Doğu Akdeniz’de gerilim yükseliyor

Doğu Akdeniz’de Türkiye’yi dışlayarak elektrik kablosu döşemeye çalışan Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi (GKRY), sahada tansiyonu yükseltti. Atina, Fransız araştırma gemisi Abeille Marengo için NAVTEX mesajı yayınladı.

GKRY de kendi duyurusunu yaptı. Türkiye, karşı NAVTEX çıkararak bu duyuruları yetkisiz olduğunu bildirdi. Aynı gün Ege’deki Türk insansız hava aracı faaliyetleri de Yunan basınında geniş yer buldu. Gelişmeler, Yunanistan, GKRY ve İsrail’in 5 Kasım’da Atina’da düzenlediği savunma toplantısının hemen ardından yaşandı.

Üç ülke, ortak bildiride Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatını hedef almış, savunma sanayii ve deniz güvenliğinde işbirliğini artırma kararı vermişti. Deniz altı altyapısının korunmasına da özel vurgu yapılmıştı.

Bir gün sonra Yunan Dışişleri Bakanı Yorgos Yerapetritis, Girit ile GKRY arasında döşenmesi planlanan Great Sea Interconnector (GSI) elektrik kablosuna yönelik araştırma iznini onayladı. Kandiye istasyonundan yayımlanan 1411/26 sayılı NAVTEX mesajı, 6 Kasım 2026 ile 6 Mart 2027 arasını kapsıyor.

TÜRKİYE’DEN ‘YETKİSİZ’ AÇIKLAMASIAnkara, Yunanistan’ın duyurusuna 1105/26 sayılı karşı NAVTEX mesajıyla yanıt verdi. Araştırma sahasının bir bölümünün Türk kıta sahanlığında bulunduğu, burada yapılacak çalışmalar için Türkiye’nin muvafakatinin gerektiği bildirildi.

Dışişleri Bakanlığı da 6 Kasım akşamı yazılı açıklama yayınladı. Fransız gemisinin, dış sınırları 18 Mart 2020’de Birleşmiş Milletler’e bildirilen Türk kıta sahanlığında izinsiz kablo döşenmesine yönelik deniz bilimsel araştırma yapmayı planladığı belirtildi.

Bakanlık şu ifadeleri kullandı:“Yunanistan ve GKRY tarafından bu amaçla yayınlanan yetkisiz seyir ikaz duyuruları ülkemizce iptal edilmiştir.”Açıklamada, geminin Türk kıta sahanlığındaki araştırmaları için muvafakat sürecinin henüz tamamlanmadığı vurgulandı. Türkiye’nin uluslararası hukuktan doğan egemenlik haklarını koruma kararlılığında olduğu kaydedildi.

Yunan diplomatik kaynakları ise araştırmaların planlandığı şekilde ilerleyeceğini ileri sürdü. Fransız şirketlerin Türkiye’den izin istemeyeceğini savundu. TÜRK İHA’LARI YUNAN BASININI HAREKETLENDİRDİKablo geriliminin yaşandığı saatlerde Ege’deki Türk İHA uçuşları da Yunanistan’ın gündemine oturdu.

Yunan Genelkurmayı’nın 6 Kasım verilerine göre bölgede yedi Türk İHA’sı ve bir ATR-72 deniz karakol uçağı faaliyet gösterdi. Atina, İHA’ların 15 kez Yunan hava sahasını, dokuz kez de Atina uçuş bilgi bölgesindeki kuralları ihlal ettiğini öne sürdü.

ATR-72 için de iki hava trafik kuralı ihlali iddiasında bulundu. Türk İHA’ları Ege’de düzenli olarak keşif ve gözetleme görevleri yürütüyor. Ancak bu kez Yunan basınının dikkatini çeken uçuşlardan biri, kablo güzergâhının çevresindeydi.

Ta Nea, News247 ve Proto Thema gazetelerine göre VATOZ17 çağrı işaretli bir Türk İHA’sı, Kerpe Adası’nın güneyinde tekrarlanan gözetleme uçuşları gerçekleştirdi. Dalaman’dan havalanan İHA’nın ANKA veya AKINCI tipi olabileceği ileri sürüldü.

Bölge, Girit-GKRY kablosunun planlanan güzergâhı üzerinde bulunuyor. Yunan savunma sitesi Defence Review de Türk İHA’larının keşif faaliyetlerini artırdığını yazdı. Yunan Donanması’nın hareketlerinin izlendiğini öne süren site, uçuşları Fransız gemisi için yayınlanan NAVTEX’le ilişkilendirdi.

BİR İHA İÇİN İKİ F-16 KALDIRMIŞLARDITürk İHA’larının Yunanistan’a çıkardığı maliyet daha önce de Atina basınında tartışılmıştı. Aydınlık’ın 29 Ağustos’ta aktardığı olayda Yunanistan, Semadirek ile Limni arasında görev yapan tek bir Türk İHA’sını takip etmek için iki F-16 savaş uçağı kaldırmıştı.

Yunan Kathimerini gazetesinin 13 Ağustos’ta yayımladığı araştırmaya göre bir F-16’nın önleme görevindeki saatlik uçuş maliyeti yaklaşık 20 bin avro. İki savaş uçağının bir saatlik uçuşu 40 bin avroya ulaşıyor. Türk İHA’larının işletme maliyeti ise bunun onda birine kadar düşebiliyor.

