Gürültülü dünyamda kendi sessizliğime döndüm

30. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında, İstanbul Kültür Sanat Vakfı ve DenizBank’ın erişilebilirlik partnerliğinde Türkiye’deki izleyicilerle buluşan ‘Veda Ritüeli’, İskoçya merkezli Ad Infinitum topluluğunun hazırladığı, sağır tiyatro sanatçısı Ramesh Meyyappan’ın oynadığı ve George Mann’ın yönettiği sözsüz bir fiziksel tiyatro ve solo performansı.

Oyunun ilk gösterimini izledim. Sağır bir oyuncunun, sağır olarak yaşamanın ağırlığını babası üzerinden anlattığı çok özel bir deneyimdi. İnanılmazdı…Öyle ki alkışlarken bir anda kendimi durdurdum. Onu alkışlamak için ellerimi çırpmamın değil, işaret diliyle alkışlamamın gerektiğini fark ettim.

Salonda işaret diliyle alkışlayanları taklit ettim. Sözlerin olmadığı yerde son veda neye benzer? Yıllar önce babasıyla yaşadığı çatışmalar yüzünden doğduğu toprakları terk eden sağır bir adamın, babasının cenaze törenini düzenlemek için yirmi dört saati vardır.

Arjun’un babası, doğuştan sağır oğluyla iletişim kurmasını sağlayacak işaret dilini hiç öğrenmemiştir. Arjun, Hindistan’a döner ve iletişimsizliğin şekillendirdiği, ölümle yarım kalan bu karmaşık baba-oğul ilişkisiyle hesaplaşmak üzere kendi veda ritüelini gerçekleştirmeye karar verir.‘Veda Ritüeli’, çocukluğa ve köklere bir dönüş hikâyesi; aynı zamanda geleneksel cenaze törenlerinin sessizlikte kalan acılarla yüzleşmekteki yetersizliği karşısında dürüst bir veda, bir iç hesaplaşma arayışı.

Çarpıcı bir fiziksel tiyatro örneği olan ‘Veda Ritüeli’nde anlatıyı animasyon görüntüler destekliyor. Oyunda kullanılan yüksek bas frekansları, sesi bedensel titreşimlere dönüştürerek sahne ve izleyici arasında duyusal bir birliktelik kuruyor.

Oyunda Arjun karakterini kendisi de sağır bir oyuncu olan Ramesh Meyyappan canlandırıyor. Sağır bir oyuncuyu ilk kez sahnede izledim ve değişik duygular içinde kaldım. Gürültülü dünyamızda sessizliği ve hiç duyamamanın nasıl bir dünya olduğunu düşünmeye çalıştım.

Sonra yıllar öncesine gittim, belli belirsiz çocukluktan kalma bir arkadaşımın sağır olduğu görüntüleri canlandı gözümde. Onunla anlaşmak için çabamı, o da kendini anlatmak için bağırmak zorunda kaldığı bir iletişimin içinde çaresizliğimizi.

İşaret diline dair hiçbir fikrimizin olmadığı ve işaret dilini öğrenmenin önemini de bilmediğimiz bir zaman dilimi. Tıpkı oyundaki gibi babasına benimle anlaşmak için işaret dilini öğrenemedin, diyerek çocukluğunun hatıralarında bizi dolaştıran Arjun ile, bende çocukluğuma Ahmet ile iletişim kurmak için işaret dili öğrenmediğim zamanda yolculuğa çıktım.

Normal bireyler için bile anlaşılmamak ve kendini anlatamamak zorken sağır olan bireylerin yalnız bırakılışı beni üzdü. Oyun beni oldukça düşündürdü ve sorgulamaya itti. Çünkü bazen bir oyunun anlattığından çok, sana yaşattığı derin bir farkındalık kalıyor geriye.

‘Veda Ritüeli’ bende tam olarak böyle bir iz bıraktı. Oyunda anlatılmayan anne neredeydi? Bu sorunun cevabını merak ediyorum. Ve tabii iki ses duyma hakkı verilse tek bir insan ve dünyadaki herhangi bir ses bunlar ne olurdu?

Sorusuyla da baş başa kaldım. Kendime de duyan bir insan olarak bu sesleri elbette sordum, cevabı çok zor sorular. Duyan bir insan olarak bile tam cevabını bulamıyorum. O yüzden gürültülü dünyamda kendi sessizliğime dönüyorum.