Akademisyen gözü ile Bandırma'nın il olma öncelikleri

BANDIRMA'NIN İL OLMASININ EKONOMİK, COĞRAFİ VE İDARİ GEREKÇELERİEdremit ile Karşılaştırmalı Bölgesel Kalkınma ve İdari Yapılanma DeğerlendirmesiDoç. Dr. Muhammed Kürşad ÖZEKİNGiriş; Türkiye'nin idari yapılanmasının günümüzün ekonomik, demografik ve coğrafi koşulları doğrultusunda yeniden değerlendirilmesi, yalnızca kamu hizmetlerinin etkin sunulması açısından değil, bölgesel kalkınma politikalarının daha rasyonel bir zemine oturtulması bakımından da önem taşımaktadır.

Bu çerçevede MHP Genel Başkanı Devlet BAHÇELİ tarafından ifade edilen “100 İl, 1000 İlçe” projesi, Türkiye’nin idari yapılanmasının yeniden ele alınmasına yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşımıştır. Bandırma’nın da il statüsü kazanabilecek ilçeler arasında anılması, Güney Marmara’nın idari yapılanması açısından önemlidir.

Kanaatimce Bandırma’nın il olma meselesi, yalnızca nüfusu belirli bir büyüklüğe ulaşmış bir ilçenin idari statüsünün değiştirilmesi olarak ele alınmamalıdır. Bandırma; sahip olduğu sanayi altyapısı, liman faaliyetleri, ulaşım bağlantıları, üretim kapasitesi ve çevresindeki ilçelerle geliştirdiği ekonomik ilişkiler bakımından Güney Marmara’da kendine özgü bir bölgesel merkez niteliği taşımaktadır.

Bandırma gibi il olma potansiyeliyle önce çıkan Edremit de sahip olduğu ekonomik, demografik ve coğrafi özellikler bakımından avantajlara sahiptir. Edremit; nüfus büyüklüğü, turizm potansiyeli, tarımsal üretimi ve Koca Seyit Havalimanı gibi önemli olanaklarıyla il statüsü açısından değerlendirilmesi gereken merkezlerden biridir.

Bandırma ise sanayi, üretim, ticaret ve lojistik altyapısıyla farklılaşmaktadır. Dolayısıyla her iki ilçenin de il olma potansiyeli bulunmakla birlikte, ekonomik yapıları, bölgesel işlevleri ve stratejik konumları karşılaştırıldığında Bandırma'nın özellikle üretim ve lojistik odaklı, daha çeşitlenmiş bir ekonomik altyapıya sahip olduğu görülmektedir.

Bu çalışmanın temel yaklaşımı, il olma potansiyelinin yalnızca nüfus büyüklüğüyle değil; ekonomik sürdürülebilirlik, üretim ve ticaret kapasitesi, lojistik bağlantılar, demografik yapı, sosyoekonomik gelişmişlik, kurumsal altyapı ve çevre yerleşimlere kamu hizmeti sunabilme olanaklarıyla birlikte değerlendirilmesidir. Bu doğrultuda Bandırma ve Edremit merkezli olası il yapılanmaları karşılaştırılarak Güney Marmara'nın idari ve bölgesel kalkınma perspektifine katkı sunulması amaçlanmaktadır.

Nüfus Büyüklüğü ve Bölgesel Merkez Olma KapasitesiBir yerleşim yerinin il statüsüne kavuşmasında nüfus önemli bir kriter olmakla birlikte tek başına belirleyici değildir. Nüfusun niteliği, ekonomik faaliyetlerin yoğunluğu, çevre yerleşimlerle kurulan ilişkiler ve bölgesel çekim merkezi olma kapasitesi de değerlendirilmelidir.2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre Bandırma’nın nüfusu 169.476, Edremit’in nüfusu ise 176.251’dir (TÜİK, 2026).

Edremit’in 6.775 kişilik nüfus üstünlüğü bulunmakla birlikte bu fark, iki ilçenin il olma potansiyelini tek başına belirleyecek ölçüde değildir. Bandırma merkezli olası bir il yapılanmasında Gönen, Erdek, Manyas ve Marmara ilçelerinin bir araya getirilmesiyle yaklaşık 306.763 kişilik bir nüfus ortaya çıkmaktadır.

Edremit merkezli bir yapılanmada ise Ayvalık, Burhaniye, Gömeç ve Havran’ın dahil edilmesiyle yaklaşık 367.608 kişilik bir nüfus söz konusu olmaktadır. Bu rakamlar, önerilen idari dağılımlara ilişkin varsayım sal hesaplamalardır.

