Ekonomistler düşüşün nedenlerini tek tek sıraladı: Borsa İstanbul neden değer kaybediyor?

Endeks en son Mayıs ayında 15 binli seviyeleri test etmiş fakat daha sonra düşmüştü. Son zirvesini ise 9 Eylül'de 14 bin 700 ile yapmıştı. Böylece bugünkü düşüşle birlikte bir haftada borsadaki değer kaybı yüzde 10'a yaklaştı. 16 Eylül'de bankacılık endeksinde yüzde 4'ü, mali ve bilişim endekslerinde yüzde 5'i aşan kayıplar görüldü. Finansal faktöring şirketlerindeki kayıp ise yüzde 9'u geçti.
Borsadaki düşüşün arkasındaki nedenler neler?
BBC Türkçe'nin haberine göre son bir hafta içinde Ortadoğu'daki gerilimin artması, Yemen'de Husilerin küresel ticaret için kritik öneme sahip Kızıldeniz'in girişinde yer alan bir adayı ele geçirdiklerini açıklaması gibi nedenler petrol fiyatlarını yükseltirken bu durum Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için olumsuz bir gelişme olarak görülüyor. Yapay zekanın risklerine dair tartışmalar da çok sayıda ülkenin borsasında bu hafta düşüşlere yol açtı. Yapay zekaya büyük yatırım yapan ve maddi olarak henüz karşılığını alamayan teknoloji şirketlerinin yanı sıra onlara çip üreten şirketler de değer kaybetti. Bir ay önce 30 bin 100'ün üzerinde bulunan ABD'deki NASDAQ 100 endeksi, yüzde 3'ün üzerinde düşüşle 28 bin 900 puan civarına geriledi.

GCM Yatırım/Kırıkoğlu borsadaki düşüşün nedenlerini sıraladı
GCM Yatırım Başekonomisti Evren Kırıkoğlu, teknoloji şirketlerinin değerinin düşmesi durumunda bu şirketlere kredi sağlayan özel kredi fonlarının da değer kaybedebileceğini, bunun geçen yıldan beri sorgulandığını belirterek "Bunlar süregelen sebepler. Bunlara bir de Amerikan faizlerindeki yükseliş eklendi: 10 yıllık tahvil faizi yüzde 5, 30 yıllık yüzde 6'ya yaklaşıyor. Uzun vadeli faizler Fed faizinden farklı olarak yatırım ve proje finansmanı kredi faizleri için baz teşkil ediyor. Bunlar yükseldiği zaman yatırım kredilerinin faizi yükseliyor Fed faizinden bağımsız olarak." dedi.
Kırıkoğlu Ortadoğu'daki savaşın gidişatı, petrol fiyatlarının yükselişi, Yemen'de Husilerin ilerleyişinin petrol tedariği üzerinde yarattığı risklerin de diğer faktörler olduğunu söyledi.
Türkiye özelinde Pusula Portföy'ün Eylül boyunca karşılaştığı yoğun satış baskısı da düşüşte etkili oldu. Pusula 15 Eylül'de yatırımcılarına paralarını ödeyemeyerek temerrüde düştü.Bunun üzerine nakit ihtiyacı olan yatırımcıların, borsadaki diğer hisselerini satarak bu ihtiyacını karşılaması diğer hisselerin de değer kaybetmesine yol açtı.
Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız 15 Eylül'de tutuklandı. Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan hakkında da yurtdışı çıkış yasağı verildi. GCM Yatırım'dan Evren Kırıkoğlu, Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) yatırım fonlarına dair düzenlemesinin ardından hisse senetlerinde, özellikle de BIST 30 endeksinde olmayan ama değeri çok yükselmiş hisse senetlerinde çıkış yaşandığını söyledi.
Bunun Borsa İstanbul'daki düşüşe dair Türkiye kaynaklı ilk neden olduğunu belirten Kırıkoğlu, ikinci nedeni ise şöyle anlatıyor:
- Hisse senetlerindeki düşüşle birlikte yatırımcılar paralarını çekmek istedikçe fonlar, özellikle kaldıraçlı işlem yapan fonlar bu likidite ihtiyaçları için BIST 30 hisselerini de satmaya başladılar, orada öyle bir likidite ihtiyacı hasıl oldu.
- Genel algı kötü, sorun olmayan fonlarda da sırf diğer fonlardaki durumu gören yatırımcı parasını çektikçe onlarda da satışa yol açıyor.

Prof. Bilge Yılmaz: Bu işlerin para piyasası fonlarına sıçraması çok riskli
Eskiden İYİ Parti'nin Ekonomi Politikaları Başkanı olan ekonomist Prof. Bilge Yılmaz, 16 Eylül'de sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda "Başta SPK olmak üzere denetleme görevi olan kamu kurumlarının görevlerini layıkıyla yerine getirmemekte ısrar etmesi yüzünden finansal piyasalarda istenmeyen sonuçlarla karşılaşma riski her gün biraz daha artıyor. Bu işlerin para piyasası fonlarına sıçraması çok riskli. Denetimsizliğin yaratacağı tahribat kaybedilecek parayla da sınırlı kalmaz ve uzun vadede piyasalarda kalıcı sorunlara yol açar. Siyasiler ve bu işi denetlemekle sorumlu kurumlarda çalışan görevliler ihmallerinin yarattığı risklerin ne kadar büyük bir problem olduğunun farkında bile değiller. Ama çok yakında hepsi öğrenir. Kaybeden ise yine vatandaşlarımız olur." dedi.

A1 Capital/Atılal: Satışın arkasında beş temel iç dinamik var

A1 Capital Araştırma Genel Müdür Yardımcısı Baki Atılal 16 Eylül'de yaptığı değerlendirmede "Son günlerdeki performansa bakıldığında BIST'in yalnız küresel satışlara eşlik etmediği, negatif yönde ayrıştığı görülüyor. Satışın arkasında beş temel iç dinamik var" diyor ve bunları şöyle sıralıyor:

Yabancı yatırımcı derinliğinin az olması: Yabancı payının düşük olduğu bir piyasada yerli fonlardan veya kredili yatırımcılardan gelen satışları karşılayacak güçlü, uzun vadeli alıcı bulunmayabiliyor
TL faizlerin yüksek olması: Borsa yatırımlarına çok güçlü bir alternatif oluşturuyor
Şirketlerin reel kâr görünümlerinin zayıflaması: Endeks nominal olarak ucuz görünse bile serbest nakit akımı ve özsermaye kârlılığı aynı ölçüde güçlü değil.
Merkez Bankası'nın hızlı faiz indirimine yönelik beklentilerin azalması.
Petrol fiyatlarının Türkiye'yi daha fazla etkilemesi.

Evren Kırıkoğlu, Türkiye'de borsa ve fonlardaki değer kaybı sonucu bazı yatırımcıların zarar edeceğini fakat bunun piyasalarda kalıcı bir etki bırakmayacağını da ekleyerek "Özel yatırımcı para kaybetti diye sistematik risk olmaz. Medyada sıkça yer alır, çok tartışılır ama Türkiye ekonomisine sistemik bir risk vermez. Birileri borsada para kaybetmiş gibi bir etki yaratır. Bankacılık sisteminin sermaye kaybetmesi, likiditede sıkıntıya girmesi, kredilerde geri çağırmalar ve şirketlerin kredi ödeyemediği için batması gibi durumlar yaşansa kalıcı etkilerden bahsedilebilir ama öyle bir durum yok." ifadelerini kullandı.