Habermetrik
← Ana Sayfa
17 Kasım 2026 21:04
✍ Editör: Habermetrik · Editör Politikası

İsrail vatandaşı Aleviler

İsrail vatandaşı Aleviler
Görsel kaynağı: aydinlik.com.tr
⏱️ 7 dk okuma 🛡️ %85 Doğruluk · 1 Kaynak
WhatsApp Paylaş
⚡ 30 Saniyede Özet Habermetrik Yapay Zeka Özeti
  • İsrail Merkezi İstatistik Bürosuna (CBS) istinaden İsrail nüfusunun yüzde 21’i Arap’tır
  • Arap vatandaşların yüzde 80’inden fazlası Sünni Müslümandır

İsrail Merkezi İstatistik Bürosuna (CBS) istinaden İsrail nüfusunun yüzde 21’i Arap’tır. Arap vatandaşların yüzde 80’inden fazlası Sünni Müslümandır. Necef Çölü bölgesinde yaşayan yarı göçebe veya yerleşik Bedeviler de bu grup içinde yer alır.

Nasıra, Hayfa ve Celile bölgesinde yoğunlaşan Katolik, Rum Ortodoks ve Marunî gibi farklı mezheplere mensup Arap Filistinli vatandaşlardır. Doğu Kudüs’te yaşayan Arap Müslüman ve Hristiyan Filistinlilerin büyük çoğunluğu İsrail vatandaşı değil, “daimi ikamet sahibi” statüsündedir.

İsrail’in kuzeyindeki Celile ve Karmel Dağı çevresindeki köylerde yaşayan Arap Dürziler toplam Arap nüfusun yüzde 1,6 oranını temsil eder. İsrail ordusu, istihbaratı ve sivil hayatında dinamik bir toplumdur. İsrail’deki diğer Arap gruplarının aksine, Dürzi erkekler için İsrail ordusunda zorunlu askerlik hizmeti vardır ve devlet kurumlarında aktif görev alırlar.

Jolan (Golan) Tepeleri’ndeki beş Dürzi köyün çoğu ise İsrail vatandaşlığını reddetmiş olup daimi ikamet statüsündedir. Ancak Şara’nın Şam’da kürsüye oturtulması sonrasında Suriye sahasında Aleviler ve Dürzilere karşı yapılan katliamlar sebebiyle Golan Dürzileri İsrail vatandaşı olmaya razı olmuş görünüyor.

Çerkezler 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı İmparatorluğu döneminde Kafkasya’dan göç ederek kuzeydeki Kfar Kama ve Rehaniya köylerine yerleşen Sünni Müslüman topluluktur. Sayıları birkaç bin civarındadır. Kendi dillerini ve kültürlerini korurlar ve tıpkı Dürziler gibi erkekleri zorunlu askerlik hizmetine tabidir.

İsrail istatistiklerinde nüfusun yaklaşık yüzde 5’lik bir kısmı “Diğerleri” başlığı altında toplanır. Eski Sovyetler Birliği (Rusya ve müttefikleri) ülkelerinden Geri Dönüş Yasası kapsamında gelen ancak Yahudi dini hukukuna (Halaha) göre Yahudi kabul edilmeyen (örneğin yalnızca babası veya dedesi Yahudi olan) aile üyeleri ile eşler vatandaşlık hakkına sahiptir.

Ermeniler ve Süryaniler özellikle Kudüs’ün Eski Şehir bölgesindeki Ermeni Mahallesi ile Hayfa ve Yafa’da yaşayan köklü Hristiyan topluluklardır. Holon şehrinde yaşayan ve antik İbraniceye dayanan kendilerine özgü bir inancı sürdüren birkaç yüz kişilik tarihi bir topluluktur.

Dünya merkezleri Hayfa ve Akka’da bulunmasına rağmen, buradaki Bahailerin büyük çoğunluğu kalıcı vatandaş değil, dini merkezlerde görevli geçici gönüllülerdir. KAYITLARDA YER ALMAYAN BİR TOPLULUKBu diğerleri arasında İsrail Merkezi İstatistik Bürosunun istatistiklerine bile girmemiş İsrail vatandaşı bir topluluk var: Arap Alevileri.

Uzun yıllar Suriye’de yaşadık. Türkiye’de, Almanya’da, Amerika’da, Lübnan’da, Suriye’de “Arap” Alevilerin varlığından haberdar olduk ama İsrail’de Alevilerin olduğunu yakın bir zaman öncesinde öğrendik. İsrail-Lübnan sınır hattında Jolan bölgesinde yer alan Ğacar Alevi köyü 3 bin nüfusludur.

4 Haziran 1967’de İsrail, Suriye’ye ait Jolan Tepeleri’ni işgal etti. Ğacar’ın Alevi sakinleri köyde kaldı. 1981’de İsrail Jolan Tepeleri’ni ilhak etti. Ğacar halkı İsrail kimlik belgelerini ve vatandaşlığını kabul etti.

İsrail’in 2000’de Lübnan’dan çekilmesi sırasında BM’nin Mavi Hat sınır çizgisi köyünün içinden geçirildi. Böylece köyün kuzey ve güney bölümleri İsrail ve Lübnan’da kaldı. Günümüzde Alevi köyün tamamı İsrail kontrolündedir.

Ğacar sakinleri İsrail vatandaşlığına geçmelerine rağmen tarihsel Suriye aidiyetlerini terk etmedi. İsrailli akademisyenlerin araştırmalarına ve köy halkıyla yapılan röportajlara istinaden Alevi köy halkının Suriye’ye ve kendi köyüne güçlü bir aidiyet duyduğunu ortaya koyuyor.

İsrail vatandaşı olmalarına rağmen askerlik yapmıyor ve devlette görev almıyorlar. 60 senedir gözden ve çatışmalardan ırak, varlıkları bile yeni keşfedilen İsrail vatandaşı Aleviler Suriye’deki değişim ve Suriye Alevilerinin geleceği ne olacak soruların cevapsız kaldığı bir dönemden geçmeleri üzerine yerel, bölgesel ve uluslararası ilgiye mazhar oldular.

ALEVİLER ÜZERİNDEN HESAPLAREsad rejiminin yıkılmasının ardından Suriye’deki azınlıkların ciddi bir güvenlik kaygısı yaşadığı doğrudur. Esad sonrası dönemde, özellikle Beyrut doğumlu, ana dili Arapça olan ve Arap medyasında sıkça yer alan İsrail vatandaşı olan Edi Kohen’in Alevilerle özel ilgilendiğine tanık oluyoruz.

2026 yılı itibarıyla İsrail merkezli bir girişim tarafından “Suriye İnsan Hakları Özel Temsilcisi” olarak görevlendirildi. Kohen, Tel Aviv’de “Suriye azınlıkları”, kadın hakları ve özel olarak Aleviler için özel oturumlar, paneller ve uluslararası konferanslar düzenliyor.

Şara yönetimi döneminde özellikle Mart 2025’te Lazkiye ve sahil şeridinde Alevi sivillere yönelik ağır misilleme eylemleri ve infazlar yaşanmıştır. Bu durum Alevi toplumunda derin bir korku ve dışlanma hissi yaratmıştır.

Ancak İsrail’in Dürzilere verdiği desteği Suriye sahil şeridindeki (Lazkiye-Tartus) Alevilere de vereceği ve bir isyan başlatacağı yönündeki senaryolar, jeopolitik gerçeklerle örtüşmemektedir: Dürziler doğrudan İsrail sınırındaki Golan Tepeleri ve Süveyda hattında yaşarken, Alevilerin yoğunlaştığı sahil bölgesi İsrail’e yüzlerce kilometre uzaklıkta, Lübnan ve Türkiye sınırına yakın bir konumdadır. İsrail’in bu bölgeye doğrudan kara veya lojistik destek sağlaması coğrafi olarak son derece zordur.

İsrail siyasetinde ve ordusunda güçlü bir lobisi bulunan 140 bin kişilik Dürzi toplumuyla kıyaslandığında, İsrail’deki Alevilerin hükümet politikalarını etkileyecek siyasi veya askeri bir ağırlığı yoktur. Ayrıca Suriye’nin kuzeybatısı ve sahil şeridi, Türkiye’nin ulusal güvenlik sahası ve Rusya’nın deniz/hava üslerinin bulunduğu bölgedir.

İsrail’in bu bölgede açık bir vekâlet savaşı veya isyan örgütlemesi, doğrudan bölgesel güçlerle karşı karşıya gelmesi anlamına gelir ki Tel Aviv’in önceliği kuzey sınırındaki (Jolan) tampon bölgeyi ve Suriye’nin Ürdün’e açılan güney kapısını (Sveyda, Dera) kontrolünde tutmaktır. Ama ve lakin eğer baskılar kalıcılaşır ve can güvenliği ortadan kalkarsa, Alevilerin İsrail’den gelecek bir eli reddetmemesi gayet anlaşılır ve insani bir refleks olur.

Ancak Orta Doğu siyasetinin acı gerçeği şudur: Büyük güçler uzak coğrafyalardaki azınlıkları genellikle onları kurtarmak için değil, merkezi hükümetleri zayıflatmak için bir “kart” olarak kullanırlar. Alevi kanaat önderlerinin önündeki en büyük ikilem de tam olarak budur; uzatılan elin gerçek bir kurtuluş mu yoksa kendilerini daha büyük bir ateşin içine atacak geçici bir hamle mi olduğuna karar vermektir.

Buna en bariz örnek Lübnan Şiileridir. Kendi ülkelerinde “öteki”, “Kızılderili”, “fellah/ çiftçi, köylü” olarak horlandılar. LÜBNAN ŞİİLERİNİN TARİHİ DERSİTarihin en çarpıcı ve ders niteliğindeki örneklerinden biri 1982’de Lübnan’da yaşandı.

İsrail ordusu Güney Lübnan’a girdiğinde güneyli Şiiler İsrail’i “pirinç ve çiçeklerle” karşıladı. Bu hadise Orta Doğu’da ezilen azınlık psikolojisinin ve dış güçlerle kurulan geçici ittifakların nasıl tersine dönebileceğinin ders kitaplarına girmiş en somut örneğidir.

Bu tarihi kırılma ve Suriye’deki bugünkü tabloyla nasıl birebir örtüştüğünü izah edelim: 1970’lerin sonu ve 1980’lerin başında Güney Lübnan’daki Şiiler, Lübnan devletinin ihmaline uğramış yoksul bir halktı. Bölgede fiili kontrolü elinde tutan Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ) militanlarının İsrail’e düzenlediği saldırılar yüzünden İsrail sürekli Güney Lübnan köylerini bombalıyordu.

Şiiler hem FKÖ’nün yerel baskısından hem de İsrail bombardımanından bıkmıştı. İsrail, 1982’de “Celile’ye Barış” operasyonuyla Güney Lübnan’a girip Filistin Kurtuluş Örgütünü bölgeden çıkardığında, Şii köylüler bunu bir kurtuluş olarak gördü ve İsrail askerlerini geleneksel bir misafirperverlik göstergesi olan pirinç ve çiçek serperek karşıladı.

İsrail ordusu FKÖ’yü çıkardıktan sonra çekilmek yerine bölgede kalıcı bir işgal düzeni kurmaya başladı. Yerel halka yönelik tutuklamalar, köylere baskınlar ve aşağılayıcı uygulamalar başladı. 1983 yılında Nebatiye kasabasında Şiilerin en kutsal günü olan Aşura matem törenleri sırasında İsrail askeri konvoyu kalabalığın arasına daldı ve çıkan olaylarda siviller öldürüldü.

O gün çiçekler yerini taşlara, taşlar ise kısa sürede silahlara bıraktı. Bu savaş sonucunda İsrail ordusu 2000’de Lübnan’dan çıkarıldı. Bu analoji, Suriye sahil bölgesindeki Alevilerin, Şam’ın ve bugün Suriye’de etkili bir aktör olan Türkiye’nin önündeki en büyük tarihi derstir.

💬 Habere Tepkinizi Belirtin:
Habermetrik WhatsApp Kanalına Katılın

Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kanalı Takip Et →
Kaynaklar: aydinlik.com.tr
Haber metni ve görseller aydinlik.com.tr sitesine aittir; tam içerik kaynak sitede yayınlanır.
Haber Künyesi
Kategori: Yangın
Yayın: 17 Kasım 2026 21:04 · Kaynak: aydinlik.com.tr
Kaynağı Oku ↗