Şose Sokak ile Asfalt Sokak aynı şehirde nasıl yan yana duruyor?

Ankara'nın Keçiören ilçesinde iki yol adı, başkentin ulaşım geçmişine ışık tutuyor: Şose ve Asfalt. Bugün Kızlarpınarı Caddesi ve Fatih Caddesi olarak bilinen güzergâhların eski adları, yıllar geçmesine rağmen günlük yaşamdan ve bazı resmî ulaşım kayıtlarından tamamen silinmedi.

Konuyla ilgili belgeler incelendiğinde, Şose ile Asfalt'ın günümüzde yan yana bulunan iki ayrı sokak tabelasından çok, Keçiören'in tarihî ulaşım güzergâhlarını tanımladığı görülüyor. Üstelik bu iki ad yalnızca halk arasındaki kullanımla sınırlı değil.

1996 tarihli akademik bir araştırmada, 2010 yılında Ankara Büyükşehir Belediyesinin duyurusunda ve 2026 yılına ait kamu kurumu servis kayıtlarında da karşılarına çıkılıyor. Peki Şose ve Asfalt adları nasıl ortaya çıktı? İki yol arasındaki fark neydi ve bugünkü cadde isimlerine rağmen neden kullanılmaya devam ediyor?

ŞOSE VE ASFALT HANGİ CADDELERİN ESKİ ADI?Keçiören'de Şose olarak anılan güzergâh, bugünkü Kızlarpınarı Caddesi ile; Asfalt olarak bilinen güzergâh ise Fatih Caddesi ile ilişkilendiriliyor. Bu iki cadde, ilçenin merkezine ulaşım sağlayan önemli akslar arasında bulunuyor.

Eski adların izini süren kaynaklardan biri, Gazi Üniversitesinde 1996 yılında hazırlanan bir yüksek lisans tezi. Eftal Yalçın (Tekin) tarafından gerçekleştirilen araştırmada Kızlarpınarı ve Fatih caddeleri, eski adıyla Şose-Asfalt yolu olarak tanımlanıyor.

Bu ifade, iki adlandırmanın en geç 1990'lı yıllarda bilindiğini ve akademik bir çalışmada kullanılabilecek kadar yerleştiğini ortaya koyuyor. Ancak adların ilk kez hangi tarihte verildiği ve resmî isim değişikliklerinin ne zaman gerçekleştirildiği bu belgeden anlaşılamıyor.1996 TARİHLİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA ESKİ İSİMLERİ KAYDA GEÇİRMİŞGazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsünde tamamlanan araştırmanın asıl konusu yol isimleri değil, trafik kaynaklı kurşun kirliliğiydi.

Araştırmacı, Kızlarpınarı ve Fatih caddeleri boyunca yol kenarlarından toprak örnekleri alarak trafikle ilişkili kurşun miktarlarını incelemişti. Çalışmanın özetinde, ölçümlerin yapıldığı güzergâhın eski adı özellikle belirtilmişti.

Böylece çevre kirliliğini konu alan bir bilimsel araştırma, Keçiören'in ulaşım tarihine ilişkin bir bilgiyi de günümüze taşımış oldu. Araştırmanın 1996'da yapılmış olması nedeniyle kirlilik bulguları bugünkü çevre koşullarını göstermiyor.

Ancak eski güzergâh adlarının o tarihte kullanıldığına ilişkin somut bir kayıt oluşturuyor. ŞOSE NE DEMEK, ASFALTTAN FARKI NE?Şose, Fransızca kökenli bir sözcük. Geleneksel kullanımında taş kırıkları ve kum gibi malzemelerin serilip silindirle sıkıştırılmasıyla oluşturulan yol türünü tanımlıyor.

Asfalt ise modern yol yapımında kullanılan bitümlü kaplama malzemesini ve bu malzemeyle kaplanmış yolları ifade ediyor. İki kavram birbiriyle ilişkili olmakla birlikte aynı şeyi anlatmıyor. Şose, belirli bir yol yapım tekniğini; asfalt ise yol kaplamasında kullanılan malzemeyi öne çıkarıyor.

Mimar Ali Cengizkan, Arredamento Mimarlık dergisinin Ocak-Şubat 2021 sayısında yayımlanan yazısında şosenin Türkiye'nin kentleşme ve yol yapım geçmişindeki yerini ele alıyor. Cengizkan, Keçiören'de Asfalt ve Şose adlarıyla anılan iki yolun birbiriyle bağlantılı olduğunu da belirtiyor.

Bu tarihsel ilişki, yolların geçmişteki yapım tekniklerine göre adlandırılmış olabileceğini düşündürüyor. Bununla birlikte Keçiören'deki iki adın hangi teknik gerekçeyle ve tam olarak ne zaman verildiğini kanıtlayan bir ilk adlandırma kararına ulaşılamadı.2010 YILINDA BELEDİYENİN ULAŞIM KAYITLARINA GİRDİİsimlerin geçmişten bugüne taşındığını gösteren belgelerden biri Ankara Büyükşehir Belediyesinin 26 Şubat 2010 tarihli ulaşım duyurusu.

Ulus çevresindeki minibüs bekleme alanlarının yeniden düzenlenmesine ilişkin açıklamada, Keçiören'in Asfalt-Şose, Uyanış ve Osmangazi güzergâhları birlikte belirtiliyor. Söz konusu grup için o tarihte 94 minibüs kaydedilmişti.

Belgenin asıl önemi ise Şose ve Asfalt adlarının, cadde isimlerinden bağımsız olarak ulaşım organizasyonunda da kullanılmaya devam ettiğini göstermesi.2026 YILINDA BİLE İKİ İSİM RESMÎ GÜZERGÂH LİSTESİNDEAradan geçen yıllara rağmen iki tarihî adın kullanımının tamamen sona ermediğini gösteren daha yeni bir belge de bulunuyor. Gençlik ve Spor Bakanlığının 2026 yılı personel servis güzergâhları listesinde Keçiören-Asfalt ve Keçiören-Şose ayrı güzergâh adları olarak yer alıyor.

Böylece 1996 tarihli bilimsel araştırma ile 2026 yılı servis listesi birlikte değerlendirildiğinde, Şose ve Asfalt adlarının en az 30 yıla yayılan bir belge zincirinde izlenebildiği görülüyor. Meteoroloji Genel Müdürlüğünün 2015 yılında Ankara'da yaşanan dolu yağışına ilişkin bilimsel incelemesinde Kızlarpınarı Caddesi'nin parantez içinde şose adıyla anılması da bu sürekliliği destekliyor.

BUGÜNKÜ CADDE ADLARI BAŞKA, ULAŞIM HAFIZASINDAKİ İSİMLER BAŞKAKeçiören Belediyesinin 2025 tarihli taşınmaz kiralama ihale ilanında Fatih Caddesi ve Kızlarpınarı Caddesi, güncel adresler olarak ayrı ayrı kullanılıyor. Buna karşılık ulaşım kayıtlarında Asfalt ve Şose isimleriyle karşılaşılması, resmî adres bilgileriyle yerleşik güzergâh adlarının birbirinden farklı olabileceğini ortaya koyuyor.

Dolayısıyla bir yolun günümüzde asfalt kaplamaya sahip olması, geçmişten gelen Şose adlandırmasının mutlaka ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Burada yolun fiziksel yapısından farklı olarak, insanların ve kurumların benimsediği bir yer tarifinin sürekliliği söz konusu.

PEKİ İSİMLER NE ZAMAN DEĞİŞTİRİLDİ?Araştırmanın henüz kesin olarak yanıtlayamadığı soru, Şose ve Asfalt adlarının ilk kez hangi tarihlerde kullanıldığı ve Kızlarpınarı ile Fatih adlandırmalarına geçişin hangi kararlarla gerçekleştiği. Şose ve Asfalt'ın hikâyesi, Ankara'da bir yerin resmî adı değişse bile eski isminin ulaşım güzergâhlarında ve kent belleğinde yaşamaya devam edebildiğini gösteren belgeli bir örnek olarak öne çıkıyor.