Van’da küçük esnaf vergi yükü altında

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın (GİB) verilerine göre Van’da basit usulde vergilendirilen gelir vergisi faal mükellef sayısı, Aralık 2025’te 4 bin 482 iken Ocak 2026’da 3 bin 933’e, Mayıs ayında ise 3 bin 524’e geriledi. Haziran ve Temmuz aylarında sınırlı yükseliş yaşanarak 3 bin 555’e çıkan mükellef sayısı, Aralık 2025-Temmuz 2026 döneminde 927 azaldı.

Türkiye genelinde de basit usul mükellef sayısı Aralık 2025’te 539 bin 739’dan Ocak 2026’da 526 bin 4’e düşerken, Temmuz ayında 537 bin 441’e yükseldi. Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise aynı dönemde 52 bin 867 olan mükellef sayısı 50 bin 937’ye geriledi.

Mali Müşavir Mustafa Budak, 1 Ocak 2026 itibarıyla gerçek usule geçen bazı işletmelerin vergi ve muhasebe giderlerinin yanı sıra dijital sisteme uyum için bilgisayar ve yazıcı gibi ekipmanlara da harcama yapmak zorunda kaldığını belirtti. Özellikle düşük cirolu işletmelerin artan maliyetleri karşılamakta zorlandığını ifade eden Budak, düzenlemenin esnafın faaliyet alanı ve gelir düzeyi dikkate alınarak yeniden değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

“Küçük esnafın maliyeti arttı” Basit usul ile gerçek usul arasındaki temel farklara dikkat çeken Budak, küçük işletmelerin gerçek usule geçmesiyle daha önce karşılaşmadıkları giderlerle karşı karşıya kaldığını söyleyerek şunları kaydetti: “Basit usul, günlük kendi geçimini sağlamak için yapılan bir ticarettir. Genelde emeğe dayalı işlerdir.

Gerçek usul ise günlük ticaretten ziyade, normal hayatını sürdürmek ve ticaret yapmak için kurulan bir işletme türüdür. Basit usulün gerçek usule dönüşmesi ciddi maliyetleri beraberinde getirdi. Daha önce olmayan maliyetler, mali müşavirlik ücretleri ve vergiler, kümülatif olarak bakıldığında ciddi maliyetler oluşturuyor ve ekonomik olarak esnafı ciddi sıkıntıya sokacak.

Çünkü çoğu işletme, günübirlik geçimini sağlamak için ayaktaydı ve faaliyetini sürdürüyordu. Bu ek yükle beraber çoğu işletme kapanacaktır. Muhasebe ücretleri ve vergiler ciddi bir yük olarak esnafın önüne çıktı. Sokağa çıktığınızda boşalan dükkânları rahatlıkla görebilirsiniz.

Özellikle küçük esnafın her gün kapandığını sokaklarda görüyoruz. Kendi müşterilerimiz arasında da hemen her ay kapanan insanlar var; bunların önemli bir kısmı basit usulden gerçek usule dönüşenler. Bu durum Van’daki esnafı çok ciddi oranda etkiliyor.” “Esnaf için bir rahatlatma olur” Van’daki ekonomik tablonun küçük esnaf üzerindeki etkisine değinen Budak, İran sınır kapısının kent ekonomisi açısından önemli bir katkı sağladığını belirterek, yeniden basit usul uygulamasının esnaf için geçici de olsa rahatlama sağlayabileceğini dile getirdi.

“Van’daki esnaf, belki İran kapısı olmasaydı daha acı bir tabloyla karşı karşıya kalacaktı. Van, iyi şeylerde hep en alt kısımda, hep 60’tan sonra geliyor. Kötü şeylerde belki üst kısımda olabilir ama ekonomik olarak hep 65 ve sonrasında devam ediyor.

Yani Türkiye’nin ilk sonuncusu, ilk beşte hep yer alıyor. Düşünsenize, bir esnaf akşam evine ekmek götürecek, kirasını ödeyecek, elektriğini ödeyecek, suyunu ödeyecek, çocuğu belki okula gidiyor. Bu işi yapmasa bu insan nasıl geçinecek?

