Ankara'nın ilk tasarım merkezi: Cumhuriyet kadınının terzihanesi İsmet Paşa Kız Enstitüsü

Ankara’nın başkent ilan edilmesiyle başlayan kentsel ve toplumsal devrim, sadece erkeklerin doldurduğu meclis koridorlarında veya bakanlık binalarında yaşanmadı. Yeni Türkiye'nin "modern, üreten ve kendi ayakları üzerinde duran" kadın profili, eğitim alanında atılan dev adımlarla şekillendirildi.

Bu vizyonun Ankara'daki en önemli fiziksel ve sosyal yansımalarından biri, 1930 yılında Altındağ bölgesinde temelleri atılan İsmet Paşa Kız Enstitüsü oldu. Bugün Zübeyde Hanım Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi olarak eğitim hayatına devam eden bu kurum, döneminin çok ötesinde bir tasarım ve moda akademisi olarak işlev gördü.

ERNST EGLİ'NİN MİMARİSİNDE MODERN EĞİTİMEnstitünün mimari projesi, tıpkı Musiki Muallim Mektebi'nde olduğu gibi erken Cumhuriyet döneminin simge isimlerinden İsviçreli mimar Ernst Arnold Egli'ye verildi. Egli, geniş pencereli, ferah atölyeleri olan ve doğal ışığı maksimum düzeyde içeri alan rasyonel bir bina tasarladı.

Bina, sadece bir okul değil, aynı zamanda kız öğrencilerin sosyalleşebileceği, ürettiklerini sergileyebileceği bir modern yaşam alanı olarak kurgulandı. Enstitü, ortaokul üzerine beş yıllık bir eğitim veriyordu. Müfredatında sadece klasik ev idaresi değil; biçki-dikiş, moda tasarımı, şapkacılık, suni çiçek yapımı, nakış ve hatta fotoğrafçılık gibi dönemin en modern mesleki becerileri yer alıyordu.

BOZKIRDAN AVRUPA'YA UZANAN DEFİLELERİsmet Paşa Kız Enstitüsü, kısa sürede sıradan bir okul olmaktan çıkarak Ankara'nın özel dikim merkezi haline geldi. Dönemin milletvekili eşleri, bürokratlar ve Ankara'nın elitleri, giysilerini Avrupa'dan getirtmek yerine bu enstitünün yetenekli öğrencilerine ve öğretmenlerine diktirmeye başladı.

Kurumun en büyük başarısı ise yerel dokumaları Batı tarzı modern kalıplarla birleştirerek "Türk Modası" kavramını yaratmasıydı. Enstitüde üretilen kıyafetler, 1930'lar ve 40'lar boyunca Ankara Palas'ta düzenlenen görkemli balolarda sergilendiği gibi, yurt dışındaki uluslararası fuarlara da gönderilerek Cumhuriyetin modern yüzünü dünyaya tanıttı.

MESLEKİ BAĞIMSIZLIK VE GÜNÜMÜZDEKİ MİRASIEnstitünün asıl büyük başarısı, binlerce genç kızı ev hayatından çıkarıp kendi atölyelerini kurabilecek, terzilik yapabilecek veya devlet memuru olabilecek ekonomik bağımsızlığa kavuşturmasıydı. Zaman içinde eğitim sistemindeki değişiklikler ve konfeksiyon endüstrisinin büyümesiyle birlikte enstitünün "özel tasarım" misyonu azaldı.

Günümüzde Zübeyde Hanım Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi adıyla hizmet veren tarihi bina, içerisinde barındırdığı Cumhuriyet Eğitim Müzesi ile erken Cumhuriyet döneminin o coşkulu tasarım ruhunu ve kadın emeğini gelecek kuşaklara aktarmaya devam ediyor.