Akademisyen Gözü İle "bandırma'nın İl Olmasının Ekonomik, Coğrafi Ve İdari Gerekçeleri

Türkiye'nin idari yapılanmasının günümüzün ekonomik, demografik ve coğrafi koşulları doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi, yalnızca kamu hizmetlerinin etkin sunulması açısından değil, bölgesel kalkınma politikalarının daha rasyonel bir zemine oturtulması bakımından da önem taşımaktadır. Bu çerçevede MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli tarafından gündeme getirilen "100 İl, 1000 İlçe" projesi, Türkiye'nin idari yapılanmasının yeniden ele alınmasına yönelik önemli bir tartışma başlatmıştır.2 Kasım 2026 tarihinde Devlet Bahçeli tarafından yapılan açıklamada, il statüsü kazanması önerilen 19 ilçe arasında Bandırma'nın da yer alması, Güney Marmara'nın idari yapılanması açısından yeni bir dönemin kapısını aralamıştır.

Özellikle Bandırma'nın Marmara Bölgesi'nde il olması önerilen iki ilçeden biri olarak açıklanması, ilçenin sahip olduğu ekonomik ve stratejik potansiyelin ulusal ölçekte de dikkate alındığını göstermektedir. Bu gelişme, Balıkesir'in mevcut idari yapısının ve özellikle Bandırma ile Edremit'in il olma potansiyellerinin karşılaştırmalı biçimde değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır.

Kanaatimce Bandırma'nın il olma meselesi, yalnızca nüfusu belirli bir eşiğe ulaşmış bir ilçenin idari statüsünün değiştirilmesi olarak ele alınmamalıdır. Bandırma, sahip olduğu sanayi altyapısı, liman faaliyetleri, ulaşım bağlantıları, üretim kapasitesi ve çevresindeki ilçelerle geliştirdiği ekonomik ilişkiler bakımından Güney Marmara'da kendine özgü bir bölgesel merkez niteliği taşımaktadır.

Bu özellikleriyle Bandırma, il statüsüne geçişin gerektirdiği ekonomik ve idari altyapıya sahip yerleşimlerden biridir. Edremit de nüfus büyüklüğü, turizm potansiyeli, tarımsal üretimi ve Koca Seyit Havalimanı gibi önemli avantajlara sahiptir.

Dolayısıyla Edremit'in il olma potansiyeli göz ardı edilmemelidir. Ancak iki ilçenin sahip olduğu ekonomik yapı, bölgesel işlev ve stratejik konum birlikte değerlendirildiğinde Bandırma'nın il olma gerekçelerinin daha çok yönlü ve yapısal bir nitelik taşıdığı görülmektedir.

Bu değerlendirmede temel yaklaşımım, il olma kriterlerinin yalnızca nüfus üzerinden değil; ekonomik sürdürülebilirlik, üretim kapasitesi, lojistik bağlantılar, coğrafi bütünlük, idari merkez olma niteliği ve çevresindeki yerleşimlere hizmet sunabilme kapasitesi üzerinden ele alınmasıdır.1 Nüfus büyüklüğü ve bölgesel merkez olma kapasitesiBir yerleşim yerinin il statüsüne kavuşmasında nüfus önemli bir kriter olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir. Nüfusun niteliği, ekonomik faaliyetlerin yoğunluğu, çevre yerleşimlerle kurulan ilişkiler ve yerleşim yerinin bölgesel çekim merkezi olma kapasitesi de değerlendirilmelidir.2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre Bandırma'nın nüfusu 169.476, Edremit'in nüfusu ise 176.251'dir.

Bu açıdan Edremit'in yaklaşık 6.775 kişilik bir nüfus üstünlüğü bulunmaktadır. Ancak bu farkın iki ilçenin il olma potansiyelini belirleyecek ölçüde anlamlı olmadığı açıktır. Her iki yerleşim de nüfus bakımından il statüsü tartışmalarında dikkate alınabilecek bir büyüklüğe ulaşmıştır.

Asıl önemli olan, bu nüfusların çevre ilçelerle birlikte oluşturduğu bölgesel nüfus ve ekonomik etkileşim alanıdır. Bandırma merkezli olası bir il yapılanmasında Gönen, Erdek, Manyas ve Marmara ilçelerinin bir araya getirilmesiyle yaklaşık 306.763 kişilik bir nüfus ortaya çıkmaktadır.

Edremit merkezli olası bir yapılanmada ise Ayvalık, Burhaniye, Gömeç ve Havran'ın dahil edilmesiyle yaklaşık 367.608 kişilik bir nüfus söz konusu olmaktadır. Bu rakamlar, önerilen idari dağılımlara ilişkin varsayımsal hesaplamalardır; henüz resmî olarak belirlenmiş bir ilçe yapılanması bulunmamaktadır.

