DEM Parti’den staj ve çıraklık süreleri için emeklilik teklifi

DEM Parti Grup Başkanvekilleri Gülistan Kılıç Koçyiğit ve Sezai Temelli, staj ve çıraklık sürelerinin emekliliğe esas sigorta başlangıcı sayılması ve bu sürelerin borçlanma yoluyla emeklilik hesabına dahil edilmesi amacıyla kanun teklifi verdi.

DEM Parti tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığına sunulan teklifin genel gerekçesinde, Mesleki Eğitim Kanunu, İşsizlik Sigortası Kanunu ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda değişiklik yapılmasının öngörüldüğü belirtildi. Teklifle zorunlu staj ve çıraklık dönemlerinin malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları kapsamında değerlendirilmesi, geçmiş dönemlerde ortaya çıkan hak kayıplarının giderilmesi amaçlanıyor.

STAJ VE ÇIRAKLIK SÜRELERİ EMEKLİLİK HESABINA DAHİL EDİLECEK

Teklifin gerekçesinde, sosyal güvenlik sisteminde stajyer ve çırakların sigortalılık durumlarından kaynaklanan sorunlara dikkat çekildi. İşyerlerinde uygulamalı eğitim gören ve bazı durumlarda üretim süreçlerine fiilen katılan stajyer ve çıraklar adına Sosyal Güvenlik Kurumuna sigortalılık bildirimi yapılmasına rağmen bu bildirimlerin emeklilik bakımından gerekli bütün sigorta kollarını kapsamadığı kaydedildi.

Bu kişilerin çalışma yaşamına erken yaşta katılmalarına ve sigortalılık işlemlerine tabi tutulmalarına rağmen staj ve çıraklık dönemlerini emeklilik haklarının belirlenmesinde esas alınan sigortalılık başlangıcı olarak kullanamadıkları ifade edildi.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 38'inci maddesi uyarınca malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarının uygulanmasında sigortalılık süresinin başlangıcının, bu sigorta kollarına tabi olarak ilk defa kapsama girilen tarihe göre belirlendiği hatırlatıldı.

Aday çırak, çırak ve stajyerlerin belirli grupları için sigortalılık kapsamının ağırlıklı olarak iş kazası ve meslek hastalığı sigortasıyla sınırlı tutulduğu, emeklilik hakkının oluşumunda esas alınan uzun vadeli sigorta kollarına ilişkin primlerin ise yatırılmadığı belirtildi.

Gerekçede, “Buradaki temel sorun, kişilerin sosyal güvenlik sistemine hiç dahil edilmemesi değil, sisteme dahil edilmelerinin emeklilik haklarını doğuracak kapsamda gerçekleşmemesidir. İşyerinde geçirilen süre için sigortalılık bildirimi yapılırken bu dönemin emeklilik koşullarının belirlenmesinde dikkate alınmaması, sigortalılığın kapsamı ile çalışma yaşamındaki fiili durum arasında bir uyumsuzluk yaratmaktadır” değerlendirmesine yer verildi.

EYT DÜZENLEMESİ SONRASINDA DA HAK KAYIPLARI YAŞANDIĞI BELİRTİLDİ

Staj ve çıraklık dönemlerinin emeklilik hesabında dikkate alınmamasının yalnızca sigortalılık başlangıç tarihini değil, kişilerin emeklilik hakkına hangi koşullarda ve ne zaman ulaşabileceğini de etkilediği ifade edildi.

Gerekçede, Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) kapsamında yapılan düzenlemelerin ardından da staj ve çıraklık başlangıcı emekliliğe esas sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilmeyen çok sayıda kişinin benzer durumdaki kişilerle aynı haklardan yararlanamadığı belirtildi.

Zorunlu staj ve çıraklık dönemlerinin borçlanma yoluyla emeklilik kapsamına alınmasına imkân verilmemesinin de giderilmesi gereken bir eksiklik olduğu vurgulandı. Bu dönemlerin kişilerin iradesinden bağımsız biçimde emeklilik hesabının dışında bırakılmasının, çalışma hayatına erken yaşta katılanların emeklilik hakkına erişimini zorlaştırdığı ifade edildi.

Gerekçede, “Bu nedenle staj ve çıraklık sürelerinin emekliliğe esas sigortalılık başlangıcı olarak kabul edilmesiyle birlikte, geçmiş dönemlere ilişkin hak kayıplarının giderilmesini sağlayacak bir borçlanma mekanizmasının oluşturulması gerekmektedir” denildi.

PRİMLERİN İŞVERENLER TARAFINDAN KARŞILANMASI ÖNGÖRÜLÜYOR

Teklifin gerekçesinde kursiyer ve bursiyerlerin sosyal güvenlik statülerine ilişkin sorunlara da değinildi. Bu kişilerin işverenin veya ilgili kurumun organizasyonu içerisinde yer almaları, belirli bir çalışma düzenine tabi olmaları ve üretim ya da hizmet süreçlerine katkı sunmaları halinde sosyal güvenlik yükümlülüklerinin açık ve adil biçimde belirlenmesinin önem taşıdığı kaydedildi.

Sosyal güvenlik primlerinin kim tarafından karşılanacağına ilişkin değerlendirmede, işyerlerinde gerçekleştirilen mesleki eğitim ve benzeri uygulamalarda sosyal güvenlik maliyetlerinin kamu kaynakları veya İşsizlik Sigortası Fonu üzerinden karşılanmasının, finansman yükünün kamuya ve çalışanlara aktarılması sonucunu doğurabileceği belirtildi.

Gerekçede, “Bu çerçevede, kanun kapsamındaki stajyer, çırak, kursiyer ve bursiyerler için öngörülen primlerin, mevcut hukuki statüler ve istisnalar dikkate alınarak, İşsizlik Sigortası Fonu yerine fiilen çalışmanın gerçekleştiği işverenler tarafından karşılanmasına yönelik düzenleme yapılması amaçlanmaktadır” ifadelerine yer verildi.

GEÇMİŞ DÖNEMLER İÇİN ÜÇ AY İÇİNDE BORÇLANMA İMKÂNI

Teklifin birinci maddesiyle Mesleki Eğitim Kanunu'nun geçici 12'nci maddesinin belirli hükümlerinin, ikinci maddesiyle de İşsizlik Sigortası Kanunu'nun 53'üncü maddesinin ilgili hükmünün yürürlükten kaldırılması öngörüldü.

Kanun teklifinin 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda değişiklik yapılmasını öngören üçüncü maddesinde; aday çırak, çırak, işletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler, staja tabi tutulan öğrenciler, tamamlayıcı eğitim ya da alan eğitimi gören öğrenciler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından desteklenen projelerde görevli bursiyerler ile kısmi zamanlı çalıştırılan öğrencilerin çıraklık ve staj sürelerinin borçlanma kapsamına alınmasına ilişkin düzenleme yer aldı.

Teklifin dördüncü maddesiyle 5510 sayılı Kanun'a eklenmesi öngörülen geçici 113'üncü madde kapsamında ise düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki çıraklık, staj ve eğitim sürelerinin borçlanılabilmesine imkân tanınması öngörüldü.

Buna göre, kapsamda bulunanların düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde talepte bulunmaları ve geriye dönük borçlanmaları halinde söz konusu sürelerin sigorta başlangıç tarihinin hesaplanmasında dikkate alınması önerildi.