Arıtmaya para yok, Müsilaja devam! Bedelini Marmara ödüyor

Sayıştay’ın 2025 yılına yönelik hazırladığı İSKİ raporu, Marmara Denizi’ni doğrudan ilgilendiren bir tabloyu da gün yüzüne çıkardı: İSKİ, yasanın denizi korumak için ayırmasını istediği parayı ayırmadı. Kurum 2025’te abonelerinden 18 milyar lira atıksu bedeli tahsil etti ve bunun yarısını, yani yaklaşık 9 milyar lirayı ileri arıtmaya ayırmalıydı.

Arıtma tesisi yapımına harcanan para ise 1 milyar 163 milyon lirada, yani tahsilatın yüzde 6,45’inde kaldı. Aynı rapor, İBB’nin 2025’te İSKİ’den meclis kararı olmadan 17 milyar lira borç aldığını da ortaya koymuştu. YARISI ARITMAYA AYRILACAKTI2021’de Marmara’nın yüzeyini kaplayan müsilaj, denizdeki yaşamı ve balıkçılığı ağır biçimde vurmuştu.

Ardından Ekim 2022’de Çevre Kanunu’na eklenen madde, İstanbul başta olmak üzere Marmara havzasındaki belediyelere üç yıl süre tanıdı. Belediyeler bu sürede ileri arıtma tesislerini kurup işletmeye alacak, tesisler bitene kadar da atıksu gelirlerinin yarısını bu işe ayıracaktı ve bu para başka bir amaçla kullanılamayacaktı.

Sıradan arıtmadan farklı olarak ileri arıtma, müsilajla ilişkilendirilen azot ve fosforu da sudan temizliyor. Sayıştay da raporun sonuç bölümünde, bu payın “başta genel halk sağlığı ve müsilajla mücadele göz önünde bulundurularak” ayrılması gerektiğini vurguladı.

YASAYLA KURULAN TEK TESİSİSKİ’nin İstanbul’daki 91 atıksu arıtma tesisinden ancak 13’ü ileri arıtma yapıyor ve bunlardan yasanın emriyle kurulan yalnız Tuzla’daki tesis. Geri kalan 78 tesis ise mevzuatın belirlediği “sıhhat şartlarını” sağlamıyor.

Konu, süre dolmadan dokuz ay önce İBB Meclisi’ne de taşınmıştı. AK Parti Grup Sözcüsü Faruk Gökkuş, 13 Ocak 2025’teki oturumda müsilajla mücadele için tesislerin ileri arıtmaya dönüştürülmesi gerektiğini söylemişti. ARITILMAYAN SU DENİZE GİDİYORKapasitesinin üzerinde çalışan Ambarlı İleri Biyolojik Atıksu Arıtma Tesisi’nde fazla gelen atıksu, arıtılmadan denize bırakılıyor.

Şartları sağlamayan tesisler yüzünden Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünün de İSKİ’ye idari para cezaları kestiği biliniyor. SÜRE DOLARKEN KASA İBB’YE AÇILDIYasanın verdiği üç yıllık süre 15 Ekim 2025’te doldu ama İSKİ’nin kasası o ay İBB’ye çalıştı: 7 ve 28 Ekim’de toplamda 5 milyar lira aktarıldı.

İSKİ’nin yıl boyunca İBB’ye aktardığı 17 milyar lira, yasanın arıtmaya ayrılmasını istediği yaklaşık 9 milyar liranın neredeyse iki katına ulaştı. SAVUNMA KABUL GÖRMEDİİSKİ, Sayıştay’a verdiği yanıtta atıksu gelirlerini ayrı hesaplarda izlediğini ve 2025’te yasanın öngördüğü oranın üzerinde arıtma, altyapı, işletme ve bakım giderlerine harcadığını savundu.

Sayıştay ise tahsilatı harcamalarla karşılaştırdı ve paranın ileri arıtma tesislerini kurmak için kullanılmadığını kaydetti. Bu hesapta atıksu bedelinin ancak yüzde 56,6’sı atıksu hizmetlerine gidiyor, oysa kanun bu paranın başka işlerde kullanılmasını yasaklıyor.

ZAMMIN GEREKÇESİ YATIRIMDIİSKİ Genel Kurulu, Kasım 2024’te 2025 tarifesini kabul ederken birinci kademe konut suyuna yüzde 17,5 zam yaptı ve fiyatın her ay artmasını kararlaştırdı. Genel Müdür Şafak Başa, toplam yatırım teklifinin 45,3 milyar lira olduğunu, bütçe denkliği için 6 milyar liralık finansman ihtiyacı bulunduğunu açıklamıştı.

Haziran 2025’te suya yüzde 10 ek zam geldi, ama yıl içinde yatırım ödeneği 9,8 milyar lira azaltıldı ve İBB’ye 17 milyar lira faizsiz borç verildi. Borç verilmeseydi yaklaşık 8 milyar lira fazla verecek olan İSKİ, yılı 9 milyar lira açıkla kapattı.