Bir Milletin Başını Eğmeyen Adamdan, Başını Dik Tutan Bir Cumhuriyete

Bazı tarihler takvim yapraklarında kalır, bazılarıysa bir milletin alnına yazılır. 29 Ekim, bizim alnımıza bağımsızlıkla, onurla ve umutla yazılmış bir tarihtir.

Bir çocuğun gökyüzüne bakıp pilot olmayı hayal edebilmesi, bir kız çocuğunun eline kalem alıp kendi geleceğini yazabilmesi, bir kadının düşüncesini özgürce ifade edebilmesi ve bir milletin kendi kaderine kendisinin karar verebilmesi… Bütün bunların ortak bir adı var: Cumhuriyet.

Fakat Cumhuriyet, yalnızca geçmişte verilmiş bir mücadelenin ve kazanılmış bir zaferin adı değildir. O, her neslin yeniden anlamak, değerlerine sahip çıkmak ve geleceğe taşımakla sorumlu olduğu büyük bir emanettir. Çünkü bir milletin özgürlük hikâyesi, Cumhuriyet’in ilan edildiği gün bitmez; o gün, yeni bir geleceği kurma sorumluluğuyla devam eder.

Bugün, 29 Ekim 1923’te yakılan meşalenin aydınlığında bir kez daha soralım kendimize: Cumhuriyet yalnızca bir yönetim biçimi midir, yoksa bir milletin yeniden doğuş hikâyesi mi?

Bence Cumhuriyet, her şeyden önce, bir milletin kendisine yeniden inanmasının hikâyesidir.

Yıl 1919… Bir imparatorluğun ardından yorgun düşmüş, toprakları işgal edilmiş, umudu örselenmiş bir milletin önünde karanlık günler uzanmaktadır. Fakat o karanlığın içinden, milletinin bağımsızlığına inanan bir komutan çıkar.

19 Mayıs’ta Samsun’a atılan adım, yalnızca bir yolculuğun başlangıcı değildir; bir milletin kendi kaderini değiştirme iradesinin ilk büyük işaretlerinden biridir.

Mustafa Kemal Atatürk, mücadeleyi yalnızca cephelerde kazanılacak bir savaş olarak görmedi. O, bağımsızlığın ardından nasıl bir ülke kurulması gerektiğini de düşünüyordu. Çünkü vatanı kurtarmak kadar, o vatanda özgür, eğitimli ve onurlu insanlar yetiştirmek de önemliydi.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasıyla millî irade, milletin temsilcileri aracılığıyla yönetimin merkezine yerleşti. Ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. 13 Ekim’de Ankara başkent oldu.

Ve nihayet 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Bu tarihleri yalnızca ezberlemek yetmez. Her birinin ardındaki anlamı da kavramak gerekir. Çünkü 29 Ekim, bir devletin adının konulmasından çok daha fazlasıdır. Egemenliğin bir hanedandan millete ait olduğunun ilanıdır. İnsanların doğdukları aileye, sahip oldukları unvana ya da içinde bulundukları sınıfa göre değil, bir milletin eşit yurttaşları olarak ülkenin geleceğinde söz sahibi olabilmelerine açılan kapıdır.

Atatürk’ün büyüklüğü de burada saklıdır: O, yalnızca kazanılmış bir zaferin komutanı değil, zaferden sonra kurulacak geleceğin de mimarıydı.

Cumhuriyet, onun için tamamlanmış bir eser değil; akılla, bilimle, eğitimle ve emekle sürekli geliştirilmesi gereken bir ülke idealinin adıydı.

Peki, Cumhuriyet bir kadın için ne ifade eder?

Bir kadın olarak bu sorunun cevabını yalnızca tarih kitaplarında aramıyorum. Cumhuriyet’in bana açtığı imkânlarda, eğitim hakkımda, düşüncelerimi dile getirebilmemde ve kendi hayatım hakkında karar verebilme irademde görüyorum.

Cumhuriyet’in ilanından sonra gerçekleştirilen hukuk ve eğitim reformları, kadınların toplumsal hayattaki yerinin değişmesinde önemli rol oynadı. 3 Mart 1924’te Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edildi ve eğitim kurumları birleştirildi.

1930’da kadınlar belediye seçimlerinde, 1933’te muhtarlık ve köy ihtiyar heyeti seçimlerinde siyasi haklar kazandı. 5 Aralık 1934’te ise milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanındı.

Bunlar, bir takvimde sıralanmış birkaç tarih değildir. Bir kadının toplumun yalnızca seyircisi değil, öznesi olabilmesinin tarihidir. Bir kız çocuğunun geleceğinin, yalnızca kendisi için önceden çizilmiş sınırlarla belirlenmek zorunda olmadığının göstergesidir.