Dolayısıyla Edremit’in daha büyük bir nüfus hinterlandı oluşturabilmesi mümkün olmakla birlikte Bandırma’nın il olma gerekçesi nüfus üstünlüğüne dayandırılmamalıdır. Bandırma’nın asıl avantajı, mevcut nüfusunu ekonomik üretim, sanayi, ticaret ve lojistik faaliyetlerle destekleyen bir bölgesel merkez olmasıdır.

Nüfusun Yaş Yapısı ve Demografik ÖzellikleriNüfusun büyüklüğü kadar yaş dağılımı da işgücü potansiyeli, ekonomik faaliyetler ve kamu hizmetlerinin planlanması açısından önemlidir. Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK, 2026) 2025 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Bandırma ilçesinde 65 yaş ve üzerindeki nüfusun oranı%13,90, Edremit ilçesinde ise%20,53’tür.

Olası il yapılanmaları kapsamında çevre ilçeler de hesaba katıldığında ortaya çıkan demografik yapı Tablo 1’de karşılaştırılmaktadır. Tablo 1. Bandırma ve Edremit merkezli olası illerin demografik yapısı (2025)Tablo 1’e göre Bandırma merkezli olası il yapılanması, Edremit merkezli yapılanmaya kıyasla daha genç bir demografik profile sahiptir.

Bandırma bölgesinde 15–24 yaş grubunun payı 1,76 yüzde puan, çalışma çağındaki (15–64 yaş) nüfusun payı ise 3,30 yüzde puan daha yüksektir. Buna karşılık 65 yaş ve üzerindeki nüfusun oranı 2,68 yüzde puan, toplam yaş bağımlılık oranı ise 7,57 yüzde puan daha düşüktür (TÜİK, 2026 verilerinden hareketle hesaplanmıştır).Edremit merkezli bölge toplam nüfus ve çalışma çağındaki nüfusun mutlak büyüklüğü bakımından önde olsa da Bandırma merkezli bölgenin yaş yapısı, demografik işgücü potansiyeli açısından oransal bir avantaj sunmaktadır.

Bununla birlikte çalışma çağındaki nüfus, fiilen istihdam edilen nüfusla aynı olmadığından bu göstergeler doğrudan istihdam kapasitesi olarak yorumlanmamalıdır. Ekonomik Kapasite: Bandırma’nın Sanayi ve Üretim AvantajıBandırma’nın il olma potansiyelini güçlendiren en önemli unsurlardan biri ekonomik yapısının niteliğidir.

Bandırma ekonomisi yalnızca ticaret, hizmetler veya turizme dayanmamaktadır. Liman faaliyetleri, kimya ve gübre sanayisi, gıda üretimi, beyaz et sektörü, tarıma dayalı sanayi ve lojistik faaliyetler ilçenin ekonomik yapısında önemli yer tutmaktadır.

Bu durum Bandırma’yı yalnızca Balıkesir’in değil, Güney Marmara’nın da önemli üretim merkezlerinden biri hâline getirmektedir. Bandırma’nın ekonomik kapasitesi değerlendirilirken özellikle sanayi altyapısı, tarıma dayalı üretim ve ekonomik çeşitlilik öne çıkmaktadır.

Gönen’in süt ve hayvancılık ekonomisi, Manyas’ın tarımsal üretimi ve Bandırma’nın gıda işleme ve ticaret kapasitesi birbirini tamamlayan ekonomik faaliyetlerdir. Edremit’in ekonomik yapısı ise daha çok turizm, zeytincilik, zeytinyağı üretimi, tarım ve hizmetler sektörleri etrafında şekillenmektedir.

Bu faaliyetler bölge için önemli bir ekonomik değer yaratmakla birlikte Bandırma’nın sanayi, ticaret ve lojistik alanlarındaki çeşitlenmiş yapısı, üretim merkezli bir il yapılanması açısından önemli bir avantaj oluşturmaktadır. Organize Sanayi Bölgeleri ve Bandırma’nın Üretim KapasitesiBandırma’nın il olmasını destekleyen en önemli ekonomik unsurlardan biri, mevcut organize sanayi altyapısının büyüklüğü, üretim faaliyetlerinin çeşitliliği ve çevre ilçelerle oluşturduğu ekonomik bütünlüktür.

İstanbul Ticaret Odasının (2025) OSB envanterine göre Bandırma Organize Sanayi Bölgesi 362,81 hektar, Gönen Deri İhtisas ve Karma Organize Sanayi Bölgesi ise 153,70 hektar alana sahiptir. Bu iki faal OSB’nin toplam alanı 516,51 hektara, üretimdeki parsel sayısı ise 87’ye ulaşmaktadır.

