Nogay Türklerinin kültürü Ankara’da yaşatılıyor: Ayakşay’dan geleneklere uzanan miras

Nogay Türkleri, tarih boyunca yaşadıkları göçlere rağmen kültürel kimliklerini korumaya çalışan Türk topluluklarından biri olarak öne çıkıyor. Dil, yemek, aile yapısı, gelenekler ve özel günlerde gerçekleştirilen ritüeller Nogay kültürünün önemli unsurları arasında yer alıyor.

Sosyolog Rukiye Yıldırım Tanrısever , Nogay Türklerinin kültürel kimliğini anlatırken özellikle aile, büyüklerin saygınlığı, dayanışma, misafirperverlik ve geleneklerin korunmasının önemli bir yere sahip olduğunu belirtti. Tanrısever, özellikle Akin Köyü örneğinde Nogaylara özgü doğum, düğün, bayram ve cenaze ritüellerinin uzun yıllar yaşatıldığını ifade ederek, göç ve şehirleşmeyle birlikte bazı geleneklerin değişmesine veya unutulmasına rağmen yemek kültürü ile bazı ritüellerin günümüze kadar ulaştığını aktardı.

Nogay Türklerinin Anadolu'ya gelişinde 19. yüzyılda yaşanan göçlerin önemli bir yere sahip olduğunu belirten Tanrısever, Nogay muhacirlerin Akin Köyü bölgesine 1860 veya 1861 yıllarında yerleşmeye başladığını söyledi. Tanrısever, yerleşim yerinin belirlenmesinde bölgedeki geniş mera ve otlakların etkili olduğunu ifade ederek, özellikle atların rahatça koşturabileceği düz alanların bulunmasının önem taşıdığını dile getirdi.

Atın Nogay kültüründe önemli bir yere sahip olduğunu vurgulayan Tanrısever, göç hikâyesinin yalnızca bir yer değiştirme sürecinden ibaret olmadığını belirtti. Tanrısever'e göre bu süreç aynı zamanda dilin, yemeklerin, aile yapısının ve geleneklerin yeni kuşaklara aktarılması anlamına geliyor.

Nogayların Osmanlı topraklarına yerleştikten sonra da dillerini, geleneklerini ve doğum, düğün, ölüm ve bayram ritüellerini korumaya çalıştığını aktaran Tanrısever, bu kültürel aktarımın günümüzde de farklı biçimlerde sürdüğünü ifade etti. Nogay kültürünün belirgin özelliklerinden birinin bozkır ve göçebe yaşamın toplumsal yapı üzerindeki etkisi olduğunu anlatan Tanrısever, at kültürü, geniş aile yapısı, büyüklerin toplum içindeki konumu ve dayanışmanın Nogay kimliğinin önemli parçaları olduğunu söyledi.

Tanrısever, geleneksel Nogay toplumunda aile büyüklerinin konumuna özellikle dikkat çekerek, ailenin en büyüğünün “Aka” olarak kabul edildiğini aktardı. Çocukların büyüklerin yanında nasıl davranması gerektiğine büyük önem verildiğini belirten Tanrısever, bu anlayışın aile içerisinde saygının korunmasını sağlayan temel unsurlardan biri olduğunu ifade etti.

Tanrısever, aile yapısının yalnızca bireyler arasındaki ilişkileri değil, kültürel değerlerin sonraki kuşaklara aktarılmasını da etkilediğini vurguladı. Nogay kültürünün en dikkat çekici unsurlarından biri olan Ayakşay hakkında da bilgi veren Tanrısever, sütlü çayın Nogaylar açısından yalnızca günlük tüketilen bir içecek olmadığını söyledi.