33 bini aşkın hasta organ nakli bekliyor! Uzmanlardan hayati çağrı

Türkiye'de organ nakli bekleyen hasta sayısı 33 bini aşarken, 2026 yılının ilk 10 ayında yalnızca 4 bin 142 kişiye organ nakli yapıldı. e-Devlet ve e-Nabız üzerinden bağışçı beyanları üç kat artarak 1 milyona yaklaşsa da uzmanlar, kadavradan organ bağışının artırılması gerektiğine dikkat çekti.

Birgün'den Sibel Bahçetepe'nin haberine göre; ülkede 33 bini aşkın hasta organ nakli beklerken, bu yılın ilk on ayında organ nakli yapılan kişi sayısı 4 bin 142'de kaldı. e-Devlet üzerinden yapılan organ bağışı beyanları üç kat artmasına karşın ailelerin bilinçlendirilmesinin önemli olduğuna dikkat çeken uzmanlar, kadavradan nakil oranlarının artırılması gerektiğini söyledi.

Türkiye’de 33 bini aşkın hasta organ nakli e-Devlet ve e-Nabız üzerinden yapılan bağışçı beyanları ile nakiller üç kat artarak 1 milyona yaklaştı. Ancak uzmanlara göre bu artış, nakil bekleyen binlerce hastanın ihtiyacını karşılamaya yetmiyor.

Canlı vericiden böbrek naklinde dünya sıralamasında ilk sırada yer alan Türkiye, kadavradan organ bağışında ise geride kalıyor. 3–9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında bir araya gelen uzmanlar bağışların artırılması ve toplumda organ bağışı kültürünün yerleşmesi için çağrı yaptı.

3–9 Kasım Organ Bağışı Haftası kapsamında Türk Nefroloji Derneği, Türk Yoğun Bakım Derneği ve Organ Nakli Koordinatörleri Derneği tarafından düzenlenen basın toplantısında, Türkiye'de organ bağışının yetersizliği ve nakil bekleyen hastaların durumu ele alındı. Uzmanlar, güçlü sağlık altyapısına ve yetişmiş sağlık çalışanlarına karşın kadavradan organ bağışında istenen düzeye ulaşılamadığına dikkat çekerek organ bağışı kültürünün yaygınlaştırılması çağrısı yaptı.

"POTANSİYEL DEĞERLENDİRİLMİYOR"

Türk Nefroloji Derneği Başkanı Prof. Dr. Aydın Türkmen, organ nakli ihtiyacının binlerce hasta ve ailesi için yaşamla ölüm arasındaki en kritik bekleyiş olduğunu söyledi. Türkmen, ülkede organ nakli alanında önemli bir teknik altyapı ve uzman kadro bulunduğunu ancak bu potansiyelin yeterince değerlendirilemediğini anlattı.

Türkiye'nin canlı vericiden böbrek naklinde dünya lideri olduğunu vurgulayan Türkmen, kadavradan bağış oranlarının artırılması gerektiğini söyledi. e-Devlet ve e-Nabız üzerinden organ bağışçısı olma kararının kolaylıkla beyan edilebilmesinin önemli bir fırsat yarattığını belirten Türkmen, 2025 yılının temmuz ayında devreye giren sistemle bağışçı beyanlarının üç kat arttığını ve toplam sayının 1 milyona yaklaştığını aktardı. Ancak bağış kararının aile bireyleriyle paylaşılmasının da kritik önemde olduğunu ifade eden Türkmen "İkinci ve en kritik adım; bağış kararının yalnızca dijital sistemde kalmaması, mutlaka aile bireyleriyle de paylaşılması" dedi.

Türkmen’in paylaştığı verilere göre, 2025 yılında Türkiye’de 5 bin 226 organ nakli gerçekleştirilirken, 2026’nın ilk 10 ayında bu sayı 4 bin 142 oldu. Organ nakli bekleyen 33 bini aşkın hastanın 28 bin 790’ını böbrek ve karaciğer nakli bekleyenler oluşturdu.

"SAĞLIK BÜTÇESİNE YÜK"

Türkiye'de böbrek yetmezliği nedeniyle böbrek replasman tedavisi gören hasta sayısının 2025 yılı sonu itibarıyla 95 bin 489'a ulaştığını anımsatan Türkmen, her yıl binlerce kişinin diyaliz tedavisine ihtiyaç duyduğunu söyledi. 2025'te 14 bin 294 yeni hasta böbrek replasman tedavisine başlarken, bu hastaların bin 905’ine diyalize başlamadan önce böbrek nakli yapıldığını anımsatan Türkmen, diyaliz tedavisinin hem hastaların yaşam kalitesi hem de sağlık bütçesi açısından önemli bir yük oluşturduğunu, bu nedenle böbrek naklinin artırılmasının yaşamsal önem taşıdığını vurguladı.

Türkmen ayrıca, nefrolog (böbrek uzmanı) sayısının yetersizliğine dikkat çekerek, "800'e yakın nefrolog var. Türkiye'de milyon nüfus başına düşen nefrolog sayısının Avrupa ülkelerine kıyasla çok düşük kalıyor. Koruyucu hekimlik ve diyabet/hipertansiyon hastalarının takibi açısından periferde görev yapacak nefrolog sayısının artırılması gerekir" dedi.