Tablo 2. Bandırma ve Edremit merkezli olası il yapılanmalarının faal OSB altyapısı bakımından karşılaştırılmasıTablo 2’ye göre Bandırma merkezli olası il yapılanmasının faal OSB alanı, Edremit merkezli yapılanmanın yaklaşık 14,5 katıdır.

Üretimdeki parsel sayısının da daha yüksek olması, Bandırma’nın organize sanayi altyapısının ölçeğini ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, OSB alanı ve parsel sayısı, doğrudan sanayi üretim değeri veya istihdam göstergesi olarak değerlendirilmemelidir.

Mevcut sanayi altyapısının yanı sıra bölgede geliştirilmekte olan yeni organize üretim alanları da bulunmaktadır. Bunlar Tablo 3’de gösterilmektedir. Tablo 3. Bandırma ve Edremit merkezli olası il yapılanmalarında planlama veya altyapı aşamasındaki organize üretim bölgeleriPlanlama ve altyapı aşamasındaki bölgeler mevcut üretim kapasitesine dahil edilmemekle birlikte, Bandırma ve Gönen çevresinde sanayi ve tarıma dayalı üretimin genişleme potansiyeline işaret etmektedir.

Özellikle Bandırma’nın makine, metal, kimya ve gıda sanayisiyle Gönen’in deri ve tarıma dayalı üretim faaliyetlerinin birbirini tamamlaması, bölgenin sektörel çeşitliliğini artırmaktadır. Bandırma’nın temel stratejik avantajı ise bu sanayi altyapısının liman, demiryolu ve karayolu bağlantılarıyla bütünleşmesidir.

Böylece Bandırma, yalnızca kendi sınırları içinde üretim yapılan bir ilçe değil, Güney Marmara’nın üretim, tedarik ve lojistik faaliyetlerini bir araya getiren bölgesel bir merkez niteliği kazanmaktadır. Bandırma Ticaret Borsası ve Bölgesel Tarım TicaretiBandırma'nın bölgesel ekonomik merkez niteliğini destekleyen bir diğer unsur da tarımsal ürün ticaretindeki kurumsal altyapısıdır.

Bandırma Ticaret Borsasının 2025 yılı işlem hacmi 92,34 milyar TL'ye ulaşarak önceki yıla göre nominal olarak yaklaşık%49,5 artmıştır (Bandırma Ticaret Borsası, 2026). Bu işlem hacmiyle Bandırma Ticaret Borsası, Türkiye genelindeki ticaret borsaları arasında 8. sırada yer almış ve toplam borsa işlem hacminin yaklaşık%2,6'sını gerçekleştirmiştir (Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği [TOBB], 2026).

Aynı yıl Edremit Ticaret Borsasının işlem hacmi 13,53 milyar TL olarak gerçekleşmiştir (Edremit Ticaret Borsası, 2026). Böylece Bandırma Ticaret Borsasının işlem hacmi, Edremit Ticaret Borsasının yaklaşık 6,8 katına ulaşmıştır.

Elektronik satış salonu, akredite hububat analiz laboratuvarı ve depolama altyapısıyla Bandırma Ticaret Borsası, yalnızca ilçe ekonomisine değil, çevre ilçelerdeki tarımsal ürün ticaretine de hizmet vermektedir (Bandırma Ticaret Borsası, 2026). Bu göstergeler, Bandırma'nın sanayi ve lojistik faaliyetlerinin yanı sıra tarımsal ticaret bakımından da ulusal ölçekte önemli bir ekonomik merkez olduğunu ortaya koymaktadır.

Bandırma'nın ekonomik kapasitesi, yalnızca mevcut sanayi tesislerinin büyüklüğünden değil, organize sanayi bölgeleri, tarımsal ürün ticareti ve bu faaliyetleri destekleyen kurumsal altyapının bir arada bulunmasından kaynaklanmaktadır. Faal OSB alanının genişliği, Bandırma Ticaret Borsasının ulusal ölçekteki işlem hacmi ve sosyoekonomik seviye göstergeleri birlikte değerlendirildiğinde, Bandırma'nın çevre ilçelerle bütünleşmiş, üretim ve ticaret odaklı bir bölgesel ekonomik merkez niteliği taşıdığı görülmektedir.

Bu yapı, olası bir il yapılanmasının ekonomik dayanaklarını güçlendirmektedirBandırma’nın Sosyoekonomik Seviyesi ve Hanehalkı ProfiliBandırma’nın ekonomik yapısının yanı sıra hane halklarının sosyoekonomik özellikleri de bölgesel merkez olma kapasitesinin değerlendirilmesinde önem taşımaktadır. Paylaşılan TÜİK 2023 Sosyoekonomik Seviye (SES) verilerine göre Bandırma, 132 ortalama SES skoru ile Balıkesir’in 20 ilçesi arasında üçüncü sırada yer almaktadır.

