İsrafta Rekor Kırıyoruz

Türkiye’de gıda israfı denildiğinde uzun yıllar boyunca akla ilk olarak çöpe atılan ekmekler geldi. Fırınlardan marketlere, restoranlardan evlere kadar ekmek israfıyla mücadele edilirken, mutfaklardaki kaybın ağırlık merkezi değişti.

2022 sonrasında yayımlanan güncel hane halkı araştırmalarında taze meyve ve sebzeler, ekmeği geride bırakarak en fazla israf edilen gıda grubu olarak öne çıktı. TÜİK’in 2024 ve 2025 verileri de bu değişimi ortaya koydu. Yapılan araştırmalarda hanelerde israf edilen gıdaların yüzde 42’sini meyve ve sebzeler oluştururken ekmeğin payı yüzde 32’de kaldı.

Son yıllarda hane halkı tüketim harcamalarında en fazla yer tutan ve enflasyon grafiğinde fiyatı en fazla artan ürün olan meyve sebzenin en çok israf edilen ürün grubu olması da ciddi bir tezat oluşturuyor. İHTİYAÇTAN FAZLA ALIM YAPIYORUZ İsrafın sebeplerine bakıldığında en fazla dikkati çeken unsur, ürünlerin tüketilemeden bozulması oldu.

TÜİK’in 2025 verilerine göre gıdaların çöpe atılmasının yüzde 74,4’ü bozulmadan kaynaklandı. Son tüketim tarihinin geçmesi yüzde 12,1, ihtiyaçtan fazla satın alınması veya pişirilmesi ise yüzde 6,3 pay aldı. Bu tablo, israfın yalnızca bilinçsiz alışverişten kaynaklanmadığını, saklama şartları ve ürünlerin kısa raf ömrünün de önemli rol oynadığını gösterdi.

Ayrıca tüketicilerin görüntü takıntısı olduğu; tüketicilerin ezilmiş, lekeli ya da şekli bozuk meyve sebze tercih etmediği belirtildi. Ayrıca tarladan sofraya gelene kadarki nakliye sürecinde de kayıplar oluştuğu raporlarda yerini aldı.

Böylece vatandaş bir yandan yüksek gıda fiyatlarıyla mücadele ederken diğer yandan satın aldığı ürünlerin bir bölümünü tüketemeden çöpe atıyor. 12 MİLYON TON GIDA ÇÖPE GİDİYOR Bakanlık tahminlerine göre Türkiye’de hane kaynaklı yıllık gıda atığı 12 milyon tona ulaştı.

Bu miktar kişi başına günlük 500 gram, yıllık ise yaklaşık 182 kilogram gıda atığına karşılık geliyor. Bakanlık, toplam gıda atığının yüzde 70-80’inin hanelerden kaynaklandığını belirtiyor. Ortaya çıkan tablo, gıda kaybının yalnızca üretici ve marketlerin değil, doğrudan aile bütçelerinin de problemi hâline geldiğini gösteriyor.

HANE BÜTÇESİNDE DELİK OLUŞUYOR Meyve ve sebze israfının aile bütçesine faturası, pazar ve market fiyatlarıyla daha net ortaya çıkıyor. TZOB’un 28 Ekim 2026 tarihli market fiyatlarına göre 1 kilogram domates 88,66 lira, sivri biber 133,49 lira, salatalık 55,61 lira ve elma 72,17 liradan satılıyor.

Bu dört üründen birer kilogram alan vatandaş toplam 349,93 lira ödüyor. Alınan ürünlerin yüzde 30’unun, yani 1,2 kilogramının tüketilemeden çöpe gittiği varsayılırsa haftalık kayıp yaklaşık 105 liraya ulaşıyor. Aynı alışveriş her hafta tekrarlandığında ise aylık israf faturası yaklaşık 420 lirayı buluyor.

REKOLTE ARTTI, FİYATLAR DÜŞMEDİ Bu yıl birçok tarım ürününde rekolte artışı yaşanmasına rağmen tüketici pazarda ve markette yüksek fiyatlarla karşılaşmaya devam ediyor. Artan gübre, mazot, işçilik ve sulama giderleri karşısında yeterli kazanç elde edemeyen üreticiler, ekim alanlarını daraltıyor veya üretimi bırakıyor.

Böylece gıda sektöründe çelişkili bir tablo ortaya çıkıyor. Kısaca üretim artmasına rağmen fiyatlar düşmüyor, tüketici pahalıya aldığı ürünü bozulduğu için çöpe atıyor, üretici ise emeğinin karşılığını alamıyor. Hem tüketici hem çiftçi kaybederken, gıda israfı da ekonomik zararı büyütüyor.