Lula'nın üçüncü baharı: Brezilya'da tarihî geri dönüş ve Latin Amerika'nın yeni eşiği

Siyaset dediğiniz mecra, bizzat insan ruhunun o en karanlık dehlizleriyle en parlak ütopyaları arasında gidip gelen, asla düz bir çizgide akmayan, aksine kıvrımlarıyla, dipsiz kuyularıyla ve trajedileriyle insanı soluksuz bırakan ketum bir tiyatro sahnesidir. Brezilya’da yaşananlar, tam da bu tanımın, serinkanlılıkla izlenmesi ve tarihsel arka planıyla okunması gereken en yeni, en dramatik perdesidir.

Ülkede gerçekleştirilen olağan genel seçimler kapsamında sandıklardan gelen resmî olmayan ilk sonuçlar, oyların yüzde 83,04’ünün sayıldığı an itibarıyla tabloyu tüm çıplaklığıyla önümüze koydu: Mevcut devlet başkanı ve İşçi Partisi adayı Luiz Inacio Lula da Silva oyların yüzde 51,38’ini alarak iktidarını korumayı başarırken, Özgürlük Partisi adayı senatör Bolsonaro ise yüzde 48,62’de kaldı. Ve evet, omuzlarına yüklenen onca badireye, yaşından gelen yorgunluğa, iktidarda olmanın getirdiği yıpranmışlığa ve karşı cephenin en sert hamlelerine rağmen Lula koltuğunu muhafaza etmeyi başardı.

Hani şu metal işçiliğinden gelen, Brezilya’nın yoksul mahallelerinden çıkıp milyonların umudu olan, hapis günlerinden sonra iktidara dönen ve şimdi de koltuğunu sağ popülist fırtınaya karşı koruyan o efsanevi adamdan bahsediyoruz. fazla oku Bu bölüm, konuyla ilgili referans noktalarını içerir. (Related Nodes field) Bakın, bu seçimin röntgenini çekmek istiyorsak, önce masanın altındaki gizli dinamiklere, toplumsal fay hatlarına ve Özgürlük Partisi adayı senatör Bolsonaro cephesinin sandıktaki o yüzde 48,62’lik oy oranına ulaşarak iktidardaki Lula’yı nasıl bu kadar zorladığına bakmak zorundayız. Siyaset labirentinde güç dediğiniz şey, bazen muhalefette olsanız bile arkanızdaki ideolojik rüzgârla sizi ayakta tutar.

Bolsonaro bloğunun bu seçimi mevcut iktidar için adeta bir kabusa çevirmesinin, ülkeyi iki keskin bıçak gibi ortadan ikiye bölmesinin arkasında 3 temel sütun vardı: • Birincisi, eski devlet başkanının mirasını devralan sağ hareketin ülkenin kültürel ve dinî kodlarına enjekte ettiği kemikleşmiş tabandır. • İkincisi, ekonomik dalgalanmaların ve yaşam maliyetinin iktidardaki sol yönetime yüklediği doğal yıpranma payıdır. • Üçüncüsü ise sosyal medyanın ve enformasyon çağının yarattığı o yapay algı imparatorluğudur. Muhalefetteki Bolsonaro cephesi, Brezilya’nın orta sınıflarını, geleneksel aile değerlerine sıkı sıkıya sarılan muhafazakârları ve özellikle son yıllarda politikanın omurgasını değiştiren, hızla büyüyen Evanjelik Hristiyan cemaatlerini arkasına alarak muazzam bir korku siyaseti inşa etti.

Seçmene sürekli olarak sol iktidarın devam etmesi durumunda kiliselerin kapanacağını, komünizmin ülkeyi tamamen ele geçireceğini, ahlakın ve geleneklerin çökeceğini pompaladı. Muhalefet, küresel krizlerin getirdiği ekonomik sıkıntıları da arkasına alarak bu korku iklimini diri tuttu.

Hatta ilk turda öne geçip ikinci turda da kazananın kim olacağı son ana kadar belirsiz kaldı. Peki, onca basınca ve zorlamaya rağmen muhalefetteki Bolsonaro cephesi son virajda neden kaybetti ve iktidardaki Lula koltuğunu nasıl korudu?

Çünkü faturanın en ağır kesildiği yer, yani halkın alt sınıflarındaki o dinmek bilmeyen yoksulluk riski ve Lula’nın inşa ettiği sosyal devlet mekanizmaları, muhalefetin ürettiği korku siyasetinden daha ağır bastı. İnsanlar gündelik hayatın zorluklarıyla boğuşurken, sağ popülizmin kurumsal yapıları ve hukuku hırpalayan, otoriterliğe göz kırpan dili bardağı taşıran son damla oldu.

İkinci turda, Brezilya’nın sessiz ama ezilen kesimleri mevcut başkanı ve onun sosyal adalet vizyonunu korumak adına sandığa akın etti; muhalefetin o hınç dolu, ötekileştirici dili rasyonel bir duvara çarptı. Bu noktada durup Lula’nın koltuğunu korumasını sağlayan o devasa toplum sosyolojisine yakından bakmak icap eder.

Kimdir bu insanlar? Lula’nın arkasındaki güç, Brezilya’nın asıl ruhudur, ezilenlerin ve ötekileştirilenlerin tarihsel belleğidir. Bu sosyolojinin anatomisinde 3 ana damar net bir şekilde göze çarpar. • İlk olarak, ülkenin Kuzey ve Kuzeydoğu bölgelerinin yoksul kitleleri vardır.

