kişinin e-Devlet giriş bilgileri ele geçirilirse saldırganın bu bilgileri kötüye kullanım girişimlerinde değerlendirmesi mümkün olabilir. Bu nedenle kullanıcıların iki aşamalı doğrulamayı etkinleştirmeleri ve şifrelerini hiçbir kişiyle paylaşmamaları gerekiyor.

Başkasının kimlik bilgileriyle hesap açılmasını önlemenin temel şartı, yalnızca yaşın doğrulanması değil, doğrulama işleminin yetkili hesap sahibi tarafından gerçekleştirildiğinin de güvence altına alınmasıdır. YAŞ DOĞRULAMASINDA EN BÜYÜK GÜVENLİK AÇIĞI: BAŞKASININ KİMLİĞİ8- Hesabına erişimini kaybeden veya telefonunu değiştiren bir kullanıcı yeniden nasıl doğrulama yapacak?

Bu süreçte hesabını kaybetme riski var mı? Telefon değiştirmek ile sosyal medya hesabını kaybetmek birbirinden farklı durumlar. Yönetmelik, kullanıcının her telefon değiştirdiğinde yeniden e-Devlet doğrulaması yapmasını zorunlu tutmuyor.

Dolayısıyla normal şartlarda telefonunu değiştiren bir kullanıcı, mevcut sosyal medya hesabına kendi giriş bilgileriyle erişmeye devam edebilecek. Ancak hesabın ele geçirilmesi, şüpheli kullanımı veya yaş doğrulamasına ilişkin bir uyuşmazlık ortaya çıkması durumunda sosyal medya platformu tarafından yeniden doğrulama istenebilir.

Yönetmeliğin 6. maddesine göre doğrulanmış bir hesabın farklı yaş grubundaki kişiler tarafından kullanıldığından şüphelenilirse hesap askıya alınabiliyor. Bu noktada hesabın yeniden kullanılabilmesi için yeni bir yaş doğrulaması gerekiyor.

Tabii burada kullanıcıyı koruyan önemli bir madde de bulunuyor. Yönetmeliğin 10. maddesi, hesapların askıya alınması veya kapatılması hâlinde ücretsiz, Türkçe ve erişilebilir bir itiraz mekanizması kurulmasını zorunlu kılıyor.

Ayrıca itiraz başvurularının tamamen otomatik sistemler tarafından değerlendirilmesini de yasaklıyor. Başvurularda insan incelemesi yapılması gerekiyor. İtiraz sonuçlanana kadar hesaba ait içeriklerin ve kişisel verilerin silinmemesi de zorunlu tutuluyor.

Hesabını tamamen kaybeden bir kullanıcının hangi teknik adımlarla hesabını kurtaracağı, ilgili sosyal medya platformunun hesap kurtarma prosedürlerine bağlı olacak ve farklı platformlarda değişkenlik gösterebilecek.