Anadolu yerleşimleri Kültepe

MÖ. 2600 lü yıllar; günümüz Irak topraklarında Dicle Nehri kıyılarında Sami adı verilen halklar yaşıyor. Bir şehir kuruluyor. Adı Asur(Assur). MÖ 2025 li yıllarda bağımsız bir şehir krallığı oluyor Asur. Sonraları yeni yeni şehirler ekleniyor.

Kimileri yeni kuruluyor kimileri ise var olan şehir krallıkları dahil ediliyor. Bu Asur şehir krallığı zaman içinde Asur İmparatorluğuna dönüşüyor. Mezopotamya’dan, Anadolu’nun güney bölümü, Doğu Akdeniz kıyılarıyla Mısır topraklarına uzanıyor bu İmparatorluk.

Asur İmparatorluğu Doğu İle Batı arasında ticaret yapıyor. Bu Ticaret için Anadolu’nun güneyinde modern tarihin Ticaret Kolonileri adı verdiği Asurluların liman anlamına gelen Karum dedikleri Asur yerleşimleri kuruluyor.

Yazılı belgelere göre Güneydoğu Anadolu’da 40 kadar bu şekilde yerleşim olmakla birlikte bunlardan yerini kesin bildiğimiz sadece Kültepe (Kaniş) ve Boğazköy (Hattus). Bu yerleşimlerin ilki günümüz Kayseri sınırları içinde olan Kültepe’deki Kaniş.

Erciyes Dağı’nın eteklerinde bulunan ovadadır. Kaniş sadece pazarların olduğu ticaret merkezi değil aynı zamanda Mezopotamya ve Anadolu arasında kültür paylaşımının olduğu bir kültür merkeziymiş. 1893 -1925 yılları arasında yabancı araştırmacılar sadece tablet ve eski eser bulmak amaçlı kazılar yapmışlar ve yakın tabakayı ciddi tahripler vermişler.

1948 yılında Türk Tarih Kurumu adına Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tahsin Özgüç başkanlığında bilimsel kazılar başlamış. Kaniş 550 mt çapında ve 20mt yüksekliğindedir. Alanda 18 kültür katı tespit edilmiş.

Ancak Asur ticaret Kolonileriçaüını takip eden Eski Hitit İmparatorluğu dönemine ait bir yerleşim katı tesbit edilememiş. Bu yaklaşık bin yıllık bir dönem. 4.ve5. yapı katları geç Hitit dönemine ait.^. yapı katı Helenistik kat, 1 ve 2.

Yapı katları ise Roma dönemine ait. Sonrasında Bizans, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde ise alan harabelik olarak kalmış.

Burada çoğunlukla Hitit dönemine ait seramikler ve Asur çivi yazılı binlerce tablet bulunmuş. Bu tabletlerden Asur devleti ve şehir ile ilgili bilgilere ulaşılmış. Şehir, çoğu taş döşeli ve rahatlıkla bir arabanın geçebileceği genişlikteki, üzerleri taşla kapalı kullanılmış su kanalları bulunan sokak ve meydanlarla birbirlerinden ayrılmış mahallelerden oluşmuş.

Sokakların her iki yanındaki bordürler hem yürümeye, hem de evin dış etkenlerden korunmasına yarıyormuş. Sokağa atılmış seramik kırıkları ise, sokağı çamurdan korumak amaçlıymış. Evler genelde 6-8 tanesinin sırt sırta inşa edilerek bir araya gelmesiyle oluşan bloklar şeklindeymiş.

Evlerin yapım tekniği ve malzemesi geleneksel Anadolu tarzında. Kilitli, mühürlü küçük arşiv odaları, satışa sunulacak malların depo edildiği odalar, evin diğer bölümlerinden ayrılmış. Arşiv odalarındaki tabletler, düzenli sıralar halinde yerleştirilmiş kapların, ağaç sandıkların, hasır ve çuvalların içinde, ağaç rafların üstünde, konularına göre tasnif edilerek saklanmış.

Bu arşiv odalarında saklanmış olan tabletlerden öğreniyoruz şehir hakkındaki bilgileri. Bu şehir de binlerce insanı misafir etmiş tarihi boyunca Anadolu’daki bir çok diğer yerleşim gibi. Gelecek hafta başka bir yerleşim yerinde buluşmak dileği ile sevgiyle kalın.