Böylece tek bir Türk İHA’sını savaş uçaklarıyla takip etmek, Yunan Hava Kuvvetlerine önemli bir mali yük getiriyor. Atina’nın son açıkladığı yoğun İHA hareketliliği de bu tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. FRANSIZ GEMİSİ İÇİN SON HAZIRLIKLARAynı kablo güzergâhında Temmuz 2024’te de gerilim yaşanmıştı.

İtalyan Ievoli Relume gemisinin araştırmalarına karşı Türkiye bölgeye beş savaş gemisi göndermiş, yaklaşık 40 saat süren gerilim diplomatik temasların ardından sona ermişti. Şimdi Fransız Abeille Marengo aynı bölgede çalışmaya hazırlanıyor.

Yunan basını, 27 Ekim’den beri Girit’in Kandiye Limanı’nda bekleyen geminin 7 Kasım sabahı denize açılmasının planlandığını yazdı. İlk aşamada ölçüm cihazlarının kontrol edilmesi, ardından Çoban Adası çevresindeki araştırma sahasına ilerlenmesi öngörülüyor.

Fransız tarafının geminin faaliyetleri konusunda Ankara’yla diplomatik temas yürüttüğü de Yunan basınına yansıdı. Ancak Türkiye’nin muvafakat şartı ile Atina’nın araştırmaları sürdürme ısrarı arasındaki anlaşmazlık devam ediyor.

FRANSIZLARDAN ATİNA’YA UYARI: DONANMA DESTEĞİ GARANTİ DEĞİLDoğu Akdeniz’deki kablo gerilimi, Fransız ve Yunan düşünce kuruluşlarının araştırmalarına da yansıdı. Çalışmalarda Türkiye’nin denizdeki caydırıcılığı, Atina’nın Fransa’dan beklediği askerî destek ve projenin karşı karşıya olduğu riskler ele alındı.

Fransa merkezli FMES’in araştırmacısı Aris Marghelis, Mayıs 2025’te yayımladığı analizde Türk Donanması’nın Yunanistan üzerindeki etkisine dikkat çekti. Yunanistan’ın 6 millik karasuları dışında haklarını kullanmaya çalıştığı her seferde “Türk Donanması’nın varlığının kendisini caydırdığını” belirtti.

Atina’nın gerilimi tırmandırmaya cesaret edemediğini, Girit-GKRY-İsrail kablosu ve Ege’de deniz parkları oluşturma planlarından geri adım attığını yazdı. Marghelis, Yunanistan’ın bu nedenle Fransa’nın desteğini aradığını belirtti.

Paris’in kablo projesinde doğrudan mali çıkarları bulunmasına rağmen, Fransız Donanması’nın Türkiye’yi caydırmak için bölgeye gönderilip gönderilmeyeceğini sorguladı. “Fransa’nın deniz gücüyle Türkiye’yi caydırmaya hazır olup olmadığının henüz belli olmadığını” vurguladı.

İKİNCİ KABLODA DA RUM NAVTEX’İNE KARŞILIKDoğu Akdeniz’de aynı gün ikinci bir kablo anlaşmazlığı daha yaşandı. Bu kez konu elektrik değil, Suudi Arabistan ile Yunanistan arasında kurulması planlanan East to Med Corridor (EMC) fiber optik veri bağlantısıydı.

GKRY, Kobi Ruegg araştırma gemisinin 2-15 Kasım tarihleri arasında yapacağı deniz tabanı çalışmaları için NAVTEX mesajı yayınladı. Türkiye ise 6 Kasım’da Antalya istasyonundan 1100/26 sayılı karşı duyuruyu çıkardı. Rum istasyonunun ilgili bölgede yetkili olmadığını bildirdi.

Bu dosyanın Fransız gemisinden önemli bir farkı bulunuyor. Türkiye’nin daha önce yayınladığı 1067/26 sayılı duyuruya göre Kobi Ruegg, Türk kıta sahanlığındaki belirli araştırmalarını Türkiye Cumhuriyeti’nin muvafakatiyle yürütüyor.900 KİLOMETRELİK KABLOYA 3 BİN METRELİK DERİNLİK ENGELİYunanistan ve GKRY’nin GSI projesi, dünyanın en zorlu deniz altı elektrik bağlantılarından biri.

Girit ile GKRY arasındaki 900 kilometrelik hat, 525 kilovoltluk kablolarla elektrik taşımayı hedefliyor. Ancak Herodot Havzası’nda derinliğin yer yer 3 bin metreyi aşması, kablonun döşenmesini ve onarımını zorlaştırıyor.

Fransız Nexans şirketi, Ağustos 2026’da 3 bin metre derinliğe uygun kablo sisteminin testlerini tamamladığını ve dünya rekoru kırdığını duyurdu. Ancak yaklaşık 1,9 milyar avroluk proje, teknik güçlüklerin yanı sıra finansman sorunları ve gecikmelerle karşı karşıya.

Avrupa Birliğinin 657 milyon avroluk desteğine rağmen sorunlar aşılmış değil. Üstelik projenin hayata geçirilmesi yalnızca teknolojik ve mali koşullara bağlı değil. Türk kıta sahanlığında yürütülecek araştırmalar için Türkiye’den yazılı izin alınması gerekiyor.