SBÜ'den Oyun Bağımlılığını Ölçen İki Yeni Bilimsel Ölçek

Sağlık Bilimleri Üniversitesi (SBÜ) bünyesindeki akademisyenler, İngiltere'deki Nottingham Trent Üniversitesi ile iş birliği yaparak dijital oyun bağımlılığı riskini ölçmeye yönelik iki özgün ölçek geliştirdi. Prof. Dr. Aynur Feyzioğlu ve Cengiz Han Kaşıkçı ile davranışsal bağımlılık alanında uzman Prof.

Dr. Mark D. Griffiths tarafından yürütülen çalışma, 4 Kasım 2026'da International Journal of Mental Health and Addiction dergisinde yayımlandı. Araştırmanın sonuçları kısa süre sonra Scienmag kaynaklı olarak Bioengineer.org platformunda yer alarak yabancı basının dikkatini çekti.

Çalışma, Türkiye'de ikamet eden ve haftalık en az üç saat video oyunu oynayan 15-25 yaş aralığındaki 831 genç üzerinde gerçekleştirildi. Bilimsel geçerliliği sağlamak amacıyla katılımcılar iki gruba ayrıldı; ilk gruptaki 502 kişinin verileri ölçeklerin boyutlarını belirlemek için kullanılırken, ikinci gruptaki 329 kişinin verileri istatistiksel doğrulama sürecinde değerlendirildi.

Bu yöntemle, ölçme araçlarının farklı örneklemler üzerinde tutarlı sonuçlar vermesi hedeflendi. Araştırmacılar tarafından geliştirilen iki ölçek, birbirini tamamlayıcı bir yapı sunuyor. Gaming Addiction Risk Scale (GARS) adlı ilk araç, doğrudan oyun oynama davranışlarına bağlı bağımlılık göstergelerini inceliyor.

Predisposing Gaming Addiction Risk Factors Scale (PGARFS) isimli ikinci ölçek ise bireyin oyun bağımlılığına karşı psikolojik yatkınlığını değerlendiriyor. Bu ikinci ölçek; duygusal hassasiyet, öz kontrol ve sosyal izolasyon olmak üzere üç temel psikolojik boyutu analiz ederek, oyun bağımlılığına zemin hazırlayabilecek kırılganlıkları tanımlamayı amaçlıyor.

İstatistiksel analizler sonucunda, davranışsal riskleri ölçen ilk ölçeğin güvenirlik katsayısı 0,72, psikolojik yatkınlıkları inceleyen ikinci ölçeğin katsayısı ise 0,90 olarak saptandı. Araştırmacılar, elde edilen verilerin Türk gençleri üzerinde kullanılabilirliğe dair güçlü kanıtlar sunduğunu belirtse de, bazı alt boyutlardaki 0,66'lık güvenirlik katsayısı nedeniyle sonuçların dikkatli yorumlanması gerektiğini vurguladı.

Ayrıca, bu araçların kesin klinik tanı koymak için değil, risk göstergelerini belirlemek amacıyla kullanılması gerektiği ifade edildi. Çalışmanın teorik altyapısı, davranışsal bağımlılıkların gelişimini açıklayan I-PACE modeline dayandırıldı.

Bu model, oyun bağımlılığının sadece ekran süresiyle sınırlı olmadığını; kişisel özellikler, bilişsel süreçler ve duygusal tepkilerin etkileşimiyle oluştuğunu savunuyor. Uzmanlar, yoğun oyun oynamanın tek başına bağımlılık anlamına gelmediğini, asıl önemli olanın oyun üzerindeki kontrolün kaybı ve günlük yaşamın olumsuz etkilenmesi olduğunu hatırlatıyor.

Bu bilimsel çalışma, dijital oyun bağımlılığına yönelik risklerin daha kapsamlı bir perspektifle ele alınmasına olanak tanıyor. Geliştirilen ölçeklerin farklı kültürlerde ve yaş gruplarında da test edilmesi gerektiğine dikkat çeken araştırmacılar, bu araçların gençlerin dijital dünyadaki davranışlarını anlamlandırmada önemli bir rehber olabileceğini öngörüyor.