BİLGİ KİRLİLİĞİ

Türkiye'nin canlı vericili nakillerde nüfusa oranla dünyada ilk sırada yer aldığını ancak kadavradan nakil oranlarında henüz istenen seviyede olmadığını belirten Türk Yoğun Bakım Derneği Başkanı Prof. Dr. Fethi Gül, toplumdaki bilgi kirliliğine dikkat çekti.

Gül "Ülkemizdeki bağışçı sayısındaki artışı ve vatandaşlarımızın bu konudaki duyarlılığını çok önemsiyorum. Bu noktada kadavradan bağışları artırmak için öncelikle zihinlerimizdeki soru işaretlerini gidermeliyiz. Beyin ölümü konusunda vatandaşlarımızın zihni net değil, yakınlarıyla ilgili'ya uyanırsa' kaygısı taşıyorlar.

Altını çizmek istiyorum ki beyin ölümü ile bitkisel hayat aynı şey değildir. Beyin ölümü gerçekleştiğinde kişi tıbben ve hukuken hayatını kaybetmiştir ve bu tanı, nakil ekibinden bağımsız ve alanında uzman hekimlerce, bilimsel ölçütlere göre konulmaktadır.

Bu gerçeğin toplum tarafından doğru anlaşılması, organ bağışı konusunda bilinçli kararların alınabilmesi açısından büyük önem taşıyor."

Gül, 2026’nın ilk 10 ayında beyin ölümü tanısı konulan 2 bin 78 kişinin yalnızca 375’inde organ bağışı gerçekleştiğini, bunun yaklaşık yüzde 18’e karşılık geldiğini açıkladı. Bağış gerçekleşmeyen bin 703 kişinin tamamının tıbben uygun olduğu varsayımıyla, her bağışçıdan 8 kişiye kadar nakil yapılabileceği düşünüldüğünde 13 bin 624 kişiye ulaşabilecek teorik bir potansiyel bulunduğunu belirten Gül, bunun her kişinin organ bağışına uygun olduğu anlamına gelmediğinin altını çizdi.

Gül, beyin ölümü konusunda doğru bilginin yaygınlaştırılması ve ailelerin bağış konusunda bilinçlendirilmesinin önemine işaret etti.

"TEK BİR BAĞIŞ, TAM 8 CANA UMUT OLABİLİR"

Organ Nakli Koordinatörleri Derneği Başkanı Öğr. Gör. Nilgün Bilal ise Türkiye’nin sağlık altyapısı ve deneyimli organ nakli koordinatörleriyle kadavradan nakil oranlarını artırabilecek kapasiteye sahip olduğunu söyledi.

Uluslararası verilere göre milyon kişi başına kadavra donör oranının İspanya’da 51,9, İtalya’da 30,9, Birleşik Krallık’ta 20,7, İran’da 12,7 ve Almanya’da 11,7 olduğunu belirten Bilal, Türkiye’de bu oranın 5,48 seviyesinde kaldığını söyledi.

Bilal, şöyle devam etti: "Ülkeler arasındaki bu farklılıklar, kadavradan organ bağışının artırılmasında etkin koordinasyon sistemlerinin, sağlık profesyonelleri arasındaki iş birliğinin, toplum farkındalığının ve ailelerle kurulan güven temelli iletişimin önemini ortaya koyuyor. Organ bağışı sadece bireysel bir karar değil yoğun bakım ekiplerinden organ nakli koordinatörlerine, toplum farkındalığından aile içi iletişime uzanan multidisipliner bir süreçtir.

Canlı nakillerdeki deneyimimiz sağlık profesyonellerimizin başarısını ortaya koyuyor. Hayattayken sevdiklerimize canımızı veriyoruz. Peki, vedamızdan sonra başka birinin sevdiğine can olmaya var mıyız? Tek bir bağış, tam 8 cana umut olabilir. "

10 MADDELİK ORTAK ÇAĞRI

Basın toplantısında üç dernek tarafından “Türkiye’de Organ Bağışı Kültürünün Geliştirilmesine Yönelik Ortak Bildiri” de yayımlandı.

Organ bağışını desteklemek toplumsal bir sorumluluktur.

Organ bağışı konusunda kapsamlı bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülmelidir.

Organ bağışına ilişkin zor sorular açıkça ele alınmalıdır.

Organ bağışı kararı aile içinde konuşulmalı ve paylaşılmalıdır.

Organ bağışı konusu okullarda da ele alınmalıdır.

Organ bağışı, sağlık çalışanlarının eğitimlerinin ayrılmaz bir parçası olmalıdır.

Organ bağışı ve nakil koordinatörlerinin etkin çalışması desteklenmelidir

Beyin ölümü tanısının bilimsel ölçütlere uygun, bağımsız ve tarafsız biçimde konulduğu topluma anlatılmalıdır.

Organ bağışı konusundaki yanlış bilgiler ve ön yargılarla mücadele edilmelidir.