Çocukların hesapları kapanacak, peki verileri ne olacak?

İLKE ATİK TAŞKIRAN Yazarın Tüm Yazıları > Çocukların hesapları kapanacak, peki verileri ne olacak? İLKE ATİK TAŞKIRAN

1 Kasım’da sosyal medya platformları için yeni bir dönem başlıyor. Peki yıllardır çocukların davranışlarından, tercihlerinden ve etkileşimlerinden biriktirilen veriler ne olacak? Çocukların hesaplarını kapatmak, dijital izlerini de ortadan kaldıracak mı?

Bir çocuk video izlerken, oyun oynarken ya da karşısına çıkan bir ürüne tıklarken yalnızca içerik tüketmiyor. Davranışlarıyla kendisi hakkında bilgi de üretiyor. Neye ilgi duyduğu, hangi içeriklerde daha uzun vakit geçirdiği, neleri tekrar izlediği dijital sistemlerin öğrenebildiği ayrıntılara dönüşüyor.

Çoğu zaman çocukların da ebeveynlerinin de bilmediği şey, bu ayrıntıların bir araya getirilerek ticari değeri olan bilgilere dönüştürülebilmesi.

Çünkü dijital platformlar yalnızca kullanıcıların yaptıklarını kaydetmiyor. Bu davranışlardan sonuçlar çıkarıyor, ilgi alanlarını tahmin ediyor ve kullanıcı profilleri oluşturuyor. Şimdi sosyal medya hesaplarının kapatılması gündemde.

Peki yıllar içinde biriken kayıtlar silindiğinde, bu kayıtlardan elde edilen bilgiler ne olacak?

Yeni düzenleme kapsamında 15 yaşını doldurmamış çocuklara sosyal ağ sağlayıcıları hizmet sunamayacak. Mevcut hesaplar için yaş doğrulama süreci başlayacak; yaşı 15’in altında olduğu belirlenen kullanıcıların hesapları kapatılacak ve hesaplarına ait veriler silinecek.

Ancak burada birbirinden ayrılması gereken iki şey var: ham veriler ve bu verilerden çıkarılan sonuçlar.

Bir çocuğun hangi videoları izlediğini gösteren kayıtlarla, bu izleme geçmişinden hareketle oluşturulan ilgi profili aynı şey değil. İlkinde çocuğun ne yaptığına ilişkin kayıtlar, ikincisinde ise bu kayıtların analizinden elde edilen bilgiler bulunuyor.

Bu ayrım, türetilmiş bilgilerin kendiliğinden silme yükümlülüğünün dışında kaldığı anlamına gelmiyor. Kişisel veri niteliği taşıyan çıkarımların nasıl ele alınacağı da ilgili mevzuat kapsamında açıklığa kavuşturulmalı. Hesap kapatılırken geçmişte oluşturulan bu profiller için nasıl bir işlem yapılıyor? Hangi bilgiler siliniyor, hangileri başka sistemlerde tutuluyor?

Diyelim ki bir çocuğun izleme geçmişinden belirli ürünlere ilgi duyduğu sonucu çıkarıldı. Hesabı kapatıldığında bu çıkarım da sistemlerden siliniyor mu? Geçmişte oluşturulan bilgiler başka hesaplarla veya cihazlarla ilişkilendirilmişse, benzer ürün ve içerik önerilerinin aile üyelerinin karşısına çıkması mümkün mü?

Bu soruların yanıtı, platformların geçmiş verileri nasıl yönettiğini anlamak açısından belirleyici.

Üstelik Ticaret Bakanlığının 1 Ağustos 2026’da yürürlüğe giren düzenlemesi, çocuklara kişisel veriler üzerinden profilleme yapılarak hedefli reklam sunulmasını yasaklıyor. Geçmişten kalan profillerin reklam amacıyla kullanımı da bu yasak ve ilgili veri koruma yükümlülükleri çerçevesinde ele alınmalı.

Kuralların kapsamı kadar, uygulamanın nasıl denetlendiği ve ihlallerin nasıl tespit edildiği de belirleyici.

Çocukların dijital güvenliği için düzenleme yapmak önemli; ancak bir yasağın varlığı, ailelerin ve çocukların dijital dünyada nasıl hareket edeceğini tek başına belirlemiyor. Ebeveynlerin çocuklarının hangi ortamlarda nasıl iz bıraktığını anlaması, verilerin nasıl toplandığını ve kullanıldığını bilmesi gerekiyor.

Platformların da veri işleme süreçlerini açık, anlaşılır ve denetlenebilir biçimde ortaya koyması şart.

Çocukların dijital hayatı sosyal medya hesaplarından ibaret değil. YouTube’da izledikleri videolar, çevrim içi oyunlarda geçirdikleri zaman ve kullandıkları uygulamalar da davranışlarına ilişkin veriler üretiyor. Sosyal medyaya getirilen yaş sınırı, bu ortamlardaki veri üretimini kendiliğinden sona erdirmiyor.

Bu nedenle düzenleme yürürlüğe girdikten sonra konunun peşini bırakmamak gerek. Ailelerin dijital okuryazarlık konusunda bilinçlendirilmesi, çocukların kullandığı farklı platformların sorumluluklarının izlenmesi ve şirketlerden şeffaflık talep edilmesi aynı çabanın parçaları.

Hesap kapanabilir, veriler silinebilir. Ama algoritma onları bir kez tanıdı. Bu tanışıklığın nereye kaydedildiğini sormadan çocuklarımızı “koruduk” diyemeyiz.