Brezilya’nın güneyi sanayileşmiş, refah düzeyi yüksek, beyaz nüfusun ağırlıkta olduğu ve geleneksel olarak sağa meyilli bir coğrafya iken kuzeyi ve kuzeydoğusu tarımın ağırlıkta olduğu, dışlanmış, melez ve siyah nüfusun yoğun yaşadığı, adeta kaderine terk edilmiş bir coğrafyadır. Lula, hayata geçirdiği devrimci sosyal yardımlarla, aile yardımı projeleri gibi uygulamalarla bu coğrafyanın yegâne koruyucusu olarak tescillenmiştir.

Oradaki insan için Lula sadece bir siyasetçi değil, evine ekmek götüren bir simgedir. • İkinci olarak, kentsel çeperlerde, yani banliyölerde yaşayan o milyonlarca insan ve sanayi işçileri vardır. Metropollerin etrafında kurulmuş, devletin o coğrafyaya çoğu zaman sadece polis baskınlarıyla uğradığı o devasa mahallelerde yaşayan milyonlarca görünmeyen insan, Lula’da kendi sınıfının aynasını gördü.

Saray siyasetine, diplomatik riyakârlıklara tamamen yabancı olan o halk dili, alt sınıflar için hâlâ en büyük çekim merkeziydi ve olmaya devam ediyor. • Üçüncü olarak ise gençler ve kadınlar var. Sandık başına giden milyonlarca genç seçmen ve kadınlar, sağ popülizmin cinsiyetçi, otoriter, kadını ikinci sınıf gören vizyonuna karşı Lula’yı bir özgürlük ve nefes alma alanı olarak gördüler.

Lula’nın koltuğunu korumuş olması, sadece iktidar imkânlarını kullanan bir politikacının hamlesinden ibaret değildir; bu, kriz dönemlerinde kitlelerin sığınacağı en güvenli limanı arama refleksinin somut hâlidir. Adam geçmişte hapse atıldı, siyasi hayatı bitirildi denildi, sonra geldi iktidarı aldı ve şimdi de o iktidarı sağ dalgaya karşı savunmayı başardı.

Siyasetin değişmez bir matematiksel kuralı vardır: Eğer muhalefet halkın ezici çoğunluğuna iktidardan daha güvenli ve somut bir alternatif sunamıyorsa, kitleler mevcut kazanımlarını kaybetmemek adına tanıdığı ve güvendiği liderin etrafında kenetlenir. Lula tam da bu toplumsal sözleşmenin üzerine inşa etti yeni zaferini.

Ancak burada madalyonun diğer yüzünü, yani bu yeni dönemin getireceği ağır sorumlulukları da ıskalamamak gerekir. Lula’nın yarışı kazanmış olması çiçekli böcekli bir bahar tablosu sunmuyor. Karşısında hâlâ oyların yüzde 48,62’sini konsolide edebilen son derece güçlü, sokakları ve kurumları etkileyebilen kemikleşmiş bir sağ blok duruyor.

Kongre dengeleri, küresel ekonominin o öngörülemez rüzgârları, iklim krizinin getirdiği baskılar ve Brezilya’nın kronikleşmiş gelir adaletsizliği Lula’nın omuzlarında dağ gibi duruyor. Yaşlanan lider için iktidarı korumak bir başarıdır ama bölünmüş, gerilmiş, ekonomik olarak nefes nefese kalmış ve kutuplaşmanın eşiğindeki devasa bir ülkeyi yönetmek artık çok daha ağır bir yüktür.

Peki, tüm bu tablo Latin Amerika coğrafyasında nasıl bir yankı bulur? Bu sorunun cevabı, coşkulu bir devrim dalgasından ziyade, çok daha pragmatik, kırılgan ve savunmacı bir sol mevcudiyet tarifini zorunlu kılar. Arjantin’den Şili’ye, Kolombiya’dan Brezilya’ya kadar Latin Amerika halkları, aşırı sağ popülizm ile sol sosyal adalet modelleri arasında sıkışmış durumda.

Sağ muhalefetin geri püskürtülmesi ve Lula’nın iktidarını koruması, kıtadaki sağ eksenli ve otoriter rüzgârın tam bir hâkimiyet kurmasını engelledi. Amerika kıtasının güneyinde halklar, küresel krizlerin faturasını kendilerine kesen sert piyasacı modellere karşı frene bastı.

Bu durum, kıtadaki diğer ilerici iktidarlara nefes aldırdığı gibi, jeopolitik dengeleri de tek taraflı boyunduruktan uzaklaştırarak çok kutuplu ve bağımsız bir zeminde tutmaya devam edecektir. Dünyanın güneyi, hegemonik sistemin dışında kendi ekonomik ve politik ittifaklarını korumaya çalışırken, Brezilya bu masanın ana sütunlarından biri olmayı sürdürecektir.

Özetle, Brezilya’da sandıktan çıkan o ses, tüm Latin Amerika’ya ve dünyadaki otoriter popülistlere, iktidarları devirmenin veya mevcudu korumanın kolay olmadığını gösteren tarihe düşülmüş net bir nottur. Lula koltuğunu korudu korumasına ama bu kez işi eskisinden çok daha zor ve çetrefilli.

Sandık, bölünmüş bir ülkenin hassas dengesini bir kez daha tüm dünyaya ilan etti. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.