Çalışma uyarıyor: Rüzgar türbinleriyle öldürülen yarasa sayısı şok edici biçimde artıyor

Rüzgar enerjisi, fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinin "temel dayanaklarından biri" olarak tanımlanıyor, ancak yeni araştırmalar dönen türbinlerin her yıl "şaşırtıcı sayıda" yarasayı öldürdüğü konusunda uyarıyor. Şimdiye kadar bu sorun üzerine yapılan en kapsamlı çalışmaya göre, 1981 ile 2024 yılları arasında ABD genelindeki rüzgar enerjisi tesislerinde 28 farklı türden 18.7 milyon yarasa öldü.

Proceedings of the National Academy of Sciences'de yayımlanan çalışma, yaklaşık yirmi yıl önce yılda 100,000 yarasanın öldüğünü ortaya koydu. Ancak rüzgar enerjisindeki patlamaya bağlanarak 2021'e gelindiğinde yıllık can kaybı 1.5 milyon yarasaya yükseldi.

Yarasa ölümleri neden yıllarca olduğundan az gösterilmiş olabilir? Yarasa ölümlerinin çoğu rüzgar santrallerinde türbinlerle çarpışma sonucu gerçekleşiyor, ancak bilim insanları bunun neden olduğunu hâlâ tam olarak bilmiyor.

Bir teoriye göre, yarasalar uğultu sesine çekiliyor ya da yapıları ağaç sanıyor. Araştırmacılar, yarasaların kanatları fark etmekte zorlanabileceğini ya da başka nedenlerle onlara "çekiliyor olabileceklerini" söylüyor. Yarasa ölümlerine ilişkin çalışmaların çoğu, rüzgar santrali işletmecilerinin yaptığı aramalara dayanıyor.

Ancak bilim insanları, kullanılan yöntemlerin santralden santrale değişmesi ve eksik sayımlara yol açabilmesi nedeniyle bunun tabloyu tam olarak ortaya koymadığından endişe ediyor. Örneğin leşle beslenen hayvanlar ölü yarasaları hızla ortadan kaldırabiliyor ya da uzun otlar cesetleri gizleyebiliyor.

Bu nedenle çalışmanın yazarları, eksik verileri dikkate alan ve ülkedeki, izlenmemiş rüzgar santralleri de dahil, her türden kaç yarasanın ölmüş olabileceğini tahmin eden bir istatistiksel yaklaşım geliştirdi. Çalışmada, "Modern istatistiksel yöntemler kullanmamıza rağmen veri durumu analizimizi sınırlayan bir etken olmaya devam etti" deniliyor.

Yarasa ölümleri nasıl azaltılabilir? Çalışma, rüzgar tesislerinin konumunda yapılacak değişikliklerin yarasaların ölme riskini azaltabileceğini savunuyor. Örneğin, nehirlere yakın rüzgar santrallerinde ölüm oranlarının, birçok yarasa türünün yiyecek, su ve yön bulma için nehirlere bağımlı olması nedeniyle daha yüksek olduğu tespit edildi.

Rüzgar türbinlerinin özellikleri de etkili oldu. Ekip, yerden daha az yükseklikte konumlanan türbinlerin özellikle ölümcül olduğuna dikkat çekti. Bu ay Applied Ecology (kaynak İngilizce) dergisinde yayımlanan ayrı bir çalışma, yarasa türlerinin AB Habitatlar Direktifi kapsamında koruma altında olduğu Avrupa'daki 141 rüzgar santralini inceledi.

Çalışma, yerel koşulların yarasaların uçuşu için "özellikle elverişli" olduğu zamanlarda türbinlerin çalıştırılmamasının, ölümleri yüzde 80'den fazla azaltabildiğini ortaya koydu. Almanya gibi bazı ülkeler, yaklaşık 2010'dan bu yana azaltıcı önlemleri zorunlu kılıyor.

Bunlar genellikle saha seçimi aşamasında risk değerlendirmelerini ve işletme kısıtlamalarını içeriyor; örneğin, göç mevsimleri gibi yüksek riskli dönemlerde ya da yarasaların en aktif olduğu hava koşullarında rotorun dönmesini engellemek gibi. Ancak bu strateji, yine dönen türbinlerin kurbanı olan göçmen kuşların ölümlerini azaltmadı.