Avrupa'nın bulutu: Microsoft kesintisi ABD teknoloji şirketlerine bağımlılığı öne çıkardı

Bu hafta yaşanan küresel bir kesinti nedeniyle Avrupa'dakiler de dahil olmak üzere dünyanın dört bir yanındaki Microsoft Outlook ve Teams kullanıcıları e-posta ve toplantılarına erişemedi. Bu aksama, kıtanın birkaç Amerikan şirketine ne kadar bağımlı olduğu sorusunu yeniden gündeme getirdi.

Tommaso Valletti, Euronews Next'e, "Bu olay, birkaç büyük ABD teknoloji şirketine bu kadar yoğun biçimde bağımlı olmanın olumsuz yanını bir kez daha gösteriyor," dedi. Valletti, İngiltere'nin Londra kentindeki Imperial College Business School'da iktisat profesörü.

2016-2019 yılları arasında Avrupa Komisyonu'nun baş rekabet ekonomisti olarak görev yapmıştı. Downdetector adlı kesinti izleme sitesine göre, aksama perşembe öğleden sonra Avrupa saatine göre başladı ve 74 ülke ile bölgedeki kullanıcıları etkiledi.

İngiltere'de bazı muayenehaneler, acil soruları olan hastalarından kendilerini telefonla aramalarını istedi. Microsoft, bir siber saldırı belirtisi olmadığını ancak henüz kök nedeni açıklamadığını bildirdi. Hizmetler cuma günü itibarıyla hâlâ kademeli olarak yeniden devreye alınıyordu.

Bu olay, ocak ve ağustos aylarındaki Microsoft 365 kesintilerinin ardından yaşandı. Avrupa ne kadar bağımlı? Synergy Research Group'a göre Amazon, Microsoft ve Google birlikte Avrupa bulut pazarının yaklaşık yüzde 70'ini elinde bulunduruyor.

Avrupalı sağlayıcıların payı ise yaklaşık yüzde 15, 2017'deki yaklaşık yüzde 29'dan gerilemiş durumda. Bunların en büyükleri olan Almanya merkezli SAP ve Deutsche Telekom'un payıysa ayrı ayrı sadece yüzde 2.Euronews, daha önce Avrupa'nın dijital altyapı ve teknolojisinin yaklaşık yüzde 80'inin AB dışından geldiğini bildirmişti.

Bu durum, kamuoyunda rahatsızlık yaratıyor. Son Eurobarometer anketine göre AB vatandaşlarının çoğu, dijital altyapının Avrupa'nın kontrolünde olmasını istiyor. Destek oranı İsveç'te yüzde 94, Finlandiya'da yüzde 93 ve Danimarka'da yüzde 92 ile en yüksek düzeyde.

Brüksel Avrupa'nın Avrupalıdan alım yapmasını istiyorAvrupa Parlamentosu (AP) üyeleri, çarşamba günü Komisyon'un önerdiği Bulut ve Yapay Zeka Geliştirme Yasası'na ilişkin taslak raporlarını sundu. Raporda, kamu kurumlarının Avrupalı sağlayıcılardan daha fazla bulut hizmeti satın alması isteniyor.

Hollandalı Yeşil AP üyesi Reinier van Lanschot, "Hayati sistemlerimiz başkasının teknolojisi üzerinde çalışıyor ve bir başkası bunu kapatabilir," uyarısında bulundu. Haziran ayında, Anthropic'in ABD ihracat kontrollerine uymak için Claude Fable 5 ve Mythos 5 yapay zeka modellerine erişimi askıya almasıyla, sözde'kill switch' endişeleri arttı.

Erişim 1 Temmuz'da yeniden sağlandı. Komisyon ayrıca AB'nin veri merkezi kapasitesini beş ila yedi yıl içinde üç katına çıkarmak istiyor. AB destekli en fazla yedi yapay zeka'gigafactory' projesine yönelik ihale süreci perşembe günü tamamlandı.

Devlerle kim rekabet edebilir? Avrupa'nın Microsoft, Amazon ya da Google'a karşı tek bir rakibi yok. Bunun yerine, teknoloji yığınının farklı katmanlarında öne çıkan adaylar bulunuyor. Fransız şirketi Mistral AI, Avrupa'nın en bilinen yapay zeka model geliştiricisi konumunda.

Samsung'un öncülük ettiği 3 milyar euroluk bir finansman turunun ardından, eylül ayında şirketin değeri 21 milyar euroya ulaştı. Bulut bilişim alanında, Lidl ve Kaufland'ın çatı şirketi Schwarz Group'a ait STACKIT, Almanya'nın Brandenburg eyaletinde 11 milyar euroluk bir yapay zeka veri merkezi inşa ediyor.

STACKIT ile Fransa merkezli OVHcloud, Scaleway ve Mistral, nisan ayında Komisyon'un değeri 180 milyon euroya kadar çıkan kendi egemen bulut sözleşmesinde yer kazanmayı başaran şirketler arasında yer aldı. Donanım tarafında ise Almanya merkezli Infineon, yapay zeka veri merkezlerini çalıştıran güç çiplerinin önde gelen üreticilerinden.

Bu hafta Almanya'nın Münih kentinde düzenlenen SEMICON Europa ticaret fuarına katılan analistler, güç çiplerini Avrupa'nın yapay zeka patlamasına en güçlü giriş yolu olarak tanımladı. Avrupalılar geçiş yapacak mı? AB merkezli bir sağlayıcıya daha fazla ödeme yapma isteği büyük farklılık gösteriyor.

Eurobarometer'a göre en istekli olanlar Danimarkalılar (yüzde 76), İsveçliler ve Hırvatlar (ikisinde de yüzde 73); en isteksiz olanlarsa Estonyalılar (yüzde 35), Bulgarlar ve Çekler (ikisinde de yüzde 45).Şirketler de temkinli. Alman dijital birlik Bitkom'un yaptığı bir ankette Alman şirketlerin yüzde 85'i ülkenin ABD'li bulut sağlayıcılarına aşırı bağımlı olduğunu söylerken, yüzde 71'i bu sağlayıcılardan en az birini kullanıyor.

Araştırma şirketi IDC ise Avrupa'daki kuruluşların yalnızca yüzde 4'ünün tamamen yerel sağlayıcıları kullanmayı planladığını tespit etti. ABD'li şirketler de uyum sağlıyor. Amazon Web Services, ocak ayında Brandenburg'da, ayrı bir AB merkezli şirket tarafından işletilen European Sovereign Cloud hizmetini başlattı.

Synergy'nin baş analisti John Dinsdale, CNBC'ye, Avrupalı sağlayıcıların kaybettikleri pazar payını geri kazanmakta zorlanacaklarını söyledi. Bundan sonra ne olacak? Avrupa Parlamentosu komiteleri, 1 Aralık'ta önerilen Bulut ve Yapay Zeka Geliştirme Yasası'na ilişkin taslak raporu görüşecek.

Komite oylaması geçici olarak 2027 mart ayının ortası için planlandı; bunu nisandaki Genel Kurul oylaması izleyecek. Microsoft, hizmetler tamamen normale döndüğünde kesintinin nedenine ilişkin bir rapor yayımlayacağını açıkladı.