Mecburen kapatıp gidip batıda inşaatlarda çalışacak. Kanunen tekrar basit usulün uygulanmasında fayda vardır. Bu bir çözüm müdür? Çözüm değil ama en azından esnaf için bir rahatlatma olur.” “Dijitalleşme de yeni bir maliyet oluşturdu” Budak, basit usulden gerçek usule geçen işletmeler açısından yalnızca vergi ve muhasebe giderlerinin değil, dijital sisteme geçişin de önemli bir maliyet oluşturduğunu belirtti.

Özellikle küçük yerleşim yerlerinde internet erişimi ve dijital sistem kullanımına ilişkin sorunların bulunduğunu söyleyerek şöyle devam etti: “Şu an küçük esnaf ciddi sorunlarla karşı karşıya. Çünkü tamamen kâğıt fatura kalktı; artık kâğıt ortamında herhangi bir vergisel işlem yapılmıyor, tamamen dijital ortamda yapılıyor.

Dijital ortama geçebilmek ciddi bir maliyet demektir. Bir bilgisayar, bir yazıcı alımı bile ciddi rakamlar oluşturmaktadır. Bunu yapacak esnafın o bilgiye de sahip olması gerekiyor. Maalesef esnafımızın önemli bir kısmı bu konuda yeterli bilgiye sahip değil.

Eğitim konusunda da ciddi bir eksiklik var. Ne odalar ne de vergi dairesi esnafları dijitalleşme konusunda yeterince bilgilendirdi, seminerler düzenlenmedi. Mademki böyle bir geçiş olacak, önce bunların yapılmasında fayda vardır.” Köy esnafı dijitalleşmede zorlanıyor Çoğu esnafın ciddi cezalarla karşı karşıya kaldığını belirten Budak, özellikle internet erişiminin yetersiz olduğu köylerde uygulamanın büyük sorunlara yol açtığını ifade etti.

“Örneğin Muradiye’nin bir köyünde, Vergi Usul Kanunu’nun emrettiği esaslar nasıl yerine getirilecek? Getirilemez. Orada belki çoğu köyde internet bile yoktur. Bundan dolayı bunları genellikle görüyoruz, şahit oluyoruz ve yaşıyoruz.

Esnaf ciddi cezalarla karşı karşıya.” “Basit usul kendi içinde bölünmeliydi” Budak, tüm basit usul mükelleflerinin aynı şekilde değerlendirilmesinin doğru olmadığını belirterek, işletmelerin cirosu, faaliyet alanı ve bulunduğu yer dikkate alınarak farklı bir düzenleme yapılması gerektiğini söyledi. “Basit usul eğer kalkacaksa bile kendi içinde bölünmeliydi.

Örneğin bir berber veya bir kadın kuaförü gerçek usule dönüşebilir ama köyde içinde 5 bin liralık bile malzeme bulunmayan bir bakkalı gerçek usule dönüştürmek doğru değildir. Bir ayakkabı tamircisini gerçek usule dönüştürmek de doğru değildir.

Bunu çoğaltabiliriz. Bence orada da bir ayarlama yapılmalıydı çünkü aralarında çok ciddi uçurumlar vardı. Ciddi ciro yapan basit usul mükellefleri de vardı, hiç ciro yapmayanlar da. Düşünsenize, bir köy bakkalı ne kadar kâr edebilir ki?

Diğer tarafta bir kadın kuaförünün ciddi bir kâr elde etmiş olma ihtimali vardır. Bunun için bu sınıfları birbirinden ayırt etmek lazım. Ayırmadığınız zaman alttaki insanlar ciddi mağduriyetler yaşıyor.” “Gürpınar ve Bahçesaray’da basit usul devam ediyor” Basit usul uygulamasının ilçelerin nüfuslarına göre farklılık gösterdiğini belirten Budak, 30 bin ve üzeri nüfusa sahip ilçelerde gerçek usule geçildiğini, nüfusu 30 binin altında olan bazı ilçelerde ise basit usulün devam ettiğini söyledi.

“Şu an büyükşehirlerde basit usuller gerçek usule dönüştü. Nüfusu 30 bin ve üzerinde olan ilçelerdeki basit usuller kapanıp gerçek usule dönüştü. Ancak nüfusu 30 binin altında olan ilçelerde basit usul hâlâ devam etmektedir.

Burada Gürpınar ve Bahçesaray’da basit usuller devam etmektedir, diğer ilçelerde ise gerçek usule geçilmiştir.”