Elbette Cumhuriyet’in kadınlara açtığı kapıdan geçmek kadar, o kapının ardında eşitliği, eğitimi ve özgürlüğü büyütmek de bizim sorumluluğumuzdur. Çünkü bir kadının okuyabildiği, üretebildiği, meslek sahibi olabildiği ve kendi kararlarını verebildiği bir toplum, yalnızca kadınlar için değil, bütün insanlık için daha güçlü bir toplumdur.

Ben Cumhuriyet kadını olduğum için gurur duyuyorum. Atatürk’ün aklı ve bilimi rehber edinme çağrısını önemsediğim, öğrenmekten vazgeçmediğim ve kendi hayatımın sorumluluğunu taşıyabildiğim için gurur duyuyorum. Bu gurur, başka hiçbir kadından üstün olduğumu düşündüğüm için değil; kadınların önüne çekilen sınırların kader olmadığını bildiğim için.

Cumhuriyet’in belki de en güzel anlamı, çocuklara henüz yaşanmamış bir geleceğin kapısını açmasıdır. Atatürk’ün 23 Nisan’ı çocuklara armağan etmesi, geleceğe duyduğu güvenin simgelerinden biridir. Bir çocuğun hayali, doğduğu yerin ya da ailesinin imkânlarının sınırlarına mahkûm olmamalıdır.

Cumhuriyet’i yaşatmak, her çocuğun okuyabildiği, kendini geliştirebildiği ve hayallerinin peşinden gidebildiği bir gelecek kurmaktır.

Ancak Cumhuriyet’in anlamı elbette yalnızca kadınlarla ve çocuklarla sınırlı değildir. Cumhuriyet; emeğiyle geçinen işçinin, toprağını işleyen çiftçinin, bilgisini insanlığın yararına kullanan bilim insanının, düşüncesini özgürce ifade eden aydının, ülkesine hizmet eden her yurttaşın ortak kazanımıdır.

İnsana doğuştan gelen bir üstünlük atfetmeden, herkesin hukuk önünde eşit olduğu ve milletin kendi geleceğinde söz sahibi olabildiği bir düzenin adıdır. Cumhuriyet, farklı hayatları ve hayalleri ortak bir vatanın çatısı altında buluşturan, hepimize ait bir gelecek idealidir.

Çünkü Cumhuriyet, yalnızca geçmişte kazanılmış bir hak değil, her kuşağın yeniden anlamlandırması ve yaşatması gereken bir sorumluluktur.

Bugün bayraklarımızı asarken, marşlarımızı söylerken, meydanlarda bir araya gelirken geçmişin fedakârlığını hatırlayalım. Fakat bununla yetinmeyelim. Cumhuriyet’i yaşatmanın yolunun yalnızca onu anmaktan değil; hukuka saygıdan, bilime bağlılıktan, eğitime verilen değerden, kadınların ve çocukların haklarını korumaktan, birbirimizin insanlık onuruna sahip çıkmaktan geçtiğini de unutmayalım.

Atatürk’ün bize bıraktığı miras, yalnızca bir bayram değil; düşünmeye, öğrenmeye, üretmeye ve daha iyisini kurmaya davettir.

Bir milletin büyüklüğü, yalnızca geçmişte kazandığı zaferlerle değil, o zaferlerin açtığı yolda geleceğe ne taşıdığıyla da ölçülür.

Ben bugün bir kez daha, Cumhuriyet’in bana verdiği umutla başımı dik tutuyorum. Bir Cumhuriyet kadını olarak Atatürk’ün izinde; aklın, bilimin, özgürlüğün ve insan onurunun yanında durmanın sorumluluğunu taşıyorum.

Ve inanıyorum ki Cumhuriyet, onu yalnızca kutladığımızda değil, değerlerini hayatımızda yaşattığımızda büyüyecek.

Çünkü 29 Ekim, yalnızca geçmişte yaşanmış bir gün değildir. Her çocuğun hayalinde, her kadının özgüveninde, her insanın özgürce düşünebilme hakkındadır.

Cumhuriyet, dünümüzün zaferi, bugünümüzün sorumluluğu ve yarınlarımızın umududur.

Başta Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, bu vatanın bağımsızlığı ve geleceği için emek veren, mücadele eden, canını ortaya koyan herkesi saygı, minnet ve rahmetle anıyorum.

Yaşasın, kendi geleceğini özgür iradesiyle kurabilen insanlar yetiştirme umudu!

Ve yaşasın, bu emaneti gelecek nesillere onurla taşıma kararlılığımız!