Fırat’ta balıkçılık tamamen değişti! Şanlıurfa’da keleklerden fiberglas teknelere geçildi

Şanlıurfa’da Fırat Nehri üzerinde yapılan geleneksel balıkçılık, Atatürk Barajı’nın inşasıyla birlikte büyük bir değişim geçirdi. Geçmişte traktör ve kamyon lastiklerinin birleştirilmesiyle hazırlanan keleklerle avlanan balıkçılar, nehrin baraj gölüne dönüşmesinin ardından önce ahşap, ardından metal ve fiberglas tekneler kullanmaya başladı.

Şanlıurfa Valiliğinin Kültür Atlası’nda yayımlanan araştırma, balıkçıların kullandığı araçlardan ağların yapısına kadar uzanan dönüşümü ortaya koyuyor.

Fırat’ta balıkçılar eskiden keleklerle avlanıyordu

Atatürk Barajı öncesinde Fırat Nehri’nde balıkçılık yapanlar, yörede kelek olarak bilinen sallardan yararlanıyordu. Traktör ve kamyon lastiklerinin bir araya getirilmesiyle oluşturulan bu araçlar, balıkçıların nehir üzerinde hareket etmesini sağlıyordu.

Avlanmada yaklaşık 200 metre uzunluğundaki ağlar ve üç perdeli fanyalı ağlar kullanılıyordu. Ağlara takılan büyük balıkları çıkarmak için uzun sopalardan yararlanılması da dönemin balıkçılık yöntemleri arasında yer alıyordu.

Atatürk Barajı sonrasında tekne tercihleri değişti

1980’li yıllarda Atatürk Barajı’nın inşasının başlaması ve Fırat Nehri’nin sularının göllenmesi, bölgedeki balıkçılık faaliyetlerini doğrudan etkiledi. Nehrin akarsu görünümünden baraj gölüne dönüşmesiyle balıkçılar, keleklerin yerine farklı tekne türlerini kullanmaya başladı.

İlk dönemde ahşap tekneler tercih edildi. Ancak sıcak havalarda ahşabın kuruyarak kullanılamaz hale gelmesi, balıkçıları başka seçeneklere yöneltti. Daha sonra kullanılan metal teknelerde ise paslanma sorunu ortaya çıktı.

Bu sorunların ardından fiberglas tekneler ön plana çıktı. Daha hafif ve dayanıklı olması, bakım ve onarımının kolay yapılabilmesi bu teknelerin tercih edilmesinde etkili oldu. Araştırmada kooperatifleşme ve devlet desteklerinin de tekne değişim sürecine katkı sağladığı belirtiliyor.

Balıkçılıkta ağ kullanımı da farklılaştı

Fırat’taki değişim yalnızca ulaşım araçlarıyla sınırlı kalmadı. Balıkçıların kullandığı ağların göz büyüklükleri de zaman içinde değişti. Araştırmada, küçük gözlü ağların balık popülasyonuna zarar verebildiğinin anlaşılmasıyla daha büyük gözlü ağlara yönelindiği aktarılıyor.

Doç. Dr. Muhammed Yaşar Dörtbudak tarafından hazırlanan araştırmada Bozova, Halfeti ve Birecik çevresindeki su kaynakları ve geleneksel balıkçılık faaliyetleri de ele alınıyor. Çalışmada 2024 yılında bölgedeki balıkçılarla gerçekleştirilen kişisel görüşmelerden yararlanılıyor.

Şanlıurfa Valiliğinin Kültür Atlası’nda 12 Eylül 2025 tarihinde yayımlanan çalışma, Atatürk Barajı sonrasında Fırat’ın değişen yapısının bölgedeki geçim kaynaklarına ve balıkçılık alışkanlıklarına nasıl yansıdığını belgeliyor.