Prof. Dr. İbrahim Şirin: Kocaeli, Milli Mücadele’nin can damarıydı

Kocaeli Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü Başkanı ve Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü Prof. Dr. İbrahim Şirin, cumhuriyetin yaklaşık 150 yıllık modernleşme birikiminin sonucu olduğunu söyledi.

Kocaeli’nin Milli Mücadele yıllarında İstanbul ile Ankara arasındaki lojistik hattın kilit noktalarından biri olduğuna dikkat çeken Şirin, “Rejimi koruyacak asıl güç, hak ve sorumluluklarının bilincinde olan yurttaşlardır” dedi.

Kocaeli Üniversitesi Radyosu Radyo Kİ’de yayınlanan “29 Ekim Güne Bakış Özel” programına konuk olan Prof. Dr. İbrahim Şirin, Cumhuriyet’in ilanına giden tarihsel süreci, Milli Mücadele dönemindeki stratejik gelişmeleri, Kocaeli’nin rolünü ve yurttaşlık bilincinin önemini değerlendirdi.

Cumhuriyet’in yalnızca 29 Ekim 1923’te ilan edilen bir yönetim biçimi olarak ele alınamayacağını ifade eden Şirin, bu dönüşümün arkasında Tanzimat’tan Meşrutiyet’e uzanan uzun bir fikir ve zihniyet değişiminin bulunduğunu söyledi.

“TEBAADAN VATANDAŞA BİR GÜNDE EVRİLMEDİK” Cumhuriyete giden tarihsel sürecin önemli kırılma noktalarına değinen Şirin, 1839 Tanzimat Fermanı ile can ve mal güvenliği alanında atılan adımların, 1876 Kanun-ı Esasi ile de halk iradesinin anayasal zeminde temsil edilmeye başlanmasının modernleşme sürecinde önemli aşamalar olduğunu belirtti.

Toplumsal ve siyasal dönüşümlerin bir gecede gerçekleşemeyeceğini vurgulayan Şirin, şu ifadeleri kullandı:

“Beyler yarın cumhuriyeti kuruyoruz demekle cumhuriyet kurulmuyor. Tebaadan vatandaşa bir günde evrilmedik. ‘Hâkimiyet bilâkaydü şart milletindir’ ifadesi Osmanlı metinlerinde yer almaz, ilk kez 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda karşılık bulmuştur.

Dolayısıyla Mustafa Kemal Paşa 28 Ekim gecesi o tarihi kararı açıklarken, arkasında 150 yıllık devasa bir modernleşme birikimi bulunuyordu.”

CUMHURİYETE GEÇİŞİ HIZLANDIRAN KRİZ Milli Mücadele döneminde saltanata bağlılığın bir süre daha devam etmesini dönemin toplumsal koşullarıyla ilişkilendiren Şirin, köklü monarşi alışkanlıklarının aşamalı biçimde dönüştürüldüğünü ifade etti.

Fethi Okyar hükümetinin istifasının ardından Meclis’te yaşanan hükümet krizinin mevcut sistemdeki tıkanıklığı görünür hale getirdiğini belirten Şirin, bu gelişmenin cumhuriyete geçiş sürecini hızlandıran önemli etkenlerden biri olduğunu söyledi.

“YURTTAŞLIK BİLİNCİ OLMAZSA CUMHURİYET CİLA OLARAK KALIR” Cumhuriyet’in en önemli toplumsal kazanımlarından birinin birey ve yurttaş kimliğini güçlendirmesi olduğunu ifade eden Şirin, vatandaşlığın hem hakları hem de sorumlulukları beraberinde getirdiğinin altını çizdi.

Şirin, “Asıl mesele toplum olarak gerçek anlamda cumhuriyet niteliği kazanabilmektir. Rejimi koruyacak asıl güç, anayasal hak ve hürriyetlerini bilen, ödevlerinin bilincinde olan yurttaşlardır” dedi.

Hakların bir lütuf olarak değil, toplumsal mücadeleler sonucunda kazanıldığını belirten Şirin, Türk kadınlarının da Nezihe Muhiddin, Halide Edip ve Şükûfe Nihal gibi öncü isimlerle 1908 sonrasında bu mücadelenin önemli aktörleri arasında yer aldığını söyledi.

“KOCAELİ, MİLLİ MÜCADELE’NİN CAN DAMARIYDI” Konuşmasında Kocaeli’nin Milli Mücadele yıllarındaki stratejik önemine de ayrı bir parantez açan Prof. Dr. Şirin, kentin İstanbul ile Ankara arasındaki ulaşım ve lojistik ağında kritik bir görev üstlendiğini ifade etti.

Fevzi Çakmak, İsmet İnönü ve Halide Edip gibi önemli isimlerin yanı sıra askeri mühimmatın da bölgedeki farklı güzergâhlar üzerinden Anadolu’ya ulaştırıldığını belirten Şirin, özellikle Kandıra ve Beypazarı hattının önemine dikkat çekti.

Şirin, Kocaeli üzerinden gerçekleştirilen bu sevkiyat ve geçiş güzergâhlarını “İstiklal Yolu” olarak nitelendirdi.

YAHYA KAPTAN VE YEREL DİRENİŞİN ROLÜ Bölgede Milli Mücadele yıllarında yürütülen direnişe de değinen Şirin, Mustafa Kemal Paşa’nın talimatları doğrultusunda örgütlenen yerel direniş içinde Yahya Kaptan’ın önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.

Yahya Kaptan ve bölgedeki direnişçilerin hem güvenliğin sağlanmasında hem de Anadolu’ya ulaştırılan insan ve malzemenin korunmasında önemli görevler üstlendiğini belirten Şirin, Kocaeli’nin bu yönüyle Milli Mücadele’nin lojistik açıdan en kritik bölgelerinden biri olduğunu ifade etti.

Prof. Dr. İbrahim Şirin, cumhuriyetin geçmişten devralınan uzun bir dönüşüm sürecinin sonucu olduğunu, ancak geleceğinin hak ve sorumluluklarının farkında olan yurttaşların varlığıyla güvence altına alınabileceğini vurguladı.