Dolayısıyla nüfus açısından Edremit'in daha büyük bir hinterland oluşturabilmesi mümkün olmakla birlikte, Bandırma'nın il olma gerekçesi nüfus üstünlüğüne dayandırılmamalıdır. Bandırma'nın asıl avantajı, mevcut nüfusunu ekonomik üretim, sanayi, ticaret ve lojistik faaliyetlerle destekleyen bir bölgesel merkez olmasıdır.

Başka bir ifadeyle Bandırma, yalnızca çevresindeki nüfusa hizmet sunan bir yerleşim değil, aynı zamanda çevresindeki ekonomik faaliyetleri birbirine bağlayan bir üretim ve dağıtım merkezidir.2. Ekonomik kapasite: Bandırma'nın sanayi ve üretim avantajıBandırma'nın il olma potansiyelini güçlendiren en önemli unsurlardan biri ekonomik yapısının niteliğidir.

Bandırma ekonomisi yalnızca ticaret, hizmetler veya turizme dayanmamaktadır. Liman faaliyetleri, kimya ve gübre sanayisi, gıda üretimi, beyaz et sektörü, tarıma dayalı sanayi ve lojistik faaliyetler ilçenin ekonomik yapısında önemli yer tutmaktadır.

Bu durum Bandırma'yı yalnızca Balıkesir'in değil, Güney Marmara'nın da önemli üretim merkezlerinden biri haline getirmektedir. Bandırma'nın ekonomik kapasitesi değerlendirilirken özellikle üç unsur öne çıkmaktadır: Birincisi, sanayi altyapısıdır.

Bandırma ve çevresinde faaliyet gösteren sanayi tesisleri, ilçenin ekonomik yapısına sürekli üretim ve istihdam kapasitesi kazandırmaktadır. Kimya, gübre, gıda, yem ve beyaz et sektörlerinde gelişmiş üretim altyapısının bulunması, Bandırma'nın ekonomik faaliyetlerinin yılın belirli dönemleriyle sınırlı olmadığını göstermektedir.

Bu özellik, il statüsüne geçiş sonrasında kurulacak kamu kurumlarının mali ve ekonomik sürdürülebilirliği bakımından önemlidir. İkincisi, tarıma dayalı sanayidir. Bandırma'nın çevresindeki Gönen, Manyas ve diğer tarımsal üretim alanları, ilçenin sanayi altyapısını destekleyen önemli bir hinterland oluşturmaktadır.

Gönen'in süt ve hayvancılık ekonomisi, Manyas'ın tarımsal üretimi ve Bandırma'nın gıda işleme ve ticaret kapasitesi birbirini tamamlayan ekonomik faaliyetlerdir. Bu ilişkiler, yeni bir Bandırma ilinin yalnızca kendi merkez nüfusuna değil, çevresindeki üretim alanlarına da hizmet verebilecek bir ekonomik yapıya sahip olabileceğini göstermektedir.

Üçüncüsü, ekonomik çeşitliliktir. Bandırma'nın ekonomik faaliyetleri sanayi, ticaret, tarım, lojistik, liman işletmeciliği ve hizmetler arasında dağılmaktadır. Bu çeşitlilik, tek bir sektöre bağımlılığı azaltan önemli bir avantajdır.

Edremit'in ekonomik yapısı ise daha çok turizm, zeytincilik, zeytinyağı üretimi, tarım ve hizmetler sektörleri etrafında şekillenmektedir. Bu alanlar son derece değerlidir. Özellikle Edremit Körfezi'nin turizm potansiyeli ve zeytinyağı üretimi, bölgesel kalkınma açısından önemli bir ekonomik değer yaratmaktadır.

Bununla birlikte turizmin mevsimsel niteliği, konaklama ve hizmet sektörünün yıl içerisindeki faaliyet yoğunluğunda farklılaşmalara yol açmaktadır. Edremit'in bu dezavantajı zeytincilik, tarımsal üretim ve termal turizmle kısmen dengelenmektedir.

Ancak il olma kriterleri açısından değerlendirildiğinde Bandırma'nın kesintisiz sanayi üretimi, lojistik faaliyetleri ve ticari hareketliliği daha güçlü bir ekonomik süreklilik sağlamaktadır. Bu nedenle Bandırma'nın ekonomik yapısı, yeni bir ilin idari ve mali organizasyonunu destekleyebilecek daha geniş bir üretim tabanına dayanmaktadır.3.

Bandırma Limanı: Ulusal ve bölgesel ölçekte stratejik avantajBandırma'nın il olma gerekçeleri arasında en fazla üzerinde durulması gereken unsurlardan biri limanıdır. Bandırma Limanı, ilçeyi yalnızca bölgesel bir ticaret merkezi olmaktan çıkararak ulusal ve uluslararası ekonomik ilişkiler bakımından stratejik bir konuma taşımaktadır.

Limanın sahip olduğu yük elleçleme, depolama, konteyner ve genel kargo altyapısı, Bandırma'nın üretim ve dış ticaret faaliyetlerini desteklemektedir. Liman işletmecisinin yayımladığı kapasite verilerine göre limanın toplam rıhtım uzunluğu 2.973 metre, konteyner kapasitesi yıllık 350 bin TEU, dökme yük kapasitesi ise yıllık 12 milyon tondur.

Bu büyüklükler Bandırma'nın lojistik potansiyelini ortaya koymaktadır. Bandırma Limanı'nın önemi yalnızca ilçenin kendi sanayi üretimiyle sınırlı değildir. Güney Marmara, Bursa çevresi ve Anadolu'nun farklı üretim merkezleri açısından da önemli bir deniz ulaşımı ve lojistik bağlantı noktasıdır.

Bandırma'nın İstanbul ile deniz ulaşımı bağlantısı, Bursa ve çevresiyle karayolu bağlantıları ve demiryolu altyapısı, limanın bölgesel ekonomik işlevini güçlendirmektedir. Bu noktada Bandırma ile Edremit arasındaki temel fark ortaya çıkmaktadır.

Edremit'in Koca Seyit Havalimanı üzerinden önemli bir ulaşım avantajı bulunmaktadır. Bu havalimanı özellikle turizm, yolcu taşımacılığı ve bölgenin dış bağlantıları açısından değerlidir. Ancak Bandırma'nın liman altyapısı, sanayi üretimi ve yük taşımacılığıyla doğrudan bağlantılıdır.

Dolayısıyla Bandırma'nın sahip olduğu lojistik kapasite yalnızca yolcu hareketliliğine değil, üretim, tedarik, ticaret ve ihracat faaliyetlerine de hizmet etmektedir. İl olma değerlendirmesinde bu farklılığın dikkate alınması gerekir.

Havalimanı bir bölgenin erişilebilirliğini artırırken, liman ve onunla bütünleşmiş sanayi altyapısı bölgenin üretim ve dış ticaret kapasitesini doğrudan desteklemektedir. Bu bakımdan Bandırma, stratejik ekonomik altyapı açısından Edremit'ten farklı ve daha geniş bir üretim-lojistik işlevine sahiptir.4.

Coğrafi konum ve Güney Marmara'nın doğal merkezi olma niteliğiBandırma'nın coğrafi konumu, il olma gerekçelerini güçlendiren bir diğer önemli unsurdur. Bandırma; İstanbul, Bursa ve İzmir arasındaki ulaşım ve ticaret ağlarının kesiştiği Güney Marmara'da yer almaktadır.

Marmara Denizi kıyısındaki konumu, deniz ulaşımını ve liman faaliyetlerini mümkün kılarken, karayolu ve demiryolu bağlantıları ilçenin hinterlandını genişletmektedir. Bandırma'nın coğrafi avantajı, yalnızca büyük kentlere yakınlığından kaynaklanmamaktadır.

Aynı zamanda çevresindeki ilçelerin ekonomik faaliyetlerini birbirine bağlayan bir merkez olmasından kaynaklanmaktadır. Gönen, Erdek, Manyas ve Marmara ilçeleriyle birlikte düşünüldüğünde Bandırma merkezli bir idari yapılanma, Güney Marmara'da belirgin bir coğrafi ve ekonomik bütünlük oluşturabilir.

Bu ilçelerin Bandırma ile kurdukları ekonomik ilişkiler, yeni ilin bölgesel bütünlüğünü destekleyecek niteliktedir. Edremit açısından bakıldığında ise Edremit Körfezi, Ayvalık, Burhaniye, Gömeç ve Havran arasında güçlü bir coğrafi ve ekonomik bütünlük bulunmaktadır.

Özellikle turizm, zeytincilik ve tarımsal üretim bakımından bu alanın tek bir idari merkez altında değerlendirilmesi anlamlıdır. Ancak Edremit Körfezi'nin coğrafi bütünlüğü daha çok kıyı ekonomisi ve turizm ekseninde şekillenmektedir.

Bandırma'nın coğrafi bütünlüğü ise sanayi, üretim, lojistik, deniz ulaşımı ve tarımsal tedarik ilişkilerini birlikte içermektedir. Bu açıdan Bandırma'nın oluşturabileceği yeni il, daha çeşitli ekonomik faaliyetleri bir araya getiren bir bölgesel merkez niteliği taşıyacaktır.5.

Ulaşım altyapısı ve lojistik bağlantılarBir ilin işlevsel olabilmesi için yalnızca nüfus ve ekonomik kaynaklara değil, bağlı ilçelerle güçlü ulaşım bağlantılarına da sahip olması gerekir. Bandırma bu açıdan önemli avantajlara sahiptir.

İstanbul ile deniz ulaşımı, Bursa ve çevresiyle karayolu bağlantıları, demiryolu altyapısı ve liman faaliyetleri Bandırma'nın bölgesel erişilebilirliğini artırmaktadır. Bu ulaşım altyapısı, Bandırma'yı yalnızca çevresindeki ilçeler için bir kamu hizmeti merkezi değil, aynı zamanda ekonomik faaliyetlerin örgütlendiği bir merkez haline getirmektedir.

Edremit ise Koca Seyit Havalimanı, İzmir-Çanakkale karayolu ve körfez çevresindeki ulaşım bağlantılarıyla önemli bir erişilebilirlik avantajına sahiptir. Ancak iki ilçenin ulaşım altyapısı farklı ekonomik ihtiyaçlara cevap vermektedir.

Edremit'in ulaşım altyapısı özellikle turizm ve yolcu hareketliliği bakımından öne çıkarken, Bandırma'nın ulaşım altyapısı sanayi, yük taşımacılığı, ticaret ve lojistik faaliyetleriyle doğrudan bütünleşmiştir. Bu farklılık, Bandırma'nın il olma potansiyelini destekleyen önemli bir unsurdur.6.

Üniversite ve kurumsal kapasiteBir yerleşim yerinin il statüsüne geçişinde yükseköğretim kurumları, sağlık kuruluşları ve kamu hizmetlerinin mevcut kapasitesi de dikkate alınmalıdır. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi, ilçenin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda akademik ve kurumsal kapasitesini de güçlendirmektedir.

Üniversitenin varlığı, yeni ilin insan kaynağı ihtiyacının karşılanması, bölgesel araştırma faaliyetlerinin geliştirilmesi ve yerel ekonominin bilgi temelli dönüşümü açısından önemli bir avantajdır. Bandırma'nın sanayi altyapısı ile üniversitenin akademik kapasitesinin birlikte değerlendirilmesi, sanayi-üniversite işbirliğinin geliştirilmesine de imkân sağlayabilir.

Edremit'in de yükseköğretim faaliyetleri ve sağlık altyapısı bakımından bölgesel bir kapasitesi bulunmaktadır. Bununla birlikte Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi'nin varlığı, Bandırma'nın bağımsız bir il merkezi olarak kurumsallaşmasına katkı sağlayabilecek önemli bir unsurdur.

Ayrıca yeni bir ilin kurulması, mevcut kamu kurumlarının il düzeyinde yeniden örgütlenmesini gerektirecektir. Bandırma'nın ekonomik büyüklüğü ve kurumsal altyapısı bu sürecin yönetilmesi bakımından dikkate alınmalıdır.7.

Edremit ile karşılaştırmalı değerlendirmeEdremit'in il olma potansiyeli, sahip olduğu turizm, tarım, zeytincilik ve ulaşım avantajları nedeniyle ciddiyetle değerlendirilmelidir. Ancak il olma kriterleri bakımından Bandırma'nın öne çıkan özellikleri daha çok ekonomik üretim ve lojistik merkezli bir bölgesel yapılanmaya dayanmaktadır.

İki ilçenin karşılaştırılması aşağıdaki şekilde özetlenebilir:| Değerlendirme ölçütü; Bandırma Edremit | Merkez nüfusu 169.476 176.251 | Sanayi üretimi Güçlü ve çeşitlenmiş Daha sınırlı | Liman altyapısı Önemli uluslararası ticaret limanı Bulunmuyor | Demiryolu bağlantısı Mevcut ulaşım altyapısı Daha sınırlı | Hava ulaşımı Daha sınırlı Koca Seyit Havalimanı | Turizm Erdek ve Marmara ile destekleniyor Körfez genelinde güçlü | Tarımsal üretim Gönen ve Manyas hinterlandı Zeytincilik ve tarım | Tarıma dayalı sanayi Güçlü üretim ve işleme altyapısı Özellikle zeytinyağı | Lojistik Liman, kara ve demiryolu Kara ve hava ulaşımı | Ekonomik süreklilik Sanayi ve ticaret ağırlıklı Turizm, tarım ve hizmetler | Üniversite altyapısı Band.