Fabrikaların ve emeğin hafızasına yolculuk

İş yerleri gündelik yaşamın merkezinde dursa da çoğu zaman en görünmez mekânları arasında yer alır. Sermaye ile emek arasındaki ilişkinin her gün yeniden üretildiği bu alanlar, çoğu zaman “işi olmayanların giremediği” kapalı mekânlar olarak kamusal bakışın dışında kalır.

Karaköy’ün kültür sanat duraklarından SALT Galata’nın ‘İşi Olmayan Giremez’ sergisi tam da bu görünmeyen dünyanın kapılarını aralıyor. Üretim, kentleşme ve emek arasındaki ilişkilere odaklanan sergi, çalışma alanlarının yalnızca bir üretim mekânı değil, aynı zamanda bir yaşam alanı olduğunu hatırlatıyor.

Eylül Şenses’in programladığı sergi 14 Şubat 2027’ye kadar SALT Galata’daki Mastercard Sergi Mekânı ile yapının giriş ve birinci katlarında ziyaret edilebilir. Üretim bitmedi yer değiştirdi 1980’lerden sonra üretim değişti.

Eski fabrikaların yerini evler, alışveriş merkezleri ve kültür yapıları aldı. Fabrikalar ise şehir merkezinin dışına taşındı. Ama üretim bitmedi. Depolara, yollara ve dijital alanlara yayıldı. Garanti BBVA tarafından kurulan SALT’ın yeni sergisi işte bu değişimi işçi bedeni, iş yeri, şehir ve küresel ağlar üzerinden anlatıyor… Direniş ve dayanışma mekânları Sergi, çalışma mekânlarını yalnızca disiplin ve tahakküm alanları olarak değil, kolektif direnişin ve dayanışmanın gelişebildiği yerler olarak da ele alıyor.

Sultan Gökdemir’in çalışması, 1989’da Türkiye genelinde gerçekleşen işçi eylemlerinin kenti nasıl kolektif bir itiraz alanına dönüştürdüğünü belgeliyor. Tamar Levit ve Yaen S. Levi ise Neval Tarım ve Çalışan Eller korosuyla birlikte, küresel tedarik zincirleri için üretim yapan tekstil işçilerinin hak mücadelesini odağına alıyor.

İşçilerin maruz kaldığı tahribat Sergide farklı sanatçı ve araştırmacıların çalışmaları, emek-sermaye ilişkilerinin gündelik hayattaki izlerini görünür kılıyor. Merve Bedir, insan, makine ve mekân arasındaki ilişkiyi bedenin ve emeğin optimizasyon ile otomasyona tabi tutulması üzerinden araştırıyor.

Kamil Dalkır ve Sibel Karadağ, İstanbul’daki geri dönüşüm sahalarını küresel atık ekonomisi bağlamında inceliyor. Avrupa’dan ithal edilen atıkları işleyen işçilerin maruz kaldığı bedensel tahribat çalışmanın merkezinde yer alıyor.

Belit Sağ ise Sümerbank Bakırköy Bez Fabrikası’nın özelleştirme ve tasfiye sürecine odaklanıyor. Dilşad Aladağ, Simyonoğlu Fabrikası’nın önce Milli Fabrika’ya, ardından müzeye dönüşümünü resmi arşivler, toplumsal anlatılar ve kişisel hafıza arasındaki gerilimler üzerinden inceliyor.

Metehan Özcan’ın iş ilanları ve fabrika yıllıklarıyla oluşturduğu arşiv ise modernist çalışma ve barınma mekânlarında özel ve kamusal alanlar arasındaki ayrımları sorguluyor.