TUS sonuçları bir uyarıdır

TUS sonuçları açıklandığında genellikle aynı şeyleri konuşuyoruz: Hangi bölüm kaç puanla kapattı? En yüksek puanlı branş hangisi oldu? Hangi hastanenin kadrosu doldu? Oysa asıl önemli soruyu pek sormuyoruz: Genç hekimler neden bazı uzmanlık alanlarından uzaklaşıyor?

Çünkü TUS yalnızca bir sınav değildir. Binlerce genç hekimin gelecekte nasıl bir hayat yaşamak istediğini gösteren büyük bir tercih araştırmasıdır. Bu nedenle TUS sonuçlarına doğru bakabilirsek yalnızca bugünün tercihlerini değil, on yıl sonraki sağlık sisteminin nerede zorlanacağını da görebiliriz.

BİR BRANŞ DEĞİL BİR HAYAT SEÇİLİYORBir hekim TUS tercihi yaparken artık yalnızca “Hangi hastalıklarla ilgilenmek istiyorum?” diye düşünmüyor. Kaç nöbet tutacağını, kaç saat çalışacağını, şiddet riskini, malpraktis baskısını, gelirini, özel sektörde çalışma imkânlarını ve ailesine ne kadar zaman ayırabileceğini de hesaplıyor.

Bu şartlar altında ağır cerrahi branşların bazı genç hekimler açısından cazibesini kaybetmesi şaşırtıcı değil. Çocuk cerrahisi, genel cerrahi, kalp ve damar cerrahisi, göğüs cerrahisi ve beyin cerrahisi gibi alanlarda uzmanlaşmak uzun ve yorucu bir eğitim gerektiriyor.

Uzman olduktan sonra da sorumluluk azalmıyor. Bazen tam tersine artıyor. Gece üçte ameliyata giren, saatlerce ameliyat masasından ayrılamayan ve birkaç milimetrelik bir kararın sonucunun insan hayatı olduğu bir meslekten söz ediyoruz.

O halde gençlere “Neden cerrahiyi seçmiyorsunuz?” demeden önce sağlık sistemine şu soruyu sormalıyız: Cerrahiyi seçilebilir bir meslek olarak tutabildik mi? BOŞ KALAN KADRO BUGÜNÜN SORUNU DEĞİLBir hastanede bugün bir uzmanlık kadrosunun boş kalması ilk bakışta küçük bir istatistik gibi görünebilir.

Değildir. Çünkü cerrah yetiştirmek yıllar alır. Bir tomografi cihazını satın alabilirsiniz. Yeni bir ameliyathane yapabilirsiniz. Robotik cerrahi sistemi kurabilirsiniz. En gelişmiş yapay zekâ yazılımını birkaç ay içerisinde hastanenize getirebilirsiniz.

Fakat deneyimli bir cerrah satın alamazsınız. Onu yetiştirmeniz gerekir. Bilgi kitaplardan öğrenilebilir, cerrahi muhakeme ise binlerce küçük kararın, komplikasyonun, başarının ve başarısızlığın birikimidir. Bugün doldurulamayan eğitim kadrolarının gerçek maliyeti belki de beş, on yıl sonra ortaya çıkacaktır.

YAPAY ZEKÂ BÜTÜN DENKLEMİ DEĞİŞTİRECEKÜstelik tıp çok büyük bir teknolojik dönüşümün eşiğinde. Yapay zekâ görüntüleri değerlendirecek, laboratuvar sonuçlarını yorumlayacak, hasta dosyalarını tarayacak, olası tanıları sıralayacak ve tedavi seçeneklerini karşılaştıracaktır.

Bunun sonucunda hekimliğin bazı rutin bilişsel görevlerinin ekonomik değeri azalabilir. İşte burada dikkat çekici bir paradoks ortaya çıkıyor. Bugün çalışma koşullarının ağırlığı nedeniyle daha az tercih edilen bazı cerrahi ve girişimsel alanlar, yarının dünyasında insan hekimin en zor ikame edildiği alanlara dönüşebilir.

Çünkü yapay zekâ size bir ameliyatın nasıl yapılacağını anlatabilir. Ama kanayan bir hastanın başında duramaz. Beklenmeyen anatomiyi gördüğünde eliyle strateji değiştiremez. Damarın dokusunu hissedemez. Ve verdiği kararın ahlaki sorumluluğunu taşıyamaz.

En azından bugün bildiğimiz teknolojiyle. BİLGİYİ BİLMEK ARTIK YETERLİ OLMAYACAKTıp eğitiminin de buna göre değişmesi gerekiyor. Yüzyıllardır hekimlik eğitiminin merkezinde bilgi vardı. Öğrenci ne kadar çok biliyorsa o kadar başarılı kabul edildi.

Fakat artık dünyanın tıbbi bilgisinin önemli bir bölümünü cebimizde taşıyoruz. Yapay zekâ bu dönüşümü çok daha ileri götürecek. Geleceğin iyi hekimi en fazla bilgiyi ezberleyen kişi olmayabilir. Doğru soruyu sorabilen, yapay zekânın verdiği cevabın yanlış olabileceğini fark eden, belirsizlik altında karar verebilen ve hastanın sorumluluğunu üstlenebilen kişi olacaktır.

Hekimlik böylece bilgiyi bilen hekimden bilgiyi yorumlayan hekime, oradan da yapay zekâ ile birlikte karar veren hekime dönüşecektir. SAĞLIK POLİTİKASI BUNU GÖRMEZSE…Bu nedenle uzmanlık tercihlerini yalnızca piyasanın doğal sonucu olarak görmek tehlikelidir.

Bir ülkenin sağlık sistemi yalnızca insanların en çok tercih ettiği uzmanlıklardan oluşamaz. Toplumun çocuk cerrahına da ihtiyacı vardır, kalp cerrahına da genel cerraha da yoğun bakım uzmanına da. Sağlık politikası yalnızca hekim sayısını artırmaya odaklanırsa temel problemi kaçırabilir.

Asıl mesele hangi hekimlerin yetiştiğidir. Bazı uzmanlık dalları toplum açısından vazgeçilmez olduğu halde genç hekimler açısından sürdürülemez hale geliyorsa, çalışma koşulları, nöbet yükü, ekonomik karşılık, hukuki sorumluluk ve mesleki saygınlık yeniden değerlendirilmelidir.

TUS GELECEĞE VERİLMİŞ BİR OYDURBu nedenle TUS sonuçlarına başka türlü bakmayı öğrenmeliyiz. Her tercih bir oydur. Genç hekim yalnızca bir uzmanlık dalını seçmez, nasıl bir hekimlik yapmak istediğine, nasıl yaşamak istediğine ve hangi mesleki bedeli ödemeye razı olduğuna da karar verir.

Eğer binlerce genç hekimin tercihleri belirli alanlardan sistematik biçimde uzaklaşıyorsa onları suçlamak yerine verdikleri mesajı anlamamız gerekir. Çünkü yapay zekâ çağında sağlık sisteminin en büyük sorunu belki de hekimin yerini makinelerin alması olmayacak.

Asıl sorun, makinelerin yapamadığı işleri yapabilecek yeterli sayıda hekimin kalmaması olabilir. Bir hastane birkaç yılda yapılabilir. Bir robot birkaç ayda satın alınabilir. Bir yapay zekâ sistemi birkaç dakikada kurulabilir.

Ama iyi bir cerrahı yetiştirmek on yıllar alır. TUS sonuçlarının bize verdiği en önemli uyarı belki de budur.