Konya’da asırlara meydan okuyan yapının değişen kaderi

Konya'nın tarihi ve kültürel mirası arasında önemli bir yere sahip olan İplikçi Camii, Selçuklu döneminden günümüze uzanan geçmişiyle dikkat çekiyor. Farklı dönemlerde genişletilen, yenilenen ve onarılan cami, mimari özellikleri ve tarihî kimliğiyle kentin önemli dinî yapıları arasında yer alıyor.

FARKLI İSİMLERLE ANILDI İlk bnisinden dolayı Ebülfazl Camii olarak anılan yapı, daha sonra geçirdiği ihya çalışmaları nedeniyle Ahmed Bey Camii adını aldı. Caminin İplikçi olarak tanınması ise yakın çevresindeki tarihî yapılarla bağlantılı bir geçmişe dayanıyor.

Eskiden caminin bitişiğinde bulunan Altunaba Medresesi'nin 1202 tarihli vakfiyesinde İplikçi Necîbüddin Ayaz'ın medrese mütevellisi olarak belirtilmesi ve yakınında İplikçiler Çarşısı'nın bulunması, her iki yapının önce İplikçiler, ardından İplikçi adıyla tanınmasını sağladı.

GEÇMİŞİ SELÇUKLU DÖNEMİNE UZANIYOR Caminin kesin inşa tarihini ortaya koyan bir kitbe bulunmuyor. Ancak tarihî kaynaklarda yer alan bilgiler, yapının 12. yüzyılın sonları ile 13. yüzyılın başlarında inşa edildiğine işaret ediyor.

Mevln dönemine ilişkin anlatımlar da caminin 13. yüzyılın ortalarından itibaren önemli bir dinî merkez olarak kullanıldığını ortaya koyuyor.

Bugünkü mihrabın altında bulunan mozaik çini kaplamalı eski mihrap da yapının tarihlendirilmesinde önemli ipuçları sunuyor. Caminin kim tarafından yaptırıldığı konusunda ise farklı görüşler bulunuyor. İbrahim Hakkı Konyalı, yapının Altunaba Medresesi'nden önce Tebrizli Ebü'l-Fazl Abdülcebbr tarafından inşa ettirildiğini belirtirken bazı araştırmacılar caminin medresenin banisi Altunaba tarafından daha sonra yaptırıldığını savunuyor.

YÜZYILLAR BOYUNCA ONARIMLAR GEÇİRDİ Caminin tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri 1333 yılında gerçekleştirilen genişletme ve yenileme çalışması oldu. Kapısındaki kitbeye göre Kişçi (Somuncu) Mesudzde Hacı Ebûbekir tarafından genişletilen yapı, 1431 tarihli vakfiyeye göre Turgut oğlu Ebülfazl Ahmed Bey tarafından yeniden ihya edildi.

Yangın nedeniyle harap olan cami, 1584 yılından önce tüccar Hacı Emrullah tarafından tekrar onarıldı.

MÜZE OLARAK DA HİZMET VERDİ Geçmişte birçok kez onarılan İplikçi Camii'nin çevresindeki yapı kalıntıları da tarihî araştırmalara konu oldu. 1939 yılında gerçekleştirilen temizlik ve hafriyat çalışmaları sırasında caminin bitişiğinde başka bir yapının bulunduğuna ilişkin izlere rastlandı.

Bu kalıntıların, geçmişte camiye bitişik olduğu değerlendirilen Altunaba Medresesi'ne ait olabileceği üzerinde duruldu.

Caddenin genişletilmesi amacıyla tamamen yıkılması dahi gündeme gelen yapı, 1945 yılında Müzeler Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen restorasyonla bugünkü görünümüne kavuştu. 1951 yılında Konya Müzesi Klasik Eserler Bölümü olarak hizmet vermeye başlayan bina, 1960 yılının şubat ayında yeniden cami olarak ibadete açıldı.

MİNARESİ VE MİMARİ ÖZELLİKLERİYLE DİKKAT ÇEKİYOR Caminin günümüzdeki dış görünümü, geçirdiği değişimleri tam olarak yansıtmıyor. Özellikle plan ve örtü sisteminde zaman içerisinde önemli farklılıklar meydana geldi. Eski fotoğraflar, yapının kubbelerinin 1900'lü yıllardan sonra ortadan kaldırıldığını gösteriyor.

Çevresindeki yol ve kaldırımların yükseltilmesi nedeniyle günümüzde daha çukurda kalan caminin cephe duvarları ve minare kaidesi de bu değişimlerden etkilendi. Eski fotoğraflarda görülen minarenin 19. yüzyıldaki onarımların ardından bugünkü şeklini aldığı değerlendiriliyor.

Selçuklu dönemindeki minarenin ise daha yüksek, tuğla malzemenin yoğun kullanıldığı ve mukarnaslı şerefe altına sahip farklı bir mimari görünüme sahip olduğu tahmin ediliyor.