Bu değer, Balıkesir il ortalaması olan 122’nin üzerinde olduğu gibi Edremit’in 120, Ayvalık’ın 122 ve Burhaniye’nin 123 puanlık skorlarını da aşmaktadır (TÜİK, 2025).Hane halklarının sosyoekonomik gruplara göre dağılımı da Bandırma’nın avantajını desteklemektedir. Bandırma’da A+, A ve B gruplarındaki hane halklarının toplam oranı%28,2 iken Edremit’te%21,1’dir.

Buna karşılık D ve E gruplarındaki hane halklarının oranı Bandırma’da%35,9, Edremit’te%44,7’dir (TÜİK, 2025). Bu göstergeler, Bandırma’nın hane halklarının sosyoekonomik profili bakımından da güçlü bir konuma sahip olduğunu göstermektedir.

Bununla birlikte SES skorları doğrudan kişi başına gelir, ilçe GSYH’si veya yoksulluk oranı olarak yorumlanmamalıdır. Bandırma Limanı: Ulusal ve Bölgesel Ölçekte Stratejik AvantajBandırma’nın il olma gerekçeleri arasında en fazla üzerinde durulması gereken unsurlardan biri limanıdır.

Bandırma Limanı, ilçeyi yalnızca bölgesel bir ticaret merkezi olmaktan çıkararak ulusal ve uluslararası ekonomik ilişkiler bakımından stratejik bir konuma taşımaktadır. Liman işletmecisi Çelebi Port of Bandırma’nın resmî verilerine göre liman, 268.348 m² toplam liman sahasına, 215.569 m² depolama alanına ve toplam 2.973 metre uzunluğunda 20 rıhtıma sahiptir.

Yıllık konteyner kapasitesi 350 bin TEU, dökme yük kapasitesi 12 milyon ton, genel yük ve sıvı dökme yük kapasiteleri ise ayrı ayrı 1 milyon tondur (Çelebi Bandırma Uluslararası Limanı İşletmeciliği A.Ş., t.y.).Limanın dökme yük, genel yük, sıvı yük, konteyner, proje yükü ve Ro-Ro taşımacılığına hizmet verebilmesi, farklı sanayi ve ticaret sektörlerinin lojistik ihtiyaçlarına cevap verebilen çok yönlü bir altyapıya sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca ulusal demiryolu ağına doğrudan bağlantısının bulunması, denizyolu ve demiryolu taşımacılığının bütünleşmesini mümkün kılmaktadır.

Bandırma Limanı’nın önemi yalnızca ilçenin kendi sanayi üretimiyle sınırlı değildir. Güney Marmara, Bursa çevresi ve Anadolu’nun farklı üretim merkezleri açısından da önemli bir deniz ulaşımı ve lojistik bağlantı noktasıdır.

Özellikle Bandırma ve Gönen’deki organize sanayi bölgeleriyle birlikte değerlendirildiğinde liman, üretim, depolama, tedarik ve taşımacılık faaliyetlerini birbirine bağlayan stratejik bir ekonomik altyapı oluşturmaktadır. Edremit’in Koca Seyit Havalimanı üzerinden önemli bir ulaşım avantajı bulunmaktadır.

Ancak Bandırma’nın liman altyapısı, sanayi üretimi ve yük taşımacılığıyla doğrudan bağlantılı olması nedeniyle farklı bir ekonomik işlev üstlenmektedir. Coğrafi Konum, Bölgesel Merkez Olma Niteliği ve Ulaşım AltyapısıBandırma'nın coğrafi konumu ve ulaşım altyapısı, il olma potansiyelini güçlendiren önemli unsurlardır.

İstanbul, Bursa ve İzmir arasındaki ulaşım ve ticaret ağları üzerinde yer alan Bandırma, Marmara Denizi kıyısındaki konumu, limanı, karayolu ve demiryolu bağlantıları sayesinde Güney Marmara'nın önemli ulaşım ve lojistik merkezlerinden biridir. Bandırma'nın stratejik önemi yalnızca büyük kentlere yakınlığından değil, çevresindeki ilçelerin ekonomik faaliyetlerini birbirine bağlayan bölgesel bir merkez olmasından kaynaklanmaktadır.

Gönen, Erdek, Manyas ve Marmara ilçeleriyle birlikte değerlendirildiğinde Bandırma merkezli olası bir il yapılanması, sanayi, tarım, ticaret ve turizm faaliyetlerini kapsayan coğrafi ve ekonomik bir bütünlük oluşturabilir.