Ankara'nın köylerinde unutulan tarihî çamaşırhaneler: İşte günümüze ulaşan yapılar
- Ankara'nın köylerinde bir zamanlar çamaşır yıkamak için kullanılan ortak yapılar, bugün kültürel mirasın az bilinen örnekleri arasında
- Altı ilçedeki kayıtlar, bazı çamaşırhanelerin tescillenerek koruma altına alındığını, bazılarının ise onarılarak günümüze ulaştığını gösteriyor
Ankara'nın kırsal mahallelerinde çamaşır makinelerinin yaygınlaşmasından önce günlük yaşamın önemli duraklarından biri, köy çamaşırhaneleriydi. Yörede kimi zaman "yunak" olarak adlandırılan bu yapılar, suyun temin edildiği, ısıtıldığı ve çamaşırların birlikte yıkandığı ortak kullanım alanlarıydı.
Günümüzde büyük ölçüde özgün işlevini kaybeden çamaşırhanelerden bazıları ayakta kalmayı başardı. Kültür varlıkları envanterleri, yerel yönetimlerin kayıtları ve akademik araştırmalar karşılaştırıldığında Kahramankazan, Ayaş, Çubuk, Gölbaşı, Sincan ve Haymana'da tarihi köy çamaşırhanelerinin izlerine ulaşılabiliyor.
Ancak eldeki kayıtlar, Ankara'da ayakta kalan yapıların toplam sayısını belirlemek için yeterli değil. KAHRAMANKAZAN'DAKİ YASSIÖREN ÇAMAŞIRHANESİ RESTORE EDİLDİKahramankazan'ın Yassıören Mahallesi'ndeki çamaşırhane ve çeşme, Ankara'da onarılarak korunan örneklerden biri.
Ankara Büyükşehir Belediyesi, 19 Kasım 2021 tarihli açıklamasında tescilli yapının restorasyonuna başlandığını duyurdu. Belediyenin Eylül 2023 tarihli Ankara Miras yayınında ise sağlamlaştırma ve onarım çalışmalarının tamamlandığı belirtildi.
Mart 2026 tarihli Ankara Miras yayınına göre yapının çeşmesi, restorasyon ve çevre düzenlemesinin ardından halka açık biçimde kullanılmaya devam ediyor. Böylece çamaşırhane ve çeşme, eski kırsal yaşamın izlerini taşıyan somut bir miras olarak korunuyorAYAŞ'IN GÖKÇEBAĞ KÖYÜNDE TESCİLLİ ÇAMAŞIRHANEAyaş ilçesine bağlı Gökçebağ köyünde bulunan tarihî çamaşırhane de kayıtlara geçmiş yapılar arasında.
Köyün kuzeyindeki 109 ada 32 parselde yer alan dikdörtgen planlı çamaşırhane, Ankara Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 12 Eylül 2019 tarihli ve 6881 sayılı kararıyla birinci grup korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescillendi. Kültür Envanteri'nin Mayıs 2026'da güncellenen kaydı, yapıyı erişilebilir olarak gösteriyor.
Ancak çamaşırhanenin günümüzde aktif olarak kullanıldığına ilişkin doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. ÇUBUK VE GÖLBAŞI'NDA İKİ ÇAMAŞIRHANE DAHA KORUMA ALTINDAÇubuk'un Mahmutoğlan Mahallesi'ndeki çamaşırhane, köyün batısında 151 ada 1 parselde bulunuyor.
Yapı, 29 Temmuz 2021 tarihli ve 1435 sayılı kurul kararıyla birinci grup kültür varlığı olarak tescillendi. Gölbaşı'nın Karaoğlan Mahallesi'ndeki çamaşırhane ise köy merkezinde yer alıyor. Tek katlı, kare planlı yapının duvarları kerpiç sıvalı.
Kültür Envanteri kaydında çatısında güneş panellerinin bulunduğu da belirtiliyor. Karaoğlan Çamaşırhanesi, 26 Mayıs 2022 tarihli ve 2503 sayılı kurul kararıyla birinci grup kültür varlığı olarak korumaya alındı. Bu örnek, tarihî bir yapının özgün mimarisiyle sonraki dönemlerde eklenen unsurların aynı binada bulunabildiğini gösteriyor.
HAYMANA'DA SUYUN ISITILDIĞI OCAKLAR HÂLÂ GÖRÜLEBİLİYORHaymana'nın Çuluk Mahallesi'ndeki çeşme ve çamaşırhane, mimari ayrıntılarıyla dikkat çekiyor. Haymana Belediyesinin kayıtlarına göre yapının 19. yüzyılın ilk çeyreğinde inşa edildiği düşünülüyor.
Sanat tarihi araştırmalarında 8,50 metreye 10,90 metre ölçülerinde olduğu belirtilen çamaşırhanenin doğu duvarında dört ocak nişi bulunuyor. Bu nişlerin, çamaşır yıkamak için gerekli suyu ısıtmak amacıyla kullanıldığı değerlendiriliyor.
Yapı 1960'lı yıllarda onarımlar geçirdi. Araştırmada çeşmenin suyunun aktığı da kaydedilmişti. Bununla birlikte ilk inşa tarihi yazılı bir belgeyle kesinleştirilmiş değil. SİNCAN'DA ÇAMAŞIRHANE VE ÇEŞME BİR ARADASincan'ın Girmeç Mahallesi'nde, mezarlık yolu üzerinde tarihî bir çamaşırhane ve bitişiğinde çeşme bulunuyor.
Kültür Envanteri'nin Ocak 2026'da güncellenen Girmeç Çeşmesi kaydında, yapının kesme blok taştan inşa edildiği ve üçgen biçimindeki kitabesinde Hicri 1340 tarihinin yer aldığı belirtiliyor. Girmeç örneği, köy çamaşırhanelerinin bağımsız yapılardan ibaret olmadığını, çeşmelerle birlikte tasarlanmış su kullanım alanları olarak da işlev gördüğünü gösteriyor.
KAÇ ÇAMAŞIRHANE GÜNÜMÜZE ULAŞTI?Araştırmada altı ilçedeki köy çamaşırhanelerine ilişkin somut kayıtlar belirlendi. Ayrıca Ayaş'ın Hacımemi Mahallesi'nde ayrı bir tarihî çamaşırhane daha bulunuyor. Aktaş ve Ilıca sokaklarının kesişimindeki ahşap, üçgen planlı yapı da koruma kurulu kayıtlarında yer alıyor.
Buna karşılık yapıların tamamının son fiziksel durumu, kullanılıp kullanılmadığı ve Ankara genelindeki toplam sayıları henüz tek bir güncel veri setinde doğrulanabilmiş değil. Bu nedenle mevcut bulgular, Ankara'nın kırsal çamaşırhane mirasının bütünüyle kaybolmadığını gösterse de kaç yapının ayakta kaldığı sorusuna kesin bir il geneli yanıtı vermiyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Genel · Bölge: Ankara/Elmadağ
Yayın: 17 Kasım 2026 13:14 · Kaynak: yeniankara.com.tr