Ankara’da engelsiz tiyatro mümkün mü?

Ankara, Türkiye’nin kültür-sanat başkentlerinden biri olarak her yıl yüzlerce tiyatro oyununa ev sahipliği yapıyor. Ancak engelli bireyler için tiyatroya gitmek, izlenecek oyunu seçmekten çok salonun mimari engelleriyle mücadele etmek anlamına gelebiliyor.

“Engelli bir seyirci için kapıdan koltuğa ulaşmak mümkün mü” sorusunun tek ve kesin bir yanıtı yok; çünkü bu durum, gidilen salonun yapım yılına ve kurumun erişilebilirlik vizyonuna göre büyük ölçüde değişiyor. ENGELSİZ SAHNE VE ATILAN YENİ ADIMLARMayıs 2026’da Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Devlet Tiyatroları işbirliğiyle hayata geçirilen "Engelsiz Sahne" projesi, başkentte erişilebilirlik adına atılan en güncel adım oldu.

İlk gösterimi 15 Mayıs'ta Ankara Şinasi Sahnesi’nde sahnelenen "Dosya Kelebek" oyunuyla yapılan bu proje, özellikle ortopedik engelli bireyler için salonlarda özel kontenjanlar ayırarak katılımı ücretsiz hale getirdi. Ayrıca sadece fiziksel erişim değil, işitme ve görme engelliler için işaret dili ve sesli betimleme imkânlarının da devreye sokulması, resmi kurumların “erişilebilir sanat” kavramına bütüncül yaklaşmaya başladığını gösteriyor.

TARİHİ SAHNELERDE MİMARİ SINIRLAR VE'ARKA SIRA' ÇIKMAZISosyal politikalar ve ücretsiz bilet uygulamaları umut verici olsa da, meselenin fiziki ve mekânsal boyutu salonların içinde hâlâ tam olarak çözülebilmiş değil. Ankara’nın kültürel hafızasını taşıyan Küçük Tiyatro, Büyük Tiyatro ve Akün Sahnesi gibi köklü Devlet Tiyatroları sahneleri, tarihi yapı statüsünde oldukları için kapsamlı mimari değişikliklere büyük oranda kapalı durumda.

Resmi verilere göre birçok sahne "Erişilebilirlik Belgesi" almış ve asansör, standart dışı kapı genişletmeleri veya rampa gibi temel eklemeler yapılmış durumda. Ancak salon içi dik eğimler ve sabit basamaklı yapılar nedeniyle, tekerlekli sandalye kullanan seyirciler için "istenilen koltuğa ulaşmak" çoğunlukla imkânsız.

Geçmiş TBMM kayıtlarında yer alan kurum bildirimlerinde de belirtildiği üzere, tarihi binalarda tekerlekli sandalye kullanan izleyiciler genellikle en arka sırada veya yan koridorlarda, standart koltuk düzeninin dışında oyunu izlemek zorunda bırakılıyor. Bir başka deyişle; binanın kapısından içeri girmek mümkün kılınsa da, seyircinin salonun merkezinde dilediği noktada diğer izleyicilerle eşit şartlarda oyunu takip edebilmesi eski binalarda fiziken sağlanamıyor.

MODERN YAPILARDA YÜZDE 100 ERİŞİLEBİLİRLİK MÜMKÜN MÜ?Tarihi binalardaki kısıtlamalara karşın, yeni nesil mimari tasarımlarda tablo çok daha kapsayıcı bir yönde ilerliyor. Yakın dönemde hizmete giren CSO Ada Ankara gibi modern kültür kompleksleri, doğrudan güncel erişilebilirlik yönetmeliklerine uygun olarak inşa edildi.

Bu tür yeni yapılarda; özel engelli otoparkından salon kapılarına uzanan düz ayak geçişler, asansör gereksinimi duymadan girilebilen geniş fuaye alanları ve tekerlekli sandalyeler için salonun iyi görüş açısına sahip noktalarında özel tasarlanmış cepler bulunuyor. Bu sayede standart bir izleyicinin yaşadığı mekânsal deneyim ile engelli izleyicinin deneyimi birbirine eşitlenebiliyor.