Sarıkeçili Havana

SARIKEÇİLİ HAVANA

Anlatacağım öykünün merkezinde yoksulluk değil, yoksulluğun bile örtemediği insani değer var. Onu anlatırken ağıt tonuna düşmemek, bir "mağdur" değil bir "çağ tanığı" olarak görmek daha erdemli olur diye düşünüyorum.

Kahramanımız Havana Nine; büyük ninem, babamın anneannesi. 108 yaşında ölmüştü 1970’lerin başında. Yarım asırdan fazla olmuş göçeli. Burdur Aziziye Köyü’nden Akoğlanlar’ın kızı Havana… Gelin gitmiş Kumluca Köyü Karacakaya yeresine.

Kızı Elif ise Karamehmet Yaylası’na gelin gitmiş; Arif Ağa’nın eşi olmuş. Benim babam Elif Nine’den doğmuş. Babam hayattayken sormuştum: “Elif Ninemin bir resmi var mı” diye. Yok oğlum dedi. Nüfus Müdürlüğü’ne başvursam? Nüfusta kaydı yok ki! Nasıl ya? Biz dedenin ilk eşi üzerine kaydedilmişiz…

Yama ile Kumaşın Sırrı

Havana ninemin fotoğrafına baktığımda bir yüz görmüyorum yalnızca.

Bir ömür görüyorum: 108 yıllık bir ömür.

Rüzgârla yürümüş yolları, kuraklığın çatlattığı toprakları, göçlerin uzun sessizliğini görüyorum. Ve en çok da başındaki poşuya, sırtındaki libasa takılıyor gözlerim.

Çünkü hangi parçası kumaş, hangi parçası yama, seçilmiyor.

Sanki yoksulluk, iğne iplikle yıllara işlenmiş.

Sanki her sökük, bir mevsimin hatırası olmuş.

Sanki her yama, geçen her yılın sessiz imzası...

Öyle ki sonunda yama kumaşa, kumaş yamaya karışmış.

Tıpkı yaşamın kendisi gibi.

Bu yüz sekiz yıllık ömrün sahibi Havana, bir Sarıkeçili Yörük sağaltıcısıydı.

Dağların bildiği otları bilen, insanların bildiği dertleri dinleyen, yaraya merhem, umuda nefes olmaya çalışan bir Anadolu sağaltıcısı.

Belki serveti yoktu? Ki yoktu!

Belki bir ömür boyunca yokluğun en sert bakışı yüzüne yansımıştı.

Ama insan bazen mal-mülk ile değil, insanlara sunduğu yararla zenginleşir.

Bazen bir avuç toprağı vardır da bir oba dolusu dua istiflemiştir.

Bugün o poşudaki yamaları sayamayız.

Belki saymaya da değmez.

Çünkü o yamalar artık yoksulluğun değil, direnmenin nişanesi olmuş.

Asıl görülmesi gereken, o yamaların içinden eksilmeden çıkan insanlık.

Çünkü bazı insanlar yeni elbiseler bırakamaz geriye.

Ama yeni vicdanlar bırakırlar.

Bazı insanlar miras olarak para veremez.

Ama kendilerinden sonra gelenlerin içine işlemiş bir onur bırakırlar.

Ölümünün üstünden elli beş yıl mı geçmiş ne?

Fotoğrafın ışığı solmuş.

Kâğıdı yaşlanmış.

Ama o yüz hâlâ konuşuyor; şunu söylüyor:

"İnsan, üstündeki kumaş kadar değil; taşıdığı anlam kadar yaşar. Toprağın örttüğü bedenidir yalnızca.” Bir ömür boyunca insanlara dokunan eli ise, hâlâ zamanın içinden geçip bize ulaşmaktadır.

Dağlardan topladığı otlarla, bildiği eski usullerle, dualarla, merhemlerle insanlara şifa arayan şaman kadın...

O yılların köylerinde ha deyince ulaşılacak doktor yoktu, ilaç azdı, imkân azdı.

Ama Havana gibiler tek tük de olsa vardı.

Bir kapı çalındığında geceye bakmadan yola çıkanlar...

Bir çocuğun ateşi yükseldiğinde kendi uykusunu unutanlar...

Birinin derdi duyulduğunda onu kendi derdi sayanlar...

Bugün bu fotoğrafa baktığımda, yüzündeki çizgilerden çok yaşadığı hayatı görüyorum. Ve ben, yamalarla örülmüş bir yoksulluğun içinden geçerek insanlara şifa dağıtan o ihtiyar kadının önünde sessizce ve saygıyla eğiliyorum.

Işıklar içinde uyusun.***“Utandıran Düşünce: Acaba bu fotoğraf daha netleştirilip renklendirilebilir miydi? Bu tür eski fotoğraflarda daha ileri düzey restorasyon da yapılabilir; çizik ve lekelerin temizlenmesi, yüz ayrıntılarının daha belirgin hâle getirilmesi, kumaş ve poşu dokularının ortaya çıkarılması vb.

Sonrasında utandım düşüncemden. Çünkü bu fotoğraftaki öyküye bakınca sıradan bir aile fotoğrafının çok ötesinde görünüyor. Sarıkeçili Yörüklerinden bir sağaltıcının, yoksulluğu ve onuru aynı karede taşıyan nadir tanıklıklarından biri gibi duruyor.

Bu yüzden restorasyonda tarihî dokuyu korumak, yüzü bugünün insanı gibi "yeniden üretmekten" daha kıymetli